Çocuklar için Felsefenin bilişsel empati üzerindeki etkisi: Deneysel bir çalışma

Öz

Değişen toplum ihtiyaçlarına ve gelişen teknolojiye uyum sağlamak zorunda olan eğitim sistemi, öğrencilerin yaşam becerilerini geliştirmekte yetersiz kaldığı savı günümüzde hâlâ güncel bir tartışma konusudur. Bu bağlamda, Matthew Lipman’ın öncülüğünde geliştirilen ve birçok ülkede eğitim programlarına entegre edilen Çocuklar için Felsefe (P4C) yaklaşımı dikkat çekmektedir. P4C, bilginin yalnızca aktarılmasını değil, anlamlı bir bütün oluşturmasını; öğrencilerin düşünme becerilerini geliştirmesini ve demokratik bireyler olarak yetişmesini öngörmektedir. Bu çalışma, P4C programının ilkokul 4. sınıf öğrencilerinde bilişsel empati becerisine etkisini incelemiştir. Çalışmada öntest–sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Antalya ili Alanya ilçesindeki bir devlet okulunda öğrenim gören 40 öğrenciyle yürütülen araştırmada, deney grubuna 6 hafta süreyle P4C oturumları uygulanmış, kontrol grubu ise mevcut eğitim programına devam etmiştir. Veri toplama aracı olarak Baron-Cohen ve arkadaşları (2001) tarafından geliştirilen Gözlerden Zihni Okuma Testi kullanılmıştır. Bulgular, P4C’nin öğrencilerde bilişsel empatiyi olumlu yönde desteklediğini göstermiştir. Literatürde P4C araştırmaları genellikle düşünme becerilerine odaklanırken, empati gibi sosyal-duygusal becerilere yönelik çalışmalar sınırlı kalmıştır. Bu bağlamda çalışmamızın, bilişsel empati üzerine sınırlı sayıdaki araştırmalara önemli bir katkı sunması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuklar için Felsefe (P4C)
• bilişsel empati
• sosyal-duygusal beceriler
• ilkokul öğrencileri
• yarı deneysel desen

Etik Beyan

Bu çalışma, Akdeniz Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (Toplantı Tarihi: 31.07.2025, Toplantı No: 25, Karar No: 454, Belge Tarihi ve Numarası: 31.07.2025-1279598, Protokol Kodu: BSDSEUMJ42). Ayrıca, araştırmanın okullarda yürütülmesi için Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı’ndan izin alınmıştır (Başvuru No: MEB.TT.2025.028648.03, Onay Tarihi: 18.09.2025, Geçerlilik Tarihi: 07.09.2026). Tüm katılımcılardan elektronik ortamda bilgilendirilmiş onam alınmış olup, çalışma 1964 Helsinki Bildirgesi ilkelerine uygun olarak yürütülmüştür.

The effect of Philosophy for Children on cognitive empathy: An experimental study

Öz

The claim that the education system, which must adapt to changing societal needs and advancing technology, is inadequate in developing students’ life skills remains a current debate today.In this context, the Philosophy for Children (P4C) approach, developed under the leadership of Matthew Lipman and integrated into educational programs in many countries, has attracted attention. P4C aims not only to transfer knowledge but also to create meaningful understanding, to improve students’ thinking skills, and to raise them as democratic individuals. This study examined the effect of the P4C program on the cognitive empathy skills of 4th grade primary school students. A quasi-experimental pretest–posttest control group design was used. The research was conducted with 40 students in a public school in Alanya, Antalya. The experimental group participated in P4C sessions for six weeks, while the control group continued with the regular curriculum. Data were collected using the Reading the Mind in the Eyes Test developed by Baron-Cohen et al. (2001). Findings showed that P4C positively supported students’ cognitive empathy. While most studies in the literature focus on thinking skills, research on social-emotional skills such as empathy is limited. Therefore, this study is expected to contribute to the limited research on cognitive empathy.

Anahtar Kelimeler

• Philosophy for Children (P4C)
• cognitive empathy
• socio-emotional skills
• primary school students
• quasi-experimental design

Etik Beyan

This study was approved by the Ethics Committee for Social and Human Sciences at Akdeniz University (Meeting Date: 31.07.2025, Meeting No: 25, Decision No: 454, Document Date and Number: 31.07.2025-1279598, Protocol Code: BSDSEUMJ42). In addition, permission to conduct the research in schools was obtained from the Ministry of National Education of Türkiye (Application No: MEB.TT.2025.028648.03, Approval Date: 18.09.2025, Expiry Date: 07.09.2026). Informed consent was obtained electronically from all participants, and the study was conducted in accordance with the principles of the Declaration of Helsinki (1964).

