Nasıl Bir Kriz?: Üçüncü Yüzyıl Krizine Yeni Bir Bakış

Öz

Üçüncü Yüzyıl Krizi, Roma İmparatorluğu Tarihi’nde incelenmeye en açık olan konulardan biridir. Bunun en önemli nedenlerinden biri bu döneme “kriz” tanımlaması ile yaklaşılmasından kaynaklanmaktadır. Modern araştırmacılar, dönemin kriz çerçevesinde değerlendirilmesi hususunda farklı görüşler öne sürmüşler ve bu süreci farklı dayanaklarla açıklamaya çalışmışlardır. Böylece kriz süreci farklı görüş ve önerilerle gelişim göstermiştir. Dönemin kriz olarak tanımlanması, krizin ölçütü ve etkisi bakımından incelenmesi, imparatorluğun dönüşüm süreci bakımından elzem olmuştur. Zira imparatorluğun geniş sınırları göz önünde bulundurulduğunda, kriz sürecinin gelişimi farklılıklar göstermiştir. Bu farklılıklar, kriz sürecinin başlangıcının dayandığı noktalar, krizin etkileri ve bu etkilerin eyaletler üzerinde yarattığı farklı sonuçlardan oluşmaktadır. Kriz sürecinin başlangıç tarihlerinin farklı yıllar çerçevesinde değerlendirilmesi ve sebep ve sonuçlarının farklı hususlara dayandırılması da kriz sürecinin iç yapısının eyaletler için aynı olmamasından kaynaklanmaktadır. Birbirinden farklı görüşlerin öne sürülmesi sonucunda kriz, dönüşüm veya değişim gibi tanımlarla da değerlendirilmiştir. Diğer yandan her ne kadar kriz süreci farklı değerlendirmelerle incelense de bu sürecin, imparatorluk genelinde pek çok sorunu kapsadığı ortak kabul noktasıdır. Zira bu dönemde imparatorluk siyasi, sosyal, ekonomik ve idari açıdan pek çok problemle yüzleşmiştir. Kriz tanımlamasının ön plana çıkması da bu sorunların eş zamanlı olarak ve uzun süre boyunca devam etmesi sebebiyle olmuştur. Bunların yanı sıra sorunların her bir eyalette aynı etki dahilinde gelişim gösterdiğini söylemek yanlış olur. Bu nedenden kaynaklı olarak modern tarihçiler, kriz sürecinde eyaletlerin her birini birbirinden bağımsız bir biçimde incelemenin doğru olduğu kanısındadır. Tüm bu hususlar göz önüne alındığında Roma İmparatorluğu’nun üçüncü yüzyılı, değerlendirmeye açık bir dönem olarak nitelenebilir. Bu görüşlerin etraflıca incelenmesi ise Roma Tarihi’nin anlaşılabilmesi açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Üçüncü Yüzyıl Krizi
• Roma İmparatorluğu
• Geza Alföldy
• Kriz
• Alexander Severus

What Kind of a Crisis?:A New Perspective on the Third Century Crisis in the Roman Empire

Öz

The Crisis of the Third Century is one of the most open topics for examination in the history of the Roman Empire. This is because of the approach to this period as a "crisis." Modern researchers have put forward different views on the evaluation of this period within the framework of crisis and have tried to explain this process with different bases. Thus, the crisis process has evolved with different views and suggestions. The definition of the period as a crisis has been essential for examining the development process of the empire in terms of the criteria and impact of the crisis. Considering the vast boundaries of the empire, the crisis process has shown differences in its development process. These differences are the points on which the beginning of the crisis process is based, the effects of the crisis, and the different results it has created on the provinces. The evaluation of the start dates of the crisis process in different years and the attribution of its causes and consequences to different aspects also stem from the fact that the internal structure of the crisis process is not the same for the provinces. As a result of the presentation of different views, the crisis has been evaluated with definitions such as transformation or change. On the other hand, although the crisis process is examined with different evaluations, the common acceptance is that this process contained many problems throughout the empire. Because during this period, the empire faced many problems politically, socially, economically, and administratively. The prominence of the crisis definition also arose from the fact that these problems continued simultaneously and for a long time. However, it would be wrong to say that the problems developed in each province under the same effect. For this reason, modern historians believe that it is correct to examine each province independently when necessary during the crisis process. Taking all these into consideration, the third century of the Roman Empire is an open period for evaluation. A thorough examination of these views is essential for understanding Roman history.

