Milletlerin Yeniden Üretildiği Model Anlayışında “Milliyetçilik ve Kadın İlişkisi”

Yıl 2026, Cilt: 8 Sayı: 1 , 1 - 14 , 26.04.2026

Pınar Demir

https://doi.org/10.53425/madergisi.1782263

https://izlik.org/JA93EK74DC

Öz

Bu çalışma, milliyetçilik ile kadın arasındaki ilişkiyi toplumsal cinsiyet perspektifinden ele alarak feminist kuram bağlamında yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Tarihsel olarak milliyetçilik kuramları, ulus inşasında kadınların konumunu çoğunlukla görmezden gelmiş; kadınları biyolojik üretici ve kültürel taşıyıcı rollerle sınırlandırmıştır. Oysa feminist düşünürler, kadınların yalnızca özel alanda değil, aynı zamanda kamusal alanda da ideolojinin yeniden üretiminde dönüştürücü aktörler olduklarını ortaya koymuştur. Bu çalışma, kavramsal/kuramsal bir derleme niteliğinde olup, milliyetçilik kuramları ile feminist eleştirileri bütünleştirerek kadınların ulus inşasındaki rollerini incelemektedir. Bulgular, kadınların hem modernleşme sürecinde hem de ulusal kimlik söylemlerinde merkezî bir konuma sahip olduklarını ancak eril paradigmalar nedeniyle bu konumun ikincil hâle getirildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, milliyetçilik literatüründe feminist perspektifin görünürlüğü artırılmalı; kadınların siyasal, kültürel ve toplumsal aktörlükleri milliyetçilik tartışmalarına dâhil edilmelidir. Böylece hem ulus kuramları daha kapsayıcı hâle gelecek hem de toplumsal cinsiyet eşitliği tartışmalarına katkı sağlanacaktır. Bu yaklaşım, kadınların tarihsel deneyimlerini ve mücadelelerini görünür kılarak milliyetçilik çalışmalarına yeni bir boyut kazandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Milliyetçilik , Kadın , Toplumsal Cinsiyet , Ulus İnşası , Feminist Kuram

Etik Beyan

Bu makale, yazarın başvuru aşamasındaki beyanına göre; araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmıştır.

“The Relationship Between Nationalism and Women” in the Model of Nations Being Reproduced

https://izlik.org/JA93EK74DC

Öz

The present study proposes a re-evaluation of the relationship between nationalism and women from a gender perspective within the context of feminist theory. Historically, nationalist theories have largely ignored women's position in nation-building, confining them to biological, reproductive and cultural carrier roles. However, feminist theorists have demonstrated that women act as transformative agents in the reproduction of ideology, not only in the private sphere but also in the public sphere. This study constitutes a conceptual/theoretical compilation that examines women's roles in nation-building by integrating theories of nationalism with feminist critiques. The findings demonstrate that women occupy a central position in both the modernisation process and national identity discourses; however, this position has been rendered secondary due to masculine paradigms. In conclusion, the visibility of the feminist perspective in the literature of nationalism ought to be increased. Women's political, cultural, and social agency should be included in nationalism debates. This will render national theories more inclusive and contribute to discussions on gender equality. This approach contributes a new di-mension to the field of nationalism studies by illuminating the historical experiences and struggles of women.

Anahtar Kelimeler

Nationalism , Women , Gender , Nation-Building , Feminist Theory

Etik Beyan

This article has been prepared in accordance with research and publication ethics, according to the author's statementat the application stage.

Kaynakça

• Aksakal, E. (2015). Modernist milliyetçi kuramlar ışığında Türk milliyetçiliğine bakış. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 54, 203-222.
• Anderson, B. (2006). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (İ. Savaşır, Çev.). Metis Yayınları.
• Anthias, F., ve Yuval-Davis, N. (1989). Introduction. F. Anthias ve N. Yuval-Davis (Ed.), Woman-nation-state içinde (ss. 1-15). Palgrave Macmillan.
• Balcı, E. (2011). Türkiye’deki milliyetçilik söylemleriyle kıyaslamalı olarak Erol Güngör’ün sosyolojik milliyetçilik anlayışı. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 14(1), 1-28.
• Beauvoir, S. de. (1993). Kadın: “İkinci cins” (Genç kızlık çağı) (B. Onaran, Çev.). Payel Yayınları.
• Çakıroğlu, Ç. A. (2023). Cumhuriyetin ilk yıllarında kadın ve eğitim anlayışı: Kadın dergisinde eğitim, eğitim dergisinde kadın. Folklor Akademi Dergisi, 6(2), 824-839.
• Çevik, A. (2023). Türkiye’de devletçi ekonomiye geçiş ve Büyük Buhran’nın etkileri. Sosyal bilimlerde toplumsal sorunlara bakış: Teorik çalışmalar içinde (ss. 139-158). Efe Akademi.
• Enloe, C. (1995). Feminizm, milliyetçilik ve militarizm. A. G. Altınay (Ed.), Vatan, millet, kadınlar içinde (ss. 189-213). İletişim Yayınları.
• Ergönül, E. ve Koca, B. (2017). Erken Cumhuriyet dönemi resimlerinde kadın imgesi: Modernleşme ve milliyetçilik. Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 10(20), 761–786.
• Gellner, E. (2013). Uluslar ve ulusçuluk. Hil Yayınları.
• Gökalp, Z. (1964). Milli terbiye ve maarif meselesi. Diyarbakır’ı Tanıtma ve Turizm Derneği Yayınları.
• Gözler, K. (2001). Devletin bir unsuru olarak “millet” kavramı. Türkiye Günlüğü, 64, 108-123.
• Hobsbawm, E. (1995). 1780’den günümüze milletler ve milliyetçilik: Program, mit, gerçeklik (O. Akınay, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Najmabadi, A. (1997). The erotic vaṭan [homeland] as beloved and mother: To love, to possess, and to protect. Comparative Studies in Society and History, 39(3), 442-467.
• Nagel, J. (2009). Erkeklik ve milliyetçilik: Ulusun inşasında toplumsal cinsiyet ve cinsellik. A. G. Altınay (Ed.), Vatan, millet, kadınlar içinde (ss. 269-296). İletişim Yayınları.
• Öndin, N. (2003). Cumhuriyet’in kültür politikası ve sanat (1923-1950). İnsancıl Yayınları.
• Özkırımlı, U. (2015). Milliyetçilik kuramları. Doğu Batı Yayınları.
• Renan, E. (2016). Ulus nedir? (G. Yavaş, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
• Smith, A. D. (2001). Milliyetçilik ve tarihçiler. A. M. Altınay (Ed.), Tartışılan sınırlar, değişen milliyetçilik içinde (ss. 31-63). Şehir Yayınları.
• Yuval-Davis, N. (1997). Gender and nation. Sage.
• Yuval-Davis, N. (2007). Cinsiyet ve millet (Çev. A. Bektaş). İletişim Yayınları.