Özel yetenek tanısı almış ve almamış öğrencilerin zaman yönetimi becerilerinin motivasyon ve öz-düzenleme becerileri ile ilişkisi

Öz

Bu çalışma, üstün yetenekli olan ve olmayan ortaokul öğrencilerinde zaman yönetimi becerileri, motivasyon ve öz düzenleme arasındaki ilişkileri incelemiş ve bu yapıların üstün yeteneklilik durumuna göre farklılık gösterip göstermediğini test etmiştir. Veriler; İlköğretim Düzeyi Zaman Yönetimi Ölçeği (TMS-PS), İçsel-Dışsal Motivasyon Ölçeği (IEMS) ve Algılanan Öz Düzenleme Ölçeği (PSRS) kullanılarak toplanmıştır. Her iki grupta da zaman yönetimi; içsel motivasyonla pozitif ve anlamlı, dışsal motivasyonla ise negatif ve anlamlı bir ilişki göstermiştir. Ayrıca zaman yönetimi her iki grupta da öz düzenleme ile pozitif ve anlamlı bir ilişki sergilemiş; bu ilişkinin gücü açısından gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Üstün yetenekli öğrenciler; "Etkili Zaman Kullanımı" ve "Dışsal Motivasyon" boyutlarında, üstün yetenekli olmayan öğrencilere kıyasla anlamlı düzeyde daha düşük puanlar alırken; "Erteleme", "İçsel Motivasyon", "Açıklık" ve "Arayış" boyutlarında gruplar arasında anlamlı bir fark görülmemiştir. Bu bulgular, üstün yetenekliliğin doğrudan daha güçlü bir zaman yönetimi veya öz düzenleme becerisine dönüşmediğini ve üstün yetenekli öğrencilere yönelik akademik desteğin, bilişsel gelişimin yanı sıra motivasyonel ve öz düzenleme süreçlerini de ele alması gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Üstün yeteneklilik
• Zaman Yönetimi Becerileri
• Öz Düzenleme
• Motivasyon

The relationship between time management, motivation, and self-regulation among gifted and non-gifted students

Öz

This study examined relationships among time management skills, motivation, and self-regulation in gifted and non-gifted middle school students, and tested whether these constructs differed by giftedness status. Data were collected using the Time Management Scale for Primary School Level (TMS-PS), the Intrinsic–Extrinsic Motivation Scale (IEMS), and the Perceived Self-Regulation Scale (PSRS). Time management was positively and significantly correlated with intrinsic motivation and negatively correlated with extrinsic motivation in both groups. It was also positively and significantly correlated with self-regulation in both groups, with no significant between-group difference in the strength of this relationship. Gifted students scored significantly lower than non-gifted students on Effective Time Use and Extrinsic Motivation, whereas Procrastination, Intrinsic Motivation, Openness, and Seeking did not differ significantly between groups. These findings suggest that giftedness does not straightforwardly translate into stronger time management or self-regulation, and that academic support for gifted students should address motivational and self-regulatory processes alongside cognitive development.

Anahtar Kelimeler

• Giftedness
• Time management skills
• Self-regulation
• Motivation

Kaynakça

1. Akyüz, M., Yılmaz, F. & Aldemir, K. (2020). Zaman yönetim becerilerinin akademik başarı ile ilişkisi. *Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi,* 19(73), 414-424. [https://doi.org/10.17755/esosder.579867](https://doi.org/10.17755/esosder.579867)
2. Arslan, S. & Gelişli, Y. (2015). Algılanan öz-düzenleme ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. *Sakarya University Journal of Education*, 5(3), 67-74. https\://doi.org/10.19126/suje.07146
3. Britton, B. K. & Tesser, A. (1991). Effects of Time-management Practices on College Grades. Journal of Educational Psychology. 83(3), 405-410. [https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-0663.83.3.405](https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-0663.83.3.405)
4. Browne, M. W., & Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit. In K. A. Bollen & J. S. Long (Eds.), Testing Structural Equation Models (pp. 136–162).
5. Calero, M. D., García-Martín, M. B., Jiménez, M. I., Kazén, M. & Araque, A. (2007). Self-regulation advantage for high-IQ children: Findings from a research study. Learning and Individual Differences, 17(4), 328–343. https\://doi.org/10.1016/j.lindif.2007.03.012
6. Claessens, B. J., Van Eerde, W., Rutte, C. G., & Roe, R. A. (2007). A review of the time management literature. Personnel Review, 36(2), 255–276. [https://doi.org/10.1108/00483480710726136](https://doi.org/10.1108/00483480710726136)
7. Cohen, J., Cohen, P., West, S. G., & Aiken, L. S. (2003). Applied multiple regression/correlation analysis for the behavioral sciences (3rd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
8. Conejeros-Solar, M. L. & Gómez-Arízaga, M. P. (2015). Gifted students’ characteristics, persistence, and difficulties in college. Roeper Review, 37(4), 241–251. [https://doi.org/10.1080/02783193.2015.1077919](https://doi.org/10.1080/02783193.2015.1077919)