Kaynakça

1. Akkocaoğlu Çayır, N. (2024). Öğretmenler için çocuklarla felsefe (P4C) rehberi [Philosophy for Children (P4C) guide for teachers] (Turkish). Pegem Akademi Yayıncılık.
2. Baron-Cohen, S. (2023). Kötülüğün anatomisi (T. Tezgel, Trans.) [The anatomy of evil]. Say Yayınları.
3. Baron-Cohen, S., Wheelwright, S., Hill, J., Raste, Y., & Plumb, I. (2001). The "Reading the Mind in the Eyes" Test revised version: A study with normal adults, and adults with Asperger syndrome or high-functioning autism. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 42(2), 241–251. https://doi.org/10.1111/1469-7610.00715
4. Boler, M. (1997). The risks of empathy: Interrogating multiculturalism’s gaze. Cultural Studies, 11(2), 253–273.
5. Boynueyri, G. N., & Güven, G. (2025). Okul öncesi dönemde felsefe temelli eğitim (P4C) uygulamaları: Eleştirel düşünme ve perspektif alma becerilerine yönelik deneysel bir inceleme [Philosophy for Children (P4C) practices in preschool: An experimental study on critical thinking and perspective-taking skills]. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 8(16), 1–15. https://doi.org/10.36731/cg.1768507
6. CASEL. (2020). What is SEL? https://casel.org/what-is-sel/
7. Chang, S.-A. A., Tillem, S., Benson-Williams, C., & Baskin-Sommers, A. (2021). Cognitive empathy in subtypes of antisocial individuals. Frontiers in Psychiatry, 12, 677975. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.677975
8. Das, J., & Ghosh, S. (2021). Importance of social-emotional learning on aggression and empathy among adolescents. International Journal of Scientific Research, 10(9), 1–4. https://doi.org/10.36106/ijsr/1334384

