Devlet Bahçeli’nin Perspektifinden Ekolojik Türk Milliyetçiliği/Ekolojik Ülkücülük

Yıl 2026, Cilt: 8 Sayı: 1 , 37 - 62 , 26.04.2026

Hasan Kalyoncu

https://doi.org/10.53425/madergisi.1832701

https://izlik.org/JA46AK77DK

Öz

Bu çalışma, Türk milliyetçiliği çerçevesinde Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin çevre anlayışını dokümantasyon yöntemiyle ve ağırlıklı olarak Bahçeli’nin konu başlığıyla alakalı düşüncelerini paylaştığı; analiz, yorum ve değerlendirmelerde bulunduğu birincil kaynakları kullanarak ele almaktadır. Bahçeli’nin çevre söylemi, Türk kültürünü ve İslam’ın çevreye ilişkin temel değerleriyle birleşerek “ekolojik-Türk milliyetçiliği” (eko-Türk milliyetçiliği) veya “ekolojik-ülkücülük” (eko-ülkücülük) olarak nitelenebilecek özgün bir yaklaşım ortaya koymaktadır. “Çevre demek, vatan demektir” ifadesi doğrultusunda çevreyi yalnızca doğal bir alan değil; vatanın ve millî mirasın ayrılmaz bir parçası olarak gören Devlet Bahçeli’ye göre çevresel duyarlılık, millî kimlikle bütünleşmiş bir sorumluluktur. Bu bağlamda onun çevre politikası ne sadece insan ne de tamamen doğa merkezlidir ve dengeyi esas alan etik bir bakış açısını yansıtmaktadır. Çevre hareketlerinin terör örgütleri veya belirli siyasi gruplar tarafından araçsallaştırılmasına eleştirel yaklaşan ve bunu çevresel güvenlik açısından bir tehdit olarak gören Bahçeli’nin çevre anlayışı, milliyetçi bir çevre etiği inşa etmekte; çevrenin korunmasını vatanın ve millî kültürün korunmasıyla eşdeğer kabul etmektedir. Bu yaklaşım, yerel ve küresel çevre sorunlarına millî bir perspektiften çözüm sunmayı hedefleyen kendine özgü bir paradigma olarak Türk siyasetinde önemli bir yer tutmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevre , Çevre Etiği , Eko-Türk Milliyetçiliği , Eko-Ülkücülük , MHP

Ecological Turkish Nationalism/Ecological Ülkücülük from the Perspective of Devlet Bahçeli

https://izlik.org/JA46AK77DK

Öz

This study examines the environmental perspective of Devlet Bahçeli, Chairman of the Nationalist Movement Party (MHP), within the framework of Turkish nationalism, using the documentation method and primarily relying on primary sources in which Bahçeli shares his thoughts on the subject and provides analyses, interpretations, and evaluations. Bahçeli’s environmental discourse, combined with Turkish culture and the fundamental environmental values of Islam, reveals an original approach that can be described as “ecological-Turkish nationalism” (eco-Turkish nationalism) or “ecological-ülkücülük” (eco-ülkücülük). In line with the expression “Environment means home-land,” Devlet Bahçeli views the environment not merely as a natural space but as an in-separable part of the homeland and national heritage. According to him, environmental sensitivity is a responsibility integrated with national identity. In this context, his environmental policy is neither solely human-centered nor entirely nature-centered, but reflects an ethical perspective based on balance. Bahçeli’s understanding of the environment, which adopts a critical stance toward the instrumentalization of environmental movements by terrorist organizations or certain political groups and regards this as a threat to environmental security, constructs a nationalist environmental ethic and considers the protection of the environment equivalent to the protection of the homeland and national culture. This approach occupies an important place in Turkish politics as a unique paradigm that aims to offer solutions to local and global environmental problems from a national perspective.

Anahtar Kelimeler

Environment , Environmental Ethics , Eco-Turkish Nationalism , Eco-Ülkücü , MHP

Kaynakça

• Abidoğlu, İ. (2023). Dede Korkut Hikâyelerinde Kahramanlık İmgesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Özel Sayı (1), 537-559. https://doi.org/10.51531/korkut ata-turkiyat.1352162
• Akçam, H. ve Köse, S. (2022). Mitolojik Ana Tasavvuru Bağlamında Toprak. Motif Akade-mi Halkbilimi Dergisi, 15(38), 389-396. https://doi.org/10.12981/mahder.1099923
• Asena, G. A. (2021). İslam Öncesi Türk Tanrı İnancı. Altınordu Yayınları.
• Aşar, H. (2021). Heideggerci Çevre Felsefesi. Temaşa Felsefe Dergisi, (15), 23-34.
• Bahçeli, D. (1999). TBMM’de Yaptığı Konuşma (23 Kasım 1999). https://www.mhp.org.tr/ htmldocs/genel_baskan/konusma/977/index.html
• Bahçeli, D. (2008). TBMM’de Yaptığı Konuşma (08 Ocak 2008). https://www.mhp.org.tr/ htmldocs/genel_baskan/konusma/421/index.html
• Bahçeli, D. (2017a). TBMM’de Yaptığı Konuşma (9 Mayıs 2017). https://www.mhp.org.tr/ htmldocs/genel_baskan/konusma/4252/index.html.
• Bahçeli, D. (2017b). TBMM’de Yaptığı Konuşma (3 Ocak 2017). https://www.mhp.org.tr/ htmldocs/genel_baskan/konusma/4195/index.html
• Bahçeli, D. (2018a). X platformu (Devlet Bahçeli’nin resmi X hesabı-16.06.2018 tarihinde yayınlanan mesajı).
• Bahçeli, D. (2018b). TBMM’de Yaptığı Konuşma (2 Ekim 2018). https://www.mhp.org.tr/ htmldocs/genel_baskan/konusma/4460/index.html
• Bahçeli, D. (2021a). TBMM’de Yaptığı Konuşma (8 Haziran 2021). https://www.mhp.org.tr/ htmldocs/genel_baskan/konusma/4833/index.html
• Bahçeli, D. (2021b). TBMM’de Yaptığı Konuşma (12 Ekim 2021). https://www.mhp.org.tr/ htmldocs/genel_baskan/konusma/4894/index.html
• Bahçeli, D. (2021c). TBMM’de Yaptığı Konuşma (2 Kasım 2021). https://www.mhp.org.tr/ htmldocs/genel_baskan/konusma/4903/index.html
• Bahçeli, D. (2024). TBMM’de Yaptığı Konuşma (TBMM 19 Kasım 2024). https://www.mhp. org.tr/htmldocs/genel_baskan/konusma/5365/index.html.
• Çolak, S. (2024). Türk Mitolojisi, 101: Gök Tanrı’dan Şamanizm’e Gök Yeleli Bozkurttan Kutsal Hayat Ağacına, Türk Mitolojisi Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey. Say Yayınları.
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2020). www.csb.gov.tr
• Çoruhlu, Y. (2002). Türk Mitolojisinin Anahatları. Kabalcı Yayınevi.
• Des Jardins, J. R. (2006). Çevre Etiği: Çevre Felsefesine Giriş (R. Keleş, Çev.). İmge Kita-bevi.
• Eliuz, Ü. (2015). İmge ve Göstergeler Uzamı: Dede Korkut Hikâyeleri. Türk Dünyası İnce-lemeleri Dergisi, 15(2), 75-88. Ergin, M. (1997). Dede Korkut Kitabı I. TDK Yayınları.
• Gökdağ, B. A. ve Üçüncü, K. (2007). Başlangıçtan Günümüze Türk Destanları. Akçağ Yayınları.
• Gülersoy, A. K. ve Dursun, E. (2023). Çevre Etiği Yaklaşımları ve Akımları. İKSAD Publis-hing Hause. https://dx.doi.org/10.5281/zenodo.8244775
• Gümüş Böke, E. (2019). İslâm Hukukunda Çevre Bilinci Algısı Üzerine. Gümüşhane Üni-versitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(16), 229-251.
• Güven, M. E. (2024). Ekolojizm ve Eleştirileri: İdeolojiler Üzerinden Bir Mukayese. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(2), 833-861. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1399151.
• İğci, T. ve Çobanoğlu, N. (2019). İklim Değişikliğinin ve İklim Değişikliğiyle İlgili Küresel Anlaşmaların Çevre Etiği Bakımından Değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Çev-rebilimleri Dergisi, 7(2), 130-146.
• İnan, A. (2006). Tarihte ve Bugün Şamanizm. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Kalyoncu, H. ve Taş, K. (2022). Türk Kültüründe Çevre Algısı ve İslam’ın Türk Toplumu-nun Çevre Anlayışına Etkileri. Tabula Rasa: Felsefe ve Teoloji, (39), 43-51.
• Kalyoncu, H. (2023). Çevre ve Din: Dinlerde Çevre Anlayışının Sosyolojik Analizi [Yayın-lanmamış Doktora Tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
• Kalyoncu, H. ve Güngör, S. (2024). Türk Milliyetçiliğinin Çevre Anlayışının Fikir Kökleri ve Milliyetçi Hareket Partisi’nin Politika ve Söylemlerine Yansıması. Çağdaş Yerel Yö-netimler Dergisi, 33(2), 105-134.
• Karaca, H. (1998). Henry David Thoreau’nun Walden Adlı Eserinde İnsan-Doğa İlişkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Köroğlu, V. (2009). Çevreci Atatürk. Çağ University Journal of Social Sciences, 6(2), 57-69.
• Mandaloğlu, M. (2024). Eski Türklerde Vatan Anlayışının Devlet Yönetimi. Sosyal Hayat ve Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2), 446-457. https://doi.org/10.11616/asbi.1453227
• Roux J. P. (2017). Eski Türk Mitolojisi (M. Y. Sağlam, Çev.). BilgeSu Yayıncılık.
• Tamkoç, G. (1994). Derin Ekolojinin Temel Çizgileri. Ege Yayıncılık.
• Taşağıl, A. (2024a). Bozkırın Kağanlıkları: Hunlar, Tabgaçlar, Göktürkler, Uygurlar. Kronik Kitap.
• Taşağıl, A., (2024b). Türk Model Devleti Gök Türkler. Bilge Kültür-Sanat.
• Taşçıoğlu, L. (2018). Vatan Kavramı ve Türk Milleti İçin Vatanın Önemi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (71), 221-230. https://doi.org/10.16992/ASOS.13716
• Taylor, P. W. (1989). Respekt For Nature. A Theory of Environmental Ethics. Princeton University Press. Tekin, T. (2018), Orhon Yazıtları Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. BilgeSu Yayıncılık.
• Uçar, H. (2020). Bir Kültün Özellikleri: Türklerde Su Kültü. Kültür Araştırmaları Dergisi, (7), 24-47. https://doi.org/10.46250/kulturder.779430
• Yaylı, H. ve Çelik, V. (2011). Çevre Sorunlarının Çözümü İçin Radikal Bir Öneri: Derin Eko-loji. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 369-377.
• Yörükan, Y. Z. (2005). Müslümanlıktan Evvel Türk Dinleri, Şamanizm. Ötüken Neşriyat.
• Yücel, A. ve Konak, N. (2021). Derin Ekoloji ve İslam’da İnsan-Doğa İlişkisi. Nosyon: Ulus-lararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, (8), 28-38.