Job embeddedness scale (JOBE): Scale development study

Yıl 2025, Sayı: 74, 222 - 240, 30.04.2025

Erdal Yıldız , Ali Kış

https://doi.org/10.21764/maeuefd.1544315

Öz

İşe gömülmüşlük ölçeği (İGÖ): Ölçek geliştirme çalışması

Öz

Özet: Bu araştırmada, öğretmenlerin işe gömülmüşlük düzeylerini belirlemeye yönelik bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın verileri üç örneklem grubundan toplanmıştır. Birinci örneklem grubunda nitel bir araştırma yapılarak toplanan verilerle madde havuzu oluşturulmuştur. Uzman görüşü doğrultusunda 4 madde ölçekten çıkarılmış ve 37 maddelik ölçek, 33 maddeye düşürülmüştür. İkinci örneklem grubuna Açımlayıcı Faktmr Analizi; üçüncü örneklem grubuna da Doğrulayıcı Faktör Analizi uygulanmıştır. Verilerin analizinde ilk olarak Kaiser Meyer Olkin (KMO) ve Bartlett'in Küresellik testi yapılmış ve faktör analizi için uygunluk tespit edilmiştir. Sonrasında Açımlayıcı Faktör Analizine ve Doğrulayıcı Faktör Analizine yer verilmiştir.
Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda, dört faktörlü bir yapı ortaya çıkmış ve Varimax döndürme tekniği ile yapılan analizlerde toplam 12 madde ölçekten çıkarılmıştır. Sonuçta, “örgütsel uyum”, “çevre”, “örgütsel bağlantılar” ve “feda edilenler” boyutlarını içeren 21 maddelik bir ölçek geliştirilmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre, geliştirilen ölçek öğretmenler için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak değerlendirilmiştir. Bu ölçeğin farklı demografik gruplar, eğitim kademeleri ve coğrafi bölgelerde uygulanması, genel geçerliliğini ve güvenilirliğini test etmek için önerilmektedir. Ayrıca işe gömülmüşlüğün zaman içindeki değişimlerini izlemek için ölçeğin boylamsal araştırmalarda kullanılması tavsiye edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İşe gömülmüşlük , öğretmen grubu , ölçek geliştirme.

