Araştırma Makalesi

Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/

Cilt: 6 Sayı: 1 2 Ekim 2024
PDF İndir
EN TR

Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/

Öz

Mantık bilimi doğru düşüncenin kurallarının ortaya koyan bir disiplindir. Hem doğru hem de tutarlı düşünceler için akıl yürütmelerin kanunları mantık biliminde belirlenir. Bununla birlikte bu bilim, yanlış düşünce ve yanlış akıl yürütme formlarını da inceler. Akıl yürütme formları arasında kıyası kullanan Burhan, Cedel, Hitabet, Safsata ve Şiir beş sanatı oluşturur. Burhan sanatı hakikatin ifade ediliş yöntemini yani gerçek felsefeyi temsil ederken, safsata ise gerçek felsefenin tam karşısında yer alan sahte felsefeyi temsil etmektedir. Burhan sanatı filozoflarca icra edilirken, safsata filozof gibi görünen ancak öyle olmayan, hileli akıl yürütmeleri kullanarak tartışmalarda muhatabına üstün gelmeyi amaçlayan “sofist” karakteri tarafından icra edilir. Bu sanatın ilk bilimsel incelemesi Peri Sofistikôn Elenkhôn adlı eseri ile Aristoteles tarafından yapılmıştır. Aristoteles bu eserinde hem sofist karakterini hem de sofistin tartışmalarda muhatabına üstün gelme amacıyla kullandığı hileli akıl yürütmeleri incelemiş, bu hileli akıl yürütmelere verilecek muhtemel cevapları da sıralamıştır. İslam dünyasında ise Fârâbî, Aristoteles’in Peri Sofistikôn adlı eserini içerik bakımından farklılıklarla birlikte Arapça olmak üzere yeniden kurgulamıştır. Fârâbî, sofistlerin tartışmada üstün çıkma adına muhatabı kandırmak için kullandığı maddesi bakımından hileli akıl yürütmelerini “mugallitât” olarak adlandırmış ve bunları Kitâbu’l-Emkineti’l-Mugallita adlı eserinde ele almıştır. Fârâbî bu eserinde akıl yürütme formlarından biri olan kıyası kullanarak yapılan sofistik akıl yürütmeleri incelemiş, sofistik sanat ile ilgili diğer konuları farklı eserlerinde değerlendirmiştir. Fârâbî’nin sofistik sanat hakkındaki temel düşünceleri Kitâbu’l-Emkineti’l-Mugallita adlı eseriyle birlikte diğer eserlerinin bütüncül okunmasıyla elde edilebilir. Bu makale Fârâbî’nin sofistik sanat hakkındaki düşüncelerini genel hatlarıyla serimlemeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Makalenin yazımında emeği geçen ve yazım hususunda bana rehberlik eden Yüksek Lisans danışman hocam sayın Doç. Dr. Ali TEKİN'e teşekkürü bir borç bilirim.

Kaynakça

  1. Aristoteles, Aristoteles. Sofistçe Çürütmeler. çev. Y. Gurur Sev. İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2019.
  2. Emiroğlu, İbrahim. Klasik Mantığa Giriş. Elis Yayınları, 12. Basım, 2015.
  3. Emiroğlu, İbrahim. Mantık Yanlışları. Ankara: Elis Yayınları, 2011.
  4. Emiroğlu, İbrahim - Altunya, Hülya. Örnekleriyle Mantık Sözlüğü. Litera Yayıncılık, 2019.
  5. Fârâbî. el-Medînetü’l-Fâzıla. çev. Yaşar Aydınlı. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2018.
  6. Fârâbî. “et-Tavtıa veya Mantığa Giriş Risalesi”. çev. Yaşar Aydınlı. Mantığa Giriş Risaleleri. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2018.
  7. Fârâbî. Harfler Kitabı. çev. Ömer Türker. İstanbul: Litera Yayıncılık, 3. Basım, 2018.
  8. Fârâbî. İlimlerin Sayımı. çev. Ahmet Arslan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mantık

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

2 Ekim 2024

Gönderilme Tarihi

5 Eylül 2024

Kabul Tarihi

26 Eylül 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 6 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Yılmaz, F. (2024). Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/. Mantık Araştırmaları Dergisi, 6(1), 26-56. https://izlik.org/JA48DT82UH
AMA
1.Yılmaz F. Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/. MAD. 2024;6(1):26-56. https://izlik.org/JA48DT82UH
Chicago
Yılmaz, Furkan. 2024. “Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/”. Mantık Araştırmaları Dergisi 6 (1): 26-56. https://izlik.org/JA48DT82UH.
EndNote
Yılmaz F (01 Ekim 2024) Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/. Mantık Araştırmaları Dergisi 6 1 26–56.
IEEE
[1]F. Yılmaz, “Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/”, MAD, c. 6, sy 1, ss. 26–56, Eki. 2024, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA48DT82UH
ISNAD
Yılmaz, Furkan. “Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/”. Mantık Araştırmaları Dergisi 6/1 (01 Ekim 2024): 26-56. https://izlik.org/JA48DT82UH.
JAMA
1.Yılmaz F. Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/. MAD. 2024;6:26–56.
MLA
Yılmaz, Furkan. “Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/”. Mantık Araştırmaları Dergisi, c. 6, sy 1, Ekim 2024, ss. 26-56, https://izlik.org/JA48DT82UH.
Vancouver
1.Furkan Yılmaz. Mantık Biliminde Sofistik Sanat: Felsefe Olmayanın Felsefesi Üzerine Fârâbî Yorumu/. MAD [Internet]. 01 Ekim 2024;6(1):26-5. Erişim adresi: https://izlik.org/JA48DT82UH