9. Dewey, J. (1996). Demokrasi ve eğitim (T. Yılmaz, Trans.) [Democracy and education]. Ege Üniversitesi Yayınları.
10. Dökmen, Ü. (2002). İletişim çatışmaları ve empati (9th ed.) [Communication conflicts and empathy]. Sistem Yayıncılık.
11. Fisher, R. (2013). Teaching thinking: Philosophical enquiry in the classroom (4th ed.). Routledge.
12. Fletcher, N. M. (2016). Envisioning the experience of others: Moral imagination, practical wisdom and the scope of empathy. Philosophical Inquiry in Education, 23(2), 141–159. https://doi.org/10.7202/1070460ar
13. Gasparatou, R., Ergazaki, M., & Kosmopoulou, N. (2020). Using philosophy for children to introduce the living/non-living distinction in kindergarten. International Journal of Early Years Education, 33(1), 1–16. https://doi.org/10.1080/09669760.2020.1848522
14. Gica, Ş., Büyükavşar, A., İyisoy, M. S., & Güleç, H. (2021). Psychometric properties of the Questionnaire of Cognitive and Affective Empathy (QCAE): Reliability and factor analysis study in a Turkish sample. Archives of Neuropsychiatry, 58(3), 228–233. https://doi.org/10.29399/npa.27248
15. Goleman, D. (2017). Duygusal zekâ: Empati (L. Göktem, Trans.) [Emotional intelligence: Empathy]. Harvard Business Review Press.
16. Güçlü, M. (2019). Eğitim felsefesi [Philosophy of education]. Pegem Akademi.
17. Hogan, P. C. (2022). Literature and moral feeling: A cognitive poetics of ethics, narrative, and empathy. Cambridge University Press.
18. Işıklar, S., & Abalı Öztürk, Y. (2022). The effect of Philosophy for Children (P4C) curriculum on critical thinking through philosophical inquiry and problem solving skills. International Journal of Contemporary Educational Research, 9(1), 130–142. https://doi.org/10.33200/ijcer.942575
19. Jaya, P. J., Antony, R. V., Joseph, J., George, A., & Jacob, G. (2025). Emotional literacy as curriculum: A new paradigm for resilient classrooms. Frontiers in Education, 10, 1610746. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1610746
20. Karadağ, F., & Yıldız Demirtaş, V. (2018). The effectiveness of the Philosophy with Children curriculum on critical thinking skills of preschool children. Education and Science, 43(195), 19–40. https://doi.org/10.15390/EB.2018.7268
21. Kilby, B. (2025). Philosophy for/with Children: A meta-analysis. International Journal of Contemporary Educational Research, 12(1), 26–38. https://doi.org/10.52380/ijcer.2025.12.1.703
22. Lipman, M. (1980). Philosophy in the classroom. Temple University Press.
23. Lipman, M. (2003). Thinking in education. Cambridge University Press.
24. Lipman, M. (2017). Interview by Naji Saeed. In S. Naji & R. Hashim (Eds.), History, theory and practice of philosophy for children: International perspectives (pp. 3–11). Routledge.
25. McCall, C. (2017). Back to basics: Philosophical analysis of philosophy in Philosophy with Children. In M. R. Gregory, J. Haynes, & K. Murris (Eds.), The Routledge international handbook of philosophy for children (pp. 83-93). Routledge.
26. Mehdiyev, G., & Tozduman Yaralı, K. (2020). The effectiveness of training of philosophy with children on children's attitudes toward human values. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(29), 251–279. https://doi.org/10.35675/befdergi.683349
27. Onur, F. (2023). Çocuklar için hangi felsefe? P4C (Çocuklar için felsefe)'ye metafelsefi bir bakış [Which philosophy for children? A metaphilosophical perspective on P4C]. Kaygı, 22(3), 92–112. https://doi.org/10.20981/kaygi.1321623
28. Özdemir, Ö. (2021). Felsefe sınıfı. Nobel Yayıncılık.
29. Popa, S. (2024). Towards 2030 and beyond: Challenges, constants, and the need to transform education. Prospects, 54, 507–513. https://doi.org/10.1007/s11125-024-09715-7
30. Quílez-Robres, A., Usán, P., Lozano-Blasco, R., & Salavera, C. (2023). Emotional intelligence and academic performance: A systematic review and meta-analysis. Thinking Skills and Creativity, 49, 101355. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2023.101355
31. Reniers, R. L. E. P., Abu-Akel, A., & Seara-Cardoso, A. (2022). Editorial: Cognitive empathy and perspective taking: Understanding the mechanisms of normal and abnormal experiences and abilities. Frontiers in Psychiatry, 13, 945258. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.945258
32. Sharp, A. M. (2017). Philosophy in the school curriculum. In S. Naji & R. Hashim (Eds.), History, theory and practice of philosophy for children. Routledge, Taylor & Francis Group.
33. Savina, E., Fulton, C., & Beaton, C. (2025). Teacher emotional competence: A conceptual model. Educational Psychology Review, 37(2), Article 40. https://doi.org/10.1007/s10648-025-10018-2
34. Schertz, M. (2007). Avoiding "passive empathy" with Philosophy for Children. Journal of Moral Education, 36(2), 185–198. https://doi.org/10.1080/03057240701325308
35. Setgal, E. A. (2025). Sosyal empati: Başkalarını anlama sanatı (Ö. Özdem, Trans.) [Social empathy: The art of understanding others]. Turkuvaz Kitap.
36. Siddiqui, N., Gorard, S., & See, B. H. (2019). Can programmes like Philosophy for Children help schools to look beyond academic attainment? Educational Review, 71(2), 146–165. https://doi.org/10.1080/00131911.2017.1400948
37. Şahinkaya, A. (2024). P4C’ye farklı yaklaşımlar. Temaşa Felsefe Dergisi, 21(Haziran), 6-22.
38. Şipar, H., & Akkocaoğlu Çayır, N. (2025). Practices of philosophy for children (P4C) about values for primary school third grade students. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(2), 268–300. https://doi.org/10.29299/kefad.1526248
39. Sormaz Öğüt, F. (2019). Felsefi düşünmenin önemi ve çocuklar için felsefe [The importance of philosophical thinking and philosophy for children] [Unpublished doctoral dissertation]. Maltepe Üniversitesi.
40. Sutcliffe, R. (2017). The evolution of Philosophy for Children in the UK. In B. Anderson (Ed.), Philosophy for children: Theories and praxis in teacher education. Routledge.
41. Taş, I. (2017). Çocuklar için felsefe eğitimi programı'nın 48–72 aylık çocukların zihin kuramı ve yaratıcılıklarına etkisi [The effect of the Philosophy for Children education program on the theory of mind and creativity of children aged 48–72 months] [Unpublished doctoral dissertation]. Çukurova Üniversitesi.
42. UNESCO. (2007). Philosophy: A school of freedom—Teaching philosophy and learning to philosophize; status and prospects. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000154173
43. UNESCO. (2024). Mainstreaming social and emotional learning in education systems: Policy guide (ED-2024/WS/30 Rev.). UNESCO. https://doi.org/10.54675/ORWD6913
44. Warrier, V., Bethlehem, R. A., & Baron-Cohen, S. (2020). Reading the Mind in the Eyes Test (RMET). In V. Zeigler-Hill & T. K. Shackelford (Eds.), Encyclopedia of Personality and Individual Differences. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-24612-3_549
45. Yıldırım, E. A., Kaşar, M., Güdük, M., Ateş, E., Küçükparlak, İ., & Özalmete, E. O. (2011). Gözlerden Zihin Okuma Testi'nin Türkçe güvenirlik çalışması [Investigation of the reliability of the Reading the Mind in the Eyes Test in a Turkish population]. Türk Psikiyatri Dergisi, 22(3), 177–186. https://doi.org/10.5080/u6500