Cognitive demand, skill representation, and curriculum alignment in a ninth-grade physics textbook within the scope of the Century of Türkiye Education Model

Öz

This study examined the learning and assessment components in the ninth-grade physics textbook prepared within the scope of the Century of Türkiye Education Model in terms of cognitive depth, scientific process and physics-related skills, assessment structure, and alignment with learning outcomes. Designed as a structured document analysis supported by descriptive frequency analysis, the study analyzed 568 units of analysis identified from activities, experiment/observation tasks, in-text questions, worksheets, performance tasks, self-assessment components, and end-of-unit assessment questions. The units were coded according to the Revised Bloom’s Taxonomy, selected scientific process and physics-related skill categories, assessment and evaluation types, and their level of alignment with the 2024 ninth-grade physics learning outcomes. Inter-coder agreement was calculated as 89.4%. The findings showed that the textbook was strongly oriented toward higher-order cognitive processes, with 77.3% of the units classified at the analyzing, evaluating, or creating levels. Evidence-based inference, relating concepts to daily life, and modelling were the most frequently represented skills. Open-ended question/response was the dominant assessment type, whereas multiple-choice questions were rarely used. The alignment analysis indicated that 83.1% of the 557 directly matched units showed high alignment with learning outcomes. However, experimentation, data generation, hypothesis formulation, variable control, graph interpretation, rubrics, and process-oriented assessment tools were represented more limitedly. The study suggests that future textbook development should strengthen the experimental and epistemic dimensions of physics learning while maintaining the textbook’s strong cognitive and contextual orientation.

Anahtar Kelimeler

• Century of Türkiye Education Model
• Revised Bloom’s Taxonomy
• physics textbook analysis
• curriculum alignment

Etik Beyan

Ethics committee approval was not required for this study, as it was based solely on document analysis of publicly available educational materials and did not involve human participants, personal data, or experimental procedures.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamındaki dokuzuncu sınıf fizik ders kitabının bilişsel talep, beceri temsili ve öğretim programı uyumu açısından incelenmesi

Öz

Bu çalışma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan dokuzuncu sınıf fizik ders kitabındaki öğrenme ve ölçme-değerlendirme bileşenlerini bilişsel derinlik, bilimsel süreç ve fizik ile ilişkili beceriler, ölçme-değerlendirme yapısı ve öğrenme çıktılarıyla uyum açısından incelemiştir. Betimsel frekans analiziyle desteklenen yapılandırılmış doküman analizi olarak tasarlanan çalışmada; etkinlikler, deney/gözlem görevleri, metin içi sorular, çalışma yaprakları, performans görevleri, öz değerlendirme bileşenleri ve ünite sonu değerlendirme sorularından belirlenen 568 analiz birimi incelenmiştir. Analiz birimleri, Yenilenmiş Bloom Taksonomisi, seçilmiş bilimsel süreç ve fizik ile ilişkili beceri kategorileri, ölçme-değerlendirme türleri ve 2024 dokuzuncu sınıf fizik öğrenme çıktılarıyla uyum düzeyleri doğrultusunda kodlanmıştır. Kodlayıcılar arası uyum %89,4 olarak hesaplanmıştır. Bulgular, ders kitabının üst düzey bilişsel süreçlere güçlü biçimde yöneldiğini ve analiz birimlerinin %77,3’ünün çözümleme, değerlendirme veya yaratma düzeylerinde sınıflandırıldığını göstermiştir. Kanıta dayalı çıkarım, kavramları günlük yaşamla ilişkilendirme ve modelleme en sık temsil edilen beceriler olmuştur. Açık uçlu soru/yanıt baskın ölçme-değerlendirme türü olarak belirlenirken, çoktan seçmeli sorulara nadiren yer verilmiştir. Uyum analizi, doğrudan eşleştirilen 557 analiz biriminin %83,1’inin öğrenme çıktılarıyla yüksek düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte deney yapma, veri üretme, hipotez kurma, değişken kontrolü, grafik yorumlama, rubrikler ve süreç odaklı ölçme-değerlendirme araçları daha sınırlı düzeyde temsil edilmiştir. Çalışma, gelecekteki ders kitabı geliştirme süreçlerinde, ders kitabının güçlü bilişsel ve bağlamsal yönelimi korunurken fizik öğrenmenin deneysel ve epistemik boyutlarının güçlendirilmesi gerektiğini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• Yenilenmiş Bloom Taksonomisi
• fizik ders kitabı analizi
• öğretim programı uyumu

Etik Beyan

Bu çalışma, yalnızca kamuya açık eğitim materyallerinin belge analizine dayandığı ve insan katılımcıları, kişisel verileri veya deneysel prosedürleri içermediği için etik kurul onayı gerekmemiştir.

Kaynakça

1. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (Eds.). (2001). *A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives*. Longman.
2. Benli, F., Çelik Kahraman, S., Kılınç, H., & Vural, A. (2025). Student opinions on MoNE open-ended written examination practices: A mixed method research. *International Journal of Turkish Education Sciences, 13*(1), 438–478. [https://doi.org/10.46778/goputeb.1593937](https://doi.org/10.46778/goputeb.1593937)
3. Bezen, S., & Gençer, U. T. (2025). 2018 yılı Ortaöğretim Fizik Dersi Öğretim Programı ile 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaöğretim Fizik Dersi Öğretim Programının karşılaştırmalı olarak incelenmesi [A comparative examination of the 2018 Secondary School Physics Curriculum and the 2024 Century of Türkiye Education Model Secondary School Physics Curriculum]. *Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 16*(32), 431–458. [https://doi.org/10.58689/eibd.1774053](https://doi.org/10.58689/eibd.1774053)
4. Biggs, J. (1996). Enhancing teaching through constructive alignment. *Higher Education, 32*, 347–364. [https://doi.org/10.1007/BF00138871](https://doi.org/10.1007/BF00138871)
5. Biggs, J., & Tang, C. (2011). *Teaching for quality learning at university: What the student does* (4th ed.). Open University Press/McGraw-Hill Education.
6. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. *Qualitative Research Journal, 9*(2), 27–40. [https://doi.org/10.3316/QRJ0902027](https://doi.org/10.3316/QRJ0902027)
7. Bozkuş, Ç., & Özgeldi, M. (2024). Analysis of middle school mathematics teachers’ evaluations of skill-based questions within the framework of mathematical competencies. *International Journal of Turkish Education Sciences, 12*(1), 535–583. [https://doi.org/10.46778/goputeb.1425323](https://doi.org/10.46778/goputeb.1425323)
8. Çelikkaya, K., Oktay, Ö., Yazