OSMANLI MİNYATÜR GELENEĞİNDEN ÇAĞDAŞ TÜRK RESMİNE: BİÇİMSEL DÖNÜŞÜMÜN ANALİZİ

Öz

Osmanlı minyatür sanatı, uzun yıllar dini ve kültürel inançlar çerçevesinde gelişmiş; belgeleyici anlatımı, yüzeysel mekân kurgusu ve sembolik figür anlayışıyla kendine özgü bir görsel dil oluşturmuştur. Ancak 19. yüzyılda Batı ile kurulan siyasi ve kültürel ilişkiler sonucunda Osmanlı sanatında önemli değişimler yaşanmaya başlamıştır. Özellikle Sultan Abdülaziz döneminde İngiltere’ye gönderilen askerî öğrenciler, Batı resim sanatıyla doğrudan temas kurarak perspektif, hacim, ışık-gölge ve natüralist figür anlayışı gibi yeni sanat yaklaşımlarını tanımışlardır. Bunun yanında Osman Hamdi Bey gibi bireysel olarak yurt dışında eğitim alan sanatçılar, çok yönlü çalışmalarıyla Osmanlı resim sanatında figüratif anlayışın gelişmesine öncülük etmişlerdir. Literatürde bu süreç, geleneksel minyatür anlayışından modern resim sanatına geçişin önemli bir evresi olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Osmanlı minyatür sanatının Batı sanatı ile nasıl etkileşimde bulunduğunu ortaya çıkarmak ve bu etkileşim sonucunda sanat eserlerinde meydana gelen biçimsel dönüşümleri incelemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması kullanılmıştır. Konuya ilişkin tarihsel kaynaklar, sanat tarihi yayınları ve akademik çalışmalar incelenmiştir; ayrıca çalışmada ele alınan Rodos Kuşatması, Mekkare Erleri, Uzun Yürüyüş, İki Atlı ve Bursa adlı eserler betimsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma sonucunda, Osmanlı minyatür sanatının Batı etkisiyle yalnızca teknik açıdan değil, içerik ve anlatım bakımından da dönüşüm geçirdiği görülmüştür. Geleneksel minyatürdeki kalıplaşmış belgeci yaklaşım zamanla yerini bireysel yorumlara, duygusal anlatımlara ve yeni biçim arayışlarına bırakmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Biçimsel dönüşüm
• Çağdaş Türk sanatı
• Osmanlı minyatür sanatı

From the Ottoman Miniature Tradition to Contemporary Turkish Painting: An Analysis of Formal Transformation

Öz

Ottoman miniature art developed for many years within the framework of religious and cultural beliefs, creating its own distinctive visual language through documentary narration, shallow spatial composition, and a symbolic understanding of figures. However, in the nineteenth century, significant changes began to emerge in Ottoman art as a result of political and cultural relations established with the West. Especially during the reign of Sultan Abdülaziz, military students sent to England came into direct contact with Western painting traditions and became familiar with new artistic approaches such as perspective, volume, light-shadow, and a naturalistic understanding of the human figure. In addition, artists such as Osman Hamdi Bey, who received education abroad individually, pioneered the development of figurative understanding in Ottoman painting through their versatile works. In the literature, this period has been regarded as an important stage in the transition from the traditional miniature tradition to modern painting art. The aim of this study is to reveal how Ottoman miniature art interacted with Western art and to examine the formal transformations that appeared in artworks as a result of this interaction. In the research, literature review, one of the qualitative research methods, was employed. Historical sources, art history publications, and academic studies related to the subject were examined; furthermore, the works The Siege of Rhodes, Mekkare Erleri, Long March, Two Horsemen, and Bursa were analysed through descriptive analysis. As a result of the research, it was observed that Ottoman miniature art underwent a transformation not only in technical terms but also in terms of content and expression under the influence of the West. The rigid documentary approach of traditional miniature art gradually gave way to individual interpretations, emotional expressions, and new formal pursuits.

Anahtar Kelimeler

• Contemporary Turkish art
• Formal transformation
• Ottoman miniature art

Kaynakça

1. Abaci S. (2014). Mühendishane-i Berrî-i Hümâyun: https://www.eskieserler.com/Eski/Eserler/Egitim-Kurumu/1997/Muhendishane-i-Berri-i-Humayun.asp?LID=TR&ID=1997 (2023).
2. Ali, M. Şişli Atölyesi. Çanakkale Savaşları Ansiklopedisi (10.07.2026)
3. Ankara Resim ve Heykel Müzesi. Nurullah Berk Salonu-Kübist Formlar, Motifsel Yorumlar. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. https://arhm.ktb.gov.tr/repo/uploads/Catalog/22122021121624-7766371a-142a-41f2-a22e-f693a4461b57.pdf (04.06.2026)
4. Anonim. (2007). Türk Resim Sanatının Bir Asırlık Öyküsü. Kadir Has Üniversitesi Rezan Has Müzesi Yayınları.
5. Anonim2. (2025). “Öyle sanıyorum ki, onun gerçek inancı, insanoğluna olan inancıydı.” Abidin Dino’nun “Uzun Yürüyüş” ve “Savaşın Vahşeti” Eserleri Üzerine. Sakıp Sabancı Müzesi. https://www.sakipsabancimuzesi.org/sanati-kesfet/haberler-ve-blog/oyle-saniyorum-ki-onun-gercek-inanci-insanogluna-olan-inanciydi-abidin-dinonun-uzun-yuruyus-ve (28.03.2026)
6. Anonim3. (2019). Nakkaşın Fırçası/Tasvir Süsleri 1.Bölüm. TRT2 YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=uAw0gvUxuw8&t=309s (28.03.2026)
7. Anonim4. (2013). Gezilecek Yerler/Yeşil Türbe – Bursa. Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bursa/gezilecekyer/yesil-turbe (15.04.2026)
8. Bağci S., Çağman F., Renda G., Tanindi Z. (2006). Osmanlı Resim Sanatı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