Kaynakça

• Akgündüz, Y., Güzel, T., & Harman, S. (2016). Yöneticiye güven ve dağıtımsal adalet çalışanların işe gömülmüşlüğünü nasıl etkiler? Ege Akademik Bakış Dergisi, 16(2), 351-362.
• Akın, Ö., & Reyhanoğlu, M. (2018). İşe gömülü olma ölçeklerinin geçerlilik ve güvenirliğinin Türkiye’de test edilmesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33, 313-327.
• Akman, Y. (2016). Yıkıcı liderlik ile mesleki tükenmişlik arasındaki ilişki: Öğretmenler üzerine bir araştırma. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 12(3), 627-653.
• Amoah, V. S., Annor, F., & Asumeng, M. (2021). Psychological contract breach and teachers' organizational commitment: The mediating roles of job embeddedness and leader-member exchange. Journal of Educational Management, 5(5), 634-649.
• Ay, P. (2020). Banka çalışanlarının işe gömülmüşlükleri ve tükenmişlikleri arasındaki ilişki: Karaman ilinde bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.
• Bilgici, B. G., & Ünver, N. (2021). Okul öncesi öğretmen adaylarının eğitimde teknoloji kullanımına yönelik kaygılarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 35(2), 580-593.
• Can, N. (2009). Öğretmenlerin sınıfta ve okulda liderlik davranışları. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 385-399.
• Candan, H. (2016). A research on the relationship between job embeddedness with performance and burnout of academicians in Turkey. Journal of Business and Management, 18(3), 68-80.
• Chen, B. T. (2017). Service innovation performance in the hospitality industry: The role of organizational training, personal-job fit and work schedule flexibility. Journal of Hospitality Marketing & Management, 26(5), 474-488.
• Clinton, M., Knight, T., & Guest, D. E. (2012). Job embeddedness: A new attitudinal measure. International Journal of Selection and Assessment, 20(1), 111-117.
• Crossley, C. D., Bennett, R. J., Jex, S. M., & Burnfield, J. L. (2007). Development of a global measure of job embeddedness and integration into a traditional model of voluntary turnover. Journal of Applied Psychology, 92, 1031-1042.
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.
• Dağ, İ., & Göktürk, T. (2014). Sınıf yönetiminde liderlik ve liderliğin sınıf yönetimine katkıları. The Journal of Academic Social Science Studies, 27, 171-184. doi:10.9761/JASSS2429
• Dedeoğlu, T., Özdevecioğlu, M., & Oflazer, S. (2016). Örgütlerde işe gömülmüşlüğün çalışanların iş ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisi, iyimserliğin rolü. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 47, 135-146.
• Fabrigar, L. R., & Wegener, D. T. (2012). Exploratory factor analysis. Oxford University Press.
• Felps, W., Mitchell, T. R., Hekman, D. R., Lee, T. W., Holtom, B. C., & Harman, W. S. (2009). Turnover contagion: how coworkers’ job embeddedness and job search behaviors ınfluence quitting. Academy of Management Journal, 52(3), 545-561.
• Gong, Y., Chow, I. H., & Ahlstrom, D. (2011). Cultural diversity in China: Dialect, job embeddedness, and turnover. Asia Pacific Journal of Management, 28(2), 221-238.
• Gökaslan, M. O. (2018). Öğretmenlerde örgütsel bağlılık, işe gömülmüşlük, işe adanmışlık ve işten ayrılma niyeti ilişkisi, bir alan çalışması. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 3(2), 25-46.
• Gümüştekin, G., & Varol, İ. (2020). Mesleki benlik saygısının işe gömülmüşlük üzerindeki etkisinde algılanan örgütsel desteğin aracılık rolü: Öğretmenler üzerinde bir araştırma. Dünya İnsan Bilimleri Dergisi, 2020(2), 181-204.
• Harris, K. J., Wheeler, A. R., & Kacmar, K. M. (2011). The mediating role of organizational job embeddedness in the LMX–outcomes relationships. The Leadership Quarterly, 22, 271-281.
• Hair Jr, J. F., Anderson, R. E., Tatham, R. L., William, C. ve Black (1995). Multivariate data analysis with readings. Prentice Hall.
• Holtom, B. C., & Inderrieden, E. J. (2006). Integrating the unfolding model and job embeddedness model to better understand voluntary turnover. Journal of Managerial Issues, 18, 435-452.
• Karatepe, O. M. (2016). Does job embeddedness mediate the effects of coworker and family support on creative performance? An empirical study in the hotel industry. Journal of Human Resources in Hospitality & Tourism, 15(2), 119-132.
• Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.). Guilford.
• Kürkçü, M. (2019). Sınıf öğretmenlerinin öğretmen özerkliği davranışları akademik iyimserlik düzeyleri ve öğretmen liderliği algıları arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Lee, T. W., Mitchell, T. R., Sablynski, C. J., & Burton, J. (2004). The effects of job embeddedness on organizational citizenship, job performance, volitional absences, and voluntary turnover. Academy of Management Journal, 47, 711-722.
• Mazıoğlu, V., & Kanbur, E. (2020). Algılanan örgütsel desteğin işe gömülmüşlük üzerine etkisi, kişi-iş uyumunun aracılık rolü. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1639-1654.
• Merriam, S. B., & Grenier, R. S. (2019). Qualitative research in practice: Examples for discussion and analysis. Jossey-Bass Publishers.
• Meydan, C. H., & Şeşen, H. (2015). Yapısal eşitlik modellemesi AMOS uygulamaları. Detay Yayıncılık.
• Mitchell, T. R., & Lee, T. W. (2001). The unfolding model of voluntary turnover and job embeddedness: Foundations for a comprehensive theory of attachment. Research in Organizational Behavior, 23, 189-246.
• Mitchell, T. R., Holtom, B. C., Lee, T. W., Sablynski, C. J., & Erez, M. (2001). Why people stay: Using job embeddedness to predict voluntary turnover. Academy of Management Journal, 44, 1102-1121.
• Murphy, W. M., Burton, J. P., Henagan, S. C., & Briscoe, J. P. (2013). Employee reactions to job insecurity in a declining economy: A longitudinal study of the mediating role of job embeddedness. Group & Organization Management, 38(4), 512-537.
• Nafei, W. (2015). The role of job embeddedness on quality of work life and organizational citizenship behavior: A study on Menoufia University Hospitals. International Journal of Business and Management, 10(4), 215.
• Ng, T.W.H., & Feldman, D.C. (2009). Occupational embeddedness and job performance. Journal of Organizational Behavior, 30(7), 863-891.
• Ordu, A., & Çetinkaya, H. (2018). Okul yöneticilerinin toksik (zehirli) liderlik davranışları ile öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 15-28.
• Rajappan, S., Nair, R. S., Kirupa Priyadarshini, M., & Sivakumar, V. (2017). Exploring the effect of workplace spirituality on job embeddedness among higher secondary school teachers in Ernakulam district. Cogent Business & Management, 4(1), 1334419.
• Richman, A. L., Civian, J. T., Shannon, L. L., Hill, J. E., & Brennan, R. T. (2008). The relationship of perceived flexibility, supportive work–life policies, and use of formal flexible arrangements and occasional flexibility to employee engagement and expected
• Richman, A. L., Civian, J. T., Shannon, L. L., Hill, J. E., & Brennan, R. T. (2008). The relationship of perceived flexibility, supportive work–life policies, and use of formal flexible arrangements and occasional flexibility to employee engagement and expected retention. Community, Work & Family, 11(2), 183-197.
• Rousseau, D. M. (1998). Why workers still identify with organizations. Journal of Organizational Behavior, 19(3), 217-233
• Seyrek, E. (2023). Türkiye’de işe gömülmüşlük üzerine yapılan araştırmaların içerik analizi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32, 186-208.
• Sudibjo, N., & Suwarli, M. N. B. (2020). Job embeddedness and job satisfaction as a mediator between work-life balance and intention to stay. International Journal of Innovation, Creativity and Change, 11(8), 311-331.
• Sun, X., & Huang, A. (2020). Development of Chinese primary school teachers' job embeddedness scale. Palgrave Communications, 6(1), 1-7.
• Şanlı, S. C. (2016). İş gören avukatlığı ve algılanan örgütsel desteğin çalışanların işe gömülmüşlük ve işten ayrılma niyeti üzerine etkisi: Otel çalışanları üzerine bir araştırma [Yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Topcu, İ., & Ersoy, M. (2020). Eğitim yönetiminde teknoloji kullanımına ilişkin okul yöneticilerinin görüşleri. OPUS International Journal of Society Researches, 15(1), 4930-4955.
• Watkins, M. W. (2018). Keşfedici faktör analizi: En iyi uygulamaya yönelik bir rehber. Siyah Psikoloji Dergisi, 44(3), 219-246.
• Watson, J. M. (2018). Job embeddedness may hold the key to the retention of novice talent in schools. Educational Leadership Administration: Teaching and Program Development, 29(1), 26-43.
• Watson, J., & Buchanan, J. O. (2016). Using job embeddedness to explain new teacher retention. NCPEA Education Leadership Review, 17(1), 1-16.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.