Anahtar Kelimeler

• Third Century Crisis
• Roman Empire
• Geza Alföldy
• Crisis
• Alexander Severus

Kaynakça

1. Antiocheni Corpus Fontium Historiae Byzantinae. XLVII (çev. A. Kambylis), De Gruyter, Berlin 2008.
2. Dio Dio's Roman History. LXXII (çev. Earnest Cary), Loeb, Londra 1965.
3. Eusebius Ecclestical History. VI (çev. Christian Frederick Cruse), Library of Wellesley Collage, New York 1856.
4. Eutropius Roma Tarihinin Özeti. X, (çev. Çiğdem Menzilcioğlu), Kabalcı Yayınevi, İstanbul 2007.
5. Herodianus History of the Roman Empire From the Death of Marcus Aurelius to the Accession of Gordian I-VIII (çev. E.C. Echols), Boston Public Library, Berkeley 1961.
6. Victor Aurelius Victor: De Caesaribus 28 (çev. H.W. Bird), Liverpool Univeristy Press, Liverpool 1994.
7. Zonaras The History of Zonaras. XII (çev. Thomas B. Banchich-Eugene N. Lane), Routledge, Lonrdra 2009.
8. Zosimus Zosimus’s New History. I (çev. R. T. Ridley), Loeb, Londra 1982.