9. Cumming, G. (2012). *Understanding the new statistics: Effect sizes, confidence intervals, and meta-analysis*. Routledge.
10. Çelik, H. E. & Yılmaz, V. (2013). *Yapısal eşitlik modellemesi temel kavramlar uygulamalar programlama.* Ankara: Anı Yayıncılık.
11. Dağyar, M. & Şahin, H. (2019). Eğitim fakültesi öğrencilerinin öz düzenleme öğrenme stratejilerinin & akademik başarılarının öz yeterlik inançlarını yordama gücü. *Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,* 20(1), 396-414. [https://doi.org/10.17240/aibuefd.2020.20.52925-596157](https://doi.org/10.17240/aibuefd.2020.20.52925-596157)
12. Deci, E. L. & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. https\://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
13. Demir, M. K. & Budak, H. (2016). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin öz düzenleme, motivasyon, biliş üstü becerileri ile matematik dersi başarılarının arasındaki ilişki. *Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi*, (41), 30-41. [https://izlik.org/JA94BX32GP](https://izlik.org/JA94BX32GP)
14. Fehrenbach, C.R. (1991). Gifted/average readers: Do they use the same reading strategies? Gifted Child Quarterly,*,* 35(3). [https://doi.org/10.1177/001698629103500303](https://doi.org/10.1177/001698629103500303)
15. Fidan, Y. (2011). Özel sektör & kamu yöneticilerinin zaman yönetimi davranışlarının karşılaştırılması. *Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,* 4(6), 47-74. [https://doi.org/10.14520/adyusbd.117](https://doi.org/10.14520/adyusbd.117)
16. Fisher, R. A. (1921). On the "probable error" of a coefficient of correlation deduced from a small sample. Metron, 1, 3–32.
17. Flett, G.L., Hewitt, P.L., Oliver, J.M. ve Macdonald, S. (2002). Perfectionism in children and their parents: A developmental analysis. G. L. Flett & P. L. Hewitt (Eds.), *Perfectionism: Theory, research, and treatment* (ss. 89–132). American Psychological Association. [https://doi.org/10.1037/10458-004](https://doi.org/10.1037/10458-004)
18. George, D. & Mallery, P. (2010) *SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference 17.0 Update.* 10th Edition, Pearson,
19. Gökçe, E., Öztuna, D., & Elhan, H. A. (2011). Adaptation of Harter’s scale of instrinsic versus extrinsic motivational orientation in the classroom to primary schools in Turkey. *Eurasian Journal of Educational Research, 42*(11), 79-94
20. Güçlü, N. (2001). Zaman yönetimi. *Kuram & Uygulamada Eğitim Yönetimi,* 25(25), 87-106. [https://izlik.org/JA89EL28PG](https://izlik.org/JA89EL28PG)
21. Häfner, A., Stock, A., & Oberst, V. (2015). Decreasing students’ stress through time management training: An intervention study. *European journal of psychology of education*, *30*(1), 81-94
22. Hamzah, A. R., Lucky, E. O. I., & Joarder, M. H. R. (2014). Time management, external motivation, and students' academic performance: Evidence from a Malaysian Public University. *Asian Social Science,* 10(13), 55. https\://doi.org/10.5539/ass.v10n13p55
23. Hong, E. & Aqui, Y. (2004). Cognitive and motivational characteristics of adolescents gifted in mathematics: Comparisons among students with different types of giftedness. *Gifted Child Quarterly, 48*(3), 191-201. [https://doi.org/10.1177/001698620404800304](https://doi.org/10.1177/001698620404800304)
24. Kanlı, E. (2021). Özel yetenekli bireylerin özellikleri & eğitimi. M.S. Köksal & R. Barın (Eds.), *Özel yetenekler & BILSEM’ler* içinde (ss. 49-75). Milli Eğitim Bakanlığı.İ
25. Kesebir, G. & Sakız, G. (2021). İlkokul düzeyinde zaman yönetimi ölçeği’nin geliştirilmesi: geçerlik & güvenirlik çalışması. *Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi*, *1*(2), 148-162. [https://doi.org/10.29228/tead.10](https://doi.org/10.29228/tead.10)
26. Lee, A. & Gao, H. (2014). Gifted and talented high school students’ self-regulated motivation and learning strategies. The SNU Journal of Education Research, 23, 51–71. [https://hdl.handle.net/10371/94024](https://hdl.handle.net/10371/94024)
27. McCoach, D. B. & Siegle, D. (2003). The structure and function of academic self-concept in gifted and general education students. Roeper Review, 25(2), 61–64. https\://doi.org/10.1080/02783190309554200
28. McNabb, T. (2003). Motivational issues: Potential to performance. N. Colangelo, & G. A. Davis (Ed.), Handbook of gifted education içinde (3rd Ed., s. 417-423). Boston: Allyn & Bacon*.*
29. Millî Eğitim Bakanlığı. (2023). *Bilim & Sanat Merkezleri Yönergesi*. Tebliğler Dergisi
