The Ontological Presuppositions of the Principle of Sufficient Reason in Aristotle's Conception of Causality

Öz

The principle of sufficient reason, although not explicitly stated, appears much earlier and is one of the oldest principles of philosophy. It was first formulated by Leibniz as one of the principles of reason. The principle states that every true proposition has a sufficient cause for its truth. According to the principle, every judgment and every situation exists only by virtue of a sufficient cause, and this is a necessity. Although he did not include a principle of causality among the principles of reason, the idea that everything has a cause for existence is also found in Aristotle. Aristotle presented causality, in the sense intended by the principle of sufficient reason, as an ontological necessity. Aristotle accepts the source of causality as the existence of a “first cause”. Because nothing can go on forever and a starting point is necessary. In this respect, the principle of sufficient reason necessitates a starting point. Otherwise, it would require an infinitely similar progression, which, according to Aristotle, is impossible. To have a starting point, it is necessary not to have originated from anything, that is, to be without a cause. Aristotle states that four interconnected causes play a role in the occurrence of natural phenomena: “material cause, formal cause, moving cause, and final cause”. This conception of causality can be viewed as a strong precursor to the principle of sufficient reason, yet it does not fully correspond to the claim of absolute universality found in the principle’s modern form.

Anahtar Kelimeler

• Aristotle
• Leibniz
• logic
• reason
• principle
• sufficient reason

Aristoteles'in Nedensellik Anlayışında Yeter-Sebep İlkesinin Ontolojik Öncülleri

Öz

Yeter-sebep ilkesi açık bir biçimde olmasa da filozoflar tarafından kullanılan en eski ilkelerden biridir. İlke felsefe tarihinde en açık şekilde ilk defa Leibniz tarafından akıl ilkeleri arasında sayılarak formüle edilmiştir. Bu ilke ile her doğru önermenin doğruluğu için yeterli bir sebebin olduğu ifade edilmektedir. İlkeye göre her bir hüküm ve her bir durum ancak yeter bir sebep gereğincedir ve bu şekilde olması bir zorunluluktur. Akıl ilkeleri içerisinde bir sebeplilik ilkesine yer vermemiş olsa da her şeyin bir varoluş sebebi olduğu fikrine Aristoteles’te de rastlanmaktadır. Aristoteles, yeter-sebep ilkesinin kastettiği manada bir sebepliliği ontolojik bir zorunluluk olarak ortaya koymuştur. Aristoteles nedenselliğin kaynağını bir “ilk neden”in varlığı olarak kabul eder. Çünkü hiçbir şey sonsuza dek gidemez ve mutlaka bir başlangıç noktası gerekir. Bu bakımdan yeter-sebep ilkesi bir başlangıç noktasını zorunlu kılar. Aksi halde bu sonsuza kadar aynı şekilde bir gidişi gerektirir ki bu Aristoteles’e göre bu imkânsız olur. Başlangıç noktası olabilmek için zorunlu olarak bir şeyden kaynaklanmamış olmak yani sebepsiz olmak gerekir. Aristoteles doğa olaylarının meydana gelişinde “maddi neden, formel neden, hareket ettirici/ettiren neden ve ereksel neden” olmak üzere birbirine bağlı dört nedenin rol oynadığını belirtir. Bu nedensellik anlayışı, yeter-sebep ilkesinin güçlü bir öncülü olarak görülebilir ancak ilkenin modern formundaki mutlak kapsayıcılık iddiasını birebir karşılamaz.

Anahtar Kelimeler

• Aristoteles
• Leibniz
• akıl
• mantık
• ilke
• yeter-sebep

Kaynakça

1. Altunya, Hülya & Doğan, Nuray. Ayn Rand’ın Objektivizm Felsefesinde Araç Olarak Mantık ve Mantık İlkeleri. Mantık Araştırmaları Dergisi, Kayseri: 2019, C. 1, S. 1-2019/1, 6-36.
2. Aristoteles. Birinci Çözümlemeler, Yunanca aslından çev. Ali Houshiary. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, Birinci Baskı 1998.
3. Aristoteles. İkinci Çözümlemeler, Yunanca aslından çev. Ali Houshiary. İstanbul: YKY, 1. Baskı, 2005.
4. Aristoteles. Metafizik, çev. Ahmet Arslan, (İkinci basım). İstanbul: Sosyal Yayınlar. 1996.
5. Aristoteles. Organon III, Birinci Analitikler, çev. Hamdi Ragıp Atademir. İstanbul: MEB Yayınları, 1996.
6. Aristoteles. Organon IV, İkinci Analitikler, çev. Hamdi Ragıp Atademir. İstanbul: MEB Yayınları, 1996.
7. Aristotle. Physica, W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle (Volume II). London: Oxford University Press, 1930.
8. Bağcı, Okan. Aristoteles’in ‘İlk Muharrik’i İle Leibniz’in ‘Yeter Neden’inin Mukayesesi. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2017. C. IV, S. 8, 11-21.

9. Bağcı, Okan. Felsefî Düşüncede Kozmolojik Deliller Açısından Tanrı-Zaman İlişkisi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Doktora Tezi. Erzurum: 2016.
10. Barnes, J. Aristotle. Oxford: Oxford University Press, 1982.
11. Bayraktar, Mehmet. Fârâbî ve Mantık Felsefesi. Bilim ve Ütopya, Y. 13, S. 154, Nisan 2007, 9-13.
12. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. Ankara: Ekin Yayınları, 1996.
13. Çankı, Mustafa Namık. Büyük Felsefe Lugati. İstanbul: Nebioğlu Matbaacılık ve Kağıtçılık Ltd. Ş. 1958.
14. Çiçekdağı, Caner. Formel Mantık-Klasik-Mantığa Giriş. Ankara: Elis Yayınları, Birinci Baskı, 2019.
15. Diemer, Alvin. Ontoloji. Günümüzde Felsefe Disiplinleri içinde, çev. Doğan Özlem. İstanbul: Ara Yayıncılık, 1. Baskı, 1990. 93-128.
16. Durhan, Gülümser. Akıl İlkelerinin Epistemolojisi. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi 2021. C. 2, S. 4, 837-849.
17. Eflatun. Philebos, çev. Sabri Esat Siyavuşgil. İstanbul: MEB Yayınları, 1997.
18. Eflatun. Timaios, çev. Erol Güney & Lütfi Ay. İstanbul: MEB Yayınları, 1989.
19. Emiroğlu, İbrahim. Klasik Mantığa Giriş. Ankara: Elis Yayınları, İkinci Basım. 2004.
20. Falcon, A. Aristotle and the Science of Nature. Cambridge: Cambridge University Press, 2006.
21. Fârâbî. es-Siyâsetü’l-Medeniyye veya Mebâdi’ül-Mevcûdât, çev. Mehmet S. Aydın-Abdülkadir Şener & M. Rami Ayas. İstanbul: Büyüyenay Yayınları, 2. Baskı, 2012.
22. Hançerlioğlu, Orhan. Felsefe Ansiklopedisi: Kavram ve Akımlar. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1980.
23. Heimsoeth, Henz. Felsefenin Temel Disiplinleri, çev. Takiyettin Mengüşoğlu. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1986.
24. Hoşgör, Kubilay. Arthur Schopenhauer’un Yeter Sebep İlkesi ve Kant Eleştirisi. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe Anabilim Dalı Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Muğla: 2007.
25. İmamoğlu, Tuncay & Yazoğlu, Ruhattin & Başcı, Vahdettin. Din Felsefesi. Erzurum: Eser Basın Yayın Matbaacılık 2016.
26. Kahveci, Kudsi. Aklın İlkelerine Ontolojik ve Epistemolojik Bir Yaklaşım. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi II, 2002. C. 2, S. 3, 231-242.
27. Keleş-Türkyılmaz, Saliha. Aristoteles’te Akıl İlkelerinin Epistemik Analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Isparta: 2015.
28. Köz, İsmail. Mantık Felsefesi. Ankara: Elis Yayınları, Birinci Basım, 2003
29. Leibniz, Gottfried Wilhelm. Monadoloji, çev. Suut Kemal Yetkin. İstanbul: MEB Yayınları, 1997.
30. Leibniz, Gottfried Wilhelm. Philosophical Essays, (R. Ariew & D. Garber, Trans.). Indianapolis: Hackett, 1989.
31. Löringhoff, von Freytag. Mantık/Saf Mantık Sistemi, çev. Takiyettin Mengüşoğlu. İstanbul: İÜEF Yayınları, 1973
32. Mengüşoğlu, Takiyettin. Felsefeye Giriş, İstanbul: Remzi Kitabevi, 5. Basım, 1992.
33. Öner, N Necati. Bilginin Serüveni. Ankara: Vadi Yayınları, 1. Basım, 2005.
34. Öner, Necati. Mantığın Ana İlkeleri ve Bu İlkelerin Varlıkla Olan İlişkisi. Felsefe Yolunda Düşünceler. Ankara: Akçağ Yayınları, Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş 2. Baskı, 1999. 66-90.
35. Özlem, Doğan. Mantık klasik/sembolik mantık, mantık felsefesi, İstanbul: İnkılâp Kitabevi Yayın, Genişletilmiş ve yeniden gözden geçirilmiş 6. Baskı. 1999
36. Ross, William David. Aristoteles. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2002.
37. Sinan, Ammar. C. Wolff’ta Yeter Sebep İlkesinin Felsefi Açıdan Temellendirilmesi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: 2020.
38. Stache, Wilfried. Yeter Sebep İlkesi. Felsefe Arkivi, C. III, S. I, 1952, 81-84.
39. Taylan, Necip. Mantık Tarihçesi-Problemleri. İstanbul: MÜİF Vakfı Yayınları, 1996.