9. Begtimur M. E. (2018). İlk Matbaanın Mucidi, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi,
10. Beksaç E. (1995). Avrupa Sanatına Giriş. Engin Yayıncılık.
11. Cengiz, Y. (2023). Türk resim sanatında köy teması (Master's thesis, Mimar Sinan Fine Arts University (Turkey)). (Yüksek Lisans Eser Metni)
12. Cezar M. (1995). Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Hamdi. Erol Kerim Aksoy Kültür, Eğitim, Spor ve Sağlık Vakfı Yayını.
13. Crepaldi G. (2004). Ekspresyonizm Artbook: Sanatçılar, Gruplar, Başyapıtlar. Çev. Durdu Kundakçı. Dost Kitabevi.
14. Dadakoğlu S. C. & Uysal N. Çağdaş Türk Resim Sanatında Atatürk ve Milli Mücadele Ruhu Ressam Avni. https://doi.org/10.5281/ZENODO.17009739
15. Duben İ. (2007). Türk Resmi ve Eleştirisi. İstanbuk Bilgi Üniversitesi Yayınları.
16. Erbek, Ç. Çağdaş Türk Resim Sanatı Tarihi. (10.07.2026)
17. Erden O. (2012). 19’uncu Yüzyıldan 1960’a Kadar Türk Resim Sanatı Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey. Tempo Yayıncılık.
18. Eroğlu Ö. (2015). Türkiye’de Resim Sanatı. Tekhne Yayınları.
19. Ersoy A. (1998). Günümüz Türk Resim Sanatı. Bilim Sanat Galerisi.
20. Giray K. (1997). Müstakil Ressamlar ve Heykeltraşlar Birliği. Akbank Kültür Sanat Yayınları.
21. Giray K. (2000). Çallı ve Atölyesi. İş Bankası Yayınları.
22. Hodge S. (2016). Gerçekten Bilmeniz Gereken 50 Sanat Fikri. Çev. Emre Gözgü. Domingo Yayıncılık.
23. Karaaslan, E. (2018). On'Lar Grubu'Nun Çağdaş Türk Sanat Eğitimine Yansımaları (Master's thesis, Dokuz Eylul Universitesi (Turkey)). (Doktora Tezi)
24. Keser N. (2005). Sanat Sözlüğü. Ütopya Yayınevi.
25. Kılıç, H. (2020). Osmanlı Minyatürlerinde Padişah Portreleri. Lale, 1(1), 96-104.
26. Korucu Tümçelik, E. (2018) Günümüz uygulamalarında minyatür geleneğini sürdüren iki sanatçı ve yeni tasarımlar. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Dokuz Eylül Üniversitesi.
27. Kuban D. (2009). Çağlar Boyunca Türkiye Sanatının Anahatları. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
28. Laynton N. (2000). Modern Sanatın Öyküsü. Çev. C.Çapan-S.Öziş. Remzi Kitabevi
29. Lionel R. (1999). Ekspresyonizm Sanat Ansiklopedisi. Çev. Beral Madra, Sinem Gürsoy, İlhan Usmanbaş. Remzi Kitabevi.
30. Mahir B. (2005). Osmanlı Minyatür Sanatı. Kabalcı yayınevi.
31. Oral, B. & Firidin, M. (2025). Yeni Dal Grubu ve Sanat Anlayışı. Art-e Sanat Dergisi, 680-703.
32. Özsezgin K. (1992). Başlangıçtan Bugüne Çağdaş Türk Resim Sanatı Tarihi. Tilgat Basımevi.
33. Renda G. & Erol T. (1980). Başlangıçtan Bugüne Çağdaş Türk Resim Sanatı Tarihi. Tilgat Yayınları, Cilt 1.
34. Selimgil, B. (2021). Metin And, Osmanlı Tasvir Sanatları 1: Minyatür. Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi, (13), 659-665.
35. Sever, S. (2020). 15. Yüzyıl Osmanlı Dönemi Minyatür Sanatı Üzerine Bir Değerlendirme. Sanat Dergisi, (35), 153-166.
36. Sözen M. (1983). Tarihsel Gelişimi İçinde Türk Sanatı. Emlak Bankası.
37. Tansuğ S. (1999). Çağdaş Türk Sanatı. Remzi Kitabevi.
38. Tansuğ S. (1999). Resim Sanatının Tarihi. Remzi Kitabevi.
39. Terzi, İ. (2014). Mehmed Esad’ın Mir’at-I Mühendishane-İ Berrî-İ Hümayun ve Mir’at-I Mekteb-İ Harbiye Adlı Eserlerine Göre 19. Yüzyıl Türk Resmi. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 4(1), 142-146.
40. Tok , G. & Yıldız, E. M. (2024). Ahmet Zeki Kocamemi ve Ali Avni Çelebi Resimlerinin Plastik Açıdan İncelenmesi. Premium E-Journal of Social Sciences (PEJOSS), 8(49), 1521–1540. https://doi.org/10.5281/zenodo.14580284
41. Turani A. (2004). Dünya Sanat Tarihi. Remzi Kitabevi.
42. Yılmaz, M. (2015). Sanatçı ve Sanat Eğitimcisi Olarak Leopold Levy ve Türk Resim Sanatına Etkisi. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 4(15), 51-72.