Türkiye'deki Çeviri Eğitimi Veren Üniversiteler ve Akademisyenlerin Unvan Dağılımına Yönelik Betimsel Bir Analiz

Öz

Türkiye’de çeviri bölümlerinin kuruluşu 1982-1983 Eğitim Öğretim Yılı’na dayanmaktadır. İlk olarak Hacettepe Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu bünyesinde çift dilli (İngilizce ve Türkçe) eğitim öğretim vermek üzere İngilizce Mütercim Tercümanlık Bölümü açılır. Günümüz itibariyle çeviri alandaki istihdamın sağlanması adına birçok devlet ve vakıf üniversitesinde çeşitli dillerde çeviri eğitimi verilmektedir. 2024 verilerine göre, Türkiye’de çeviri eğitimi “Mütercim- Tercümanlık, Çeviribilim ve Uygulamalı Çevirmenlik Bölümleri” bünyesinde “44” devlet ve “36” vakıf üniversitesinde çeviri bölümü bulunmaktadır. Bu bölümler öğrencilere dilbilgisi, dilbilimsel analiz, çeviri teorisi, yazılı ve sözlü çeviri becerileri, çeviri stratejileri, terminoloji yönetimi ve çeviri teknolojileri gibi çeşitli konularda eğitim sunmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'de çeviri eğitimi veren devlet ve vakıf üniversitelerini ve bu üniversitelerde istihdam edilen akademisyen sayıları betimsel olarak değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Verilerin toplanması aşamasında, Çeviri bölümlerinin bulunduğu üniversitelere ait veriler YÖK Atlas veri tabanından, çeviri bölümlerindeki akademisyen sayılarına ait veriler, YÖK Akademik veri tabanında yer alan kadro bilgilerinden yararlanılarak oluşturulmuştur. Türkiye’deki çeviri bölümleri, Mütercim Tercümanlık, Çeviribilim ve Uygulamalı Çevirmenlik olmak üzere üç kategoride ele alınmıştır. Bu veriler, 5- 11 Mayıs 2025 tarihleri arasında, YÖK Atlas ve YÖK Akademik veri tabanları incelenerek derlenmiştir. Bu çalışmanın analizinde nicel araştırma yöntemi kullanılarak betimsel bir analiz yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çeviri Bölümleri
• Devlet ve Vakıf Üniversitesi
• Akademisyenlerin Unvanlara Göre Dağılımı
• Mütercim Tercümanlık
• Çeviribilim
• Uygulamalı Çevirmenlik

A Descriptive Analysis of Universities Providing Translation Education in Turkey and The Titles Distribution of Academics

Öz

The establishment of translation departments in Turkey dates back to the 1982-1983 academic year. First, the Department of English Translation and Interpreting is established within the School of Foreign Languages at Hacettepe University to offer bilingual (English and Turkish) education and training. Currently, several state and foundation institutions provide translation institutions that provide translation instruction in multiple languages to ensure employment in the translation industry. “51” public and “33” foundation universities in Turkey include translation departments categorized as “Translation and Interpreting, Translation Studies, and Applied Translation” programs, according to statistics from 2024. These departments offer students education in various subjects such as grammar, linguistic analysis, translation theory, written and oral translation skills, translation strategies, terminology management, and translation technologies. This study aims to quantitatively evaluate and interpret the public and foundation universities in Turkey that offer translation education, as well as the number of academicians employed at these universities. During the data collection phase, the YÖK Academic (https://akademik.yok.gov.tr/AkademikArama//) and YÖK Atlas were utilized. The Translation Departments in Turkey are categorized into three sections: Translation and Interpreting, Translation Studies and Applied Translation. These data have been updated between 5 - 11 May 2025, by examining the academic staff information available on YÖK Atlas and the YÖK Academic. This study employed a quantitative research method and conducted descriptive statistics.

Anahtar Kelimeler

• Translation Departments
• Public and Foundation University
• Titles of Faculty Member
• Translation and Interpreting Studies
• Translation Studies
• Applied Translation

Kaynakça

1. Atayman, V. (1997). Kültür politikaları açısından çeviri eğitimi ya da çeviri eğitiminde kültürel birilim sorunu. İçinde Forum: Türkiye’de çeviri eğitimi, nereden nereye, T. Kurultay ve İ. Birkandan (13-22). İstanbul: Sel Yayıncılık
2. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni, nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (3. Baskı). (Çeviren: S.B. Demir). Ankara: Eğiten Kitap Yayıncılık.
3. Ersoy, H., Şahın, Ö., & Türkmen, B. (2017). Vakıf ve devlet üniversitelerinin lisans ve ön lisans düzeyinde çeviri eğitimi veren bölümlerinin karşılaştırılması. Tarih Okulu Dergisi, 10(29), 409-445. Fowler, F. J. (2009). Survey research methods (4 th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
4. Kurultay, T. (1997). Neler olmazsa çeviri eğitimi olmaz? Forum içinde: Türkiye’de çeviri eğitimi, nereden nereye, T. Kurultay ve İ. Birkandan (23-30). İstanbul: Sel Yayıncılık
5. Ocak, G. (2019). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (1. Baskı). Ankara: PegemA
6. ÖSYM, (2024). 2024 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu. https://www.osym.gov.tr/TR,29532/2024-yuksekogretim-kurumlari-sinavi-yks-yuksekogretim-programlari-ve-kontenjanlari-kilavuzu.html
7. Tapan, N. (1997). İstanbul Üniversitesi. İçinde Forum: Türkiye’de Çeviri Eğitimi, Nereden Nereye, T. Kurultay ve İ. Birkandan (150-158). İstanbul: Sel Yayıncılık.
8. YÖK İSTATİSTİK, (2024). Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi. https://istatistik.yok.gov.tr/

9. YÖK ATLAS. (2024). Yükseköğretim Program Atlası. https://yokatlas.yok.gov.tr/index.php
10. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.