9. Aarts 2000 J. G. Aarts, Coins or Money? Exploring the Monetization and Functions of Roman Coinage in Belgic Gaul and Lower Germany 50 BC-40 AD. Doktora Tezi. Amsterdam Vrije Üniversitesi. van de faculteit der Letteren. Amsterdam 2000.
10. Abbas 2019 I. Abbas, Roma İmparatorluğu’nun III. Yüzyıl Krizine Etki Eden Siyasi Sosyal ve Ekonomik Gelişmeler. Yüksek Lisans Tezi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Samsun 2019.
11. Alföldy 1973 G. Alföldy, “Der heilige Cyprian und die Krise des romischen Reiches”, Historia 22 (1973): 479–501.
12. Alföldy 2003 G. Alföldy, “The Crisis of the Third Century as Seen by Contemporaries”, Roman Greek and Byzantine Studies 15/1, 89-111.
13. Bleckmann 1992 B. Bleckmann, Die Reichskrise des III. Jahrhunderts in der spätantiken und byzantinischen Geschichtsschreibun. Tuduv. Münih 1992.
14. Birley 1976 A. R. Birley, “The Third Century Crisis in the Roman Empire”. Bulletin of the John Rylands Library. Manchester 1976, 253-281. Blois 2001 L. Blois, “The Crisis of the Third Century A.D. in The Roman Empire: A Modern Myth?”. The Transformation of Economic Life Under the Roman Empire (eds. L. De Blois, J. Rich). Nottingham 2001, 204-217.
15. Bozkurt 2019 A. O. Bozkurt, Roma Mısır İlişkileri (MÖ 3. Yüzyıl-MS 395). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul 2019.
16. Burckhardt 1898 J. Burckhardt, Die Zeit Constantins des Großen. Severus Verlag. Leipzig 1898.
17. Boatwright-Gargola-Talbert 2004 M. T. Boatwright-D. J. Gargola-R. J. A. Talbert, The Romans: From Village to Empire. Oxford University Press. Oxford 2004.
18. Cameron 2008 A. Cameron, “The Reign of Constantine, A.D. 306–337”. Cambrige Ancient History XII (eds. A. K. Bowman, P. Garnsey, A. Cameron), Cambridge 2008, 90-110.
19. Campbell 2008 B. Campbell, “The Severan Dynasty”. Cambrige Ancient History XII (eds. A. K. Bowman, P. Garnsey, A. Cameron). Cambridge 2008, 1-28.
20. Carrie 2008 J. M. Carrie, “Developments in Provincial and Local Administration”, XII (eds. A. K. Bowman, P. Garnsey, A. Cameron). Cambridge 2008, 308.
21. Chambers 1966 M. Chambers, “The Crisis of the Third Century”. The Transformation of the Roman World. Berkeley 1966, 30-58.
22. Cimadomo 2022 P. Cimadomo, “Introduction”. A Global Crisis? The Mediterranean World Between the 3rd and the 5th Century CE (eds. Paolo Cimadomo-Dario Nappo). L’Erma di Bretschneider. Roma 2022, 9-17.
23. Corbier 2008 M. Corbier, “Coinage and Taxation: the state’s point of view A.D. 193-337”. Cambrige Ancient History XII (eds. A. K. Bowman, P. Garnsey, A. Cameron). Cambridge 2008, 332-336.
24. Crawford 1975 M. H. Crawford, “Finance Coinage and Money from the Severans to Constantine”, Aufstieg und Niedergang der romischen Welt II. Principat 2. Boston 1975, 560-593.
25. Drinkwater 2005 J. Drinkwater, “Maximinus to Diocletian and the Crisis”. Cambridge Ancient History XII. Cambridge 2005, 63.
26. Drinkwater 2008 J. Drinkwater, ”Maximinus to Diocletian and the Crisis”. Cambridge Ancient History XII (eds. A. K. Bowman, P. Garnsey, A. Cameron). Cambridge 2008, 28- 66.
27. Gibbon 1776 E. Gibbon, Decline and Fall of the Roman Empire vol.1. Fred DeFAU&Company. New York 1776.
28. Hekster 2004 O. Hekster, “Descendants of Gods: Legendary Genealogies in the Roman Empire”. Impact of Empire (eds. L. de Blois, P. Funke, J. Hahn). Leiden 2006, 24-28.
29. Hekster-Kleijn-Slootjes 2006 Olivier Hekster-Gerda de Kleijn-Danielle Slootjes, Crises and the Roman Empire. Brill. Nijmegen 2006.
30. Hekster 2008 O. Hekster, Rome and its Empire A.D.193-284, Edinburg University Press, Edinburg 2008.
31. Heuchert 2005 Volker Heuchert, “The Chronologichal Development of Roman Provincial Coin Iconography”. Coinage and Identity in Roman Provinces (eds. Howgego, Heuchert, Burnett). Oxford University Press. Oxford 2005, 29-57.
32. İznik 2011 Erkan İznik, “İmparator Diocletianus’un Tavan (En Yüksek) Fiyatlar Fermanı “Edictum de Pretiis Rerum Venalium”. Tarih Araştırmaları Dergisi 30/49, 97-130.
33. Johne 2008 Klaus-Peter Johne, Die Zeit der Soldatenkaiser: Krise und Transformation des Römischen Reiches im 3. Jahrhundert n. Chr. (253-284). De Gruyter Akademie Forschung. Berlin 2008.
34. Jones 1973 A.H.M. Jones, The Later Roman Empire. Johns Hopkins University Press. Oxford 1973.
35. Kurt 2024 M. Kurt, “Antik Lykaonia Kentlerinin İnşa Faaliyetlerinde ve Sosyal Hayatında Euergesia Olgusu”. Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi 6/1, 221-239.
36. Liebeschuetz 2007 W. Liebeschuetz, “Crises and Roman Empire”. Crises and the Roman Empire. (ed. O. Hekster, G. de Kleijn, D. Slootjes). Nijmegen 2007, 11-23.
37. MacMullen 1988 R. MacMullen, Corruption and the Decline of Rome. Yale University Press. Londra 1988.
38. Magie 1950 D. Magie, Roman Rule in Asia Minor to the End of the Third Century I-II. Princeton University Press. Princeton 1950.
39. Manders 2006 E. Manders, “Mapping the Representation of Roman Imperial Power in Times of Crisis”. Crises and the Roman Empire (eds. O. Hekster, G. de Kleijn, D. Slootjes). Nijmegen 2006, 289.
40. Mennen 2011 I. Mennen, “Praetorian Prefects and Other High-Ranking Equestrians”. Power and the Status in the Roman Empire A.D. 193-284. Brill 2011, 135-191.
41. Millar 1981 F. Millar, Roman Empire and Its Neighbours. Bristol Classical Press. Londra 1981.
42. Nicols 2006 J. Nicols, “Mapping the Crisis of the Third Century”. Crises and the Roman Empire (eds. O. Hekster, G. de Kleijn, D. Slootjes). Nijmegen 2006 , 429-437.
43. Özman-Doğan 2021 R. Özman-E. Doğan, “Roma III. Yüzyıl Krizinde İmparator Senatus İlişkileri”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14/38, 578-600.
44. Popescu 2012 F. M. Popescu, “The Auxiliary Units in Moesia Superior and Dacia. A Review and an Update”. 22nd International Congress of Roman Frontier Studies. Ruse 2012, 407-418.
45. Potter 2004 D. S. Potter, The Roman Empire at Bay AD 180-395. Routledge. Londra 2004.
46. Rodgers 1988 G. M. Rodgers, ”The Crisis of the Third Century A.D.”. Belleten 52/205 (1988), 1509- 1526.
47. Rostovtzeff 1926 M. Rostovtzeff, The Social and Economic History of the Roman Empire. Oxford University Press. Oxford 1926.
48. Rowe 2006 G. Rowe, “The Emergence of Monarchy: 44 BCE-96 CE”. A Companion to the Roman Empire. Massachusetts 2006, 114-117.
49. Sayar 2020 M. H. Sayar, “Marcus Aurelius ve Lucius Verus Dönemlerinde M.S. 165-180 Yılları Arasında Görülen Büyük Salgın”. Tarih Dergisi 71, 15-28.
50. Scarre 1995 C. Scarre, Chronicle of the Roman Emperors. Thames&Hudson. Londra 1995.
51. Scullard 2010 H. H. Scullard, From Gracchi to Nero. Routledge. London 2010.
52. Shillam 2006 M. Shillam, Aboritve Dynasties: Dynastic Politics A.D. 235-285. Yüksek Lisans Tezi. Classics Program of the Australian National University. Canberra 2006.
53. Southern 2008 P. Southern, The Roman Empire From Severus to Constantine. Routledge. Londra-New York 2008.
54. Strobel 1993 K. Strobel, Das Imperium Romanum im “3. Jahrhundert”:Modell einer historischen Krise?. Franz Steiner Verlag. Stuttgart 1993.
55. Ünver 2023 T. Ünver, “İmparator Diocletianus’un Politik İradesi”. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7, 49-85.
56. Vagi 1999 D. Vagi, Coinage and History of the Roman Empire. c.82B.C.-A.D.480, Amos Press, London 2000.
57. Van Sickle 1930 C. E. Van Sickle, “Particularism in the Roman Empire During the Miltary Anarchy”. The American Journal of Philology 51/4, 343-357.
58. Vervaet 2007 F. F. Vervaet, “The Reappearance of the Supra-provincial Commands in the Late Second and Early Third Centuries C.E.: Constitutional and Historical Considerations”. Şurada: Crises and the Roman Empire. (eds. O. Hekster, G. de Kleijn, D. Slootjes). Nijmegen 2007, 125-140.
59. Witschel 1999 C. Witschell, “Krize-Rezession-Stagnation? Der Westen des romischen Reiches im 3. Jahrhundert n. Chr.”. Şurada: Britannia. (ed. A.R. Birley). Frankfurt 1999, 251-281.
60. Wolfram 1990 H. Wolfram, History of the Goths. University of California Press. California 1990.
61. Ziolkowski 2011 A. Ziolkowski, “The Background to the Third-Century Crisis of the Roman Empire”. The Roman Empire in Context: Historical and Comparative Perspectives (eds. Johan P. Arnason, Kurt A. Raaflaub), New Jersey 2011, 114-117.