30. Örücü, E., Tikici, M. & Kanbur, A. (2007). Farklı sektörlerde faaliyetlerini sürdüren işletmelerde zaman yönetimi üzerine ampirik bir araştırma: Bursa ili örneği. *Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi*, 6(20), 9-31. [https://izlik.org/JA27PX48JR](https://izlik.org/JA27PX48JR)
31. Özdemir, S. & Muradova, T. (2008). Örgütsel motivasyon & verimlilik ilişkisi. *Journal of QufqazUniversity*, 24, 146-153.
32. Pajares, F. (1996). Self-efficacy beliefs and mathematical problem-solving of gifted students. Contemporary Educational Psychology, 21(4), 325–344. https\://doi.org/10.1006/ceps.1996.0025
33. Ramdass, D. & Zimmerman, B. J. (2011). Developing self-regulation skills: The important role of homework. Journal of Advanced Academics, 22(2), 194–218. [https://doi.org/10.1177/1932202X1102200202](https://doi.org/10.1177/1932202X1102200202)
34. Raykov, T., & Marcoulides, G. A. (2008). *An introduction to applied multivariate analysis*. Routledge.
35. Razali, S. N. A. M., Rusiman, M. S., Gan, W. S. & Arbin, N. (2018). The impact of time management on students’ academic achievement.* In Journal of Physics: Conference Series*, 995, 12-42. [https://doi.org/10.1088/1742-6596/995/1/012042](https://doi.org/10.1088/1742-6596/995/1/012042)
36. Reis, S. M. & McCoach, D. B. (2000). The underachievement of gifted students: What do we know and where do we go? *Gifted Child Quarterly*, 44(3), 152–170. https\://doi.org/10.1177/001698620004400302
37. Ryan, R. M. & Deci, E. L. (2020). Intrinsic and extrinsic motivation from a self-determination theory perspective: Definitions, theory, practices, and future directions. *Contemporary Educational Psychology,* 61, [https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101860](https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101860)
38. Siegle, D. & McCoach, D. B. (2005). Making a difference: Motivating gifted students who are not achieving. *Teaching Exceptional Children,* 38(1), 22–27. [https://doi.org/10.1177/004005990503800104](https://doi.org/10.1177/004005990503800104)
39. Şimşek, Ö. F. (2007). *Yapısal eşitlik modellemesine giriş: (Temel ilkeler & LISREL uygulamaları).* Ekinoks.
40. Tang, M. & Neber, H. (2008). Motivation and self‐regulated science learning in high‐achieving students: differences related to nation, gender, and grade‐level. *High Ability Studies, 19*(2), 103-116. [https://doi.org/10.1080/13598130802503959](https://doi.org/10.1080/13598130802503959)
41. Tortop, H. S. (2015). Üstün zekâlı öğrencilerin öz düzenleme becerilerinin incelenmesi. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 39–52.
42. Tortop, H. S. & Topal, M. (2016). ÜYÜKEP programının üstün yetenekli öğrencilerin öz-düzenleme becerilerini geliştirmeye etkisi. *Çocuk & Medeniyet,* 1(2), 81-93. https\://izlik.org/JA58BY32XA
43. Türe, G. (2013). *Hazırlık okulu öğrencilerinin zaman yönetimi becerileri ile stres yönetimi becerileri arasındaki ilişkinin araştırılması: Yeditepe Üniversitesi örneği*. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.
44. Vallerand, R. J., Gagné, F., Senécal, C., & Pelletier, L. G. (1994). A comparison of the school intrinsic motivation and perceived competence of gifted and regular students. *Gifted Child Quarterly, 38*(4), 172-175. [https://doi.org/10.1177/001698629403800403](https://doi.org/10.1177/001698629403800403)
45. Wheaton, B., Muthén, B., Alwin, D. F., & Summers, G. F. (1977). Assessing Reliability and Stability in Panel Models. *Sociological Methodology*, *8*, 84–136. https\://doi.org/10.2307/270754
46. Zimmerman, B. J. (2008). Investigating self-regulation and motivation: Historical background, methodological developments, and future prospects. *American Educational Research Journal, 45*(1), 166–183. [https://doi.org/10.3102/0002831207312909](https://doi.org/10.3102/0002831207312909)
47. Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. [https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2](https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2)
48. Zimmerman, B. J. & Martinez-Pons, M. (1990). Student differences in self-regulated learning: Relating grade, sex, and giftedness to self-efficacy and strategy use. Journal of Educational Psychology, 82(1), 51–59. https\://doi.org/10.1037/0022-0663.82.1.51
49. Zimmerman, B. J. (1996). Enhancing student academic and health functioning: A self-regulatory perspective. *School Psychology Quarterly, 11*(1), 47–66. [https://doi.org/10.1037/h0088920](https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/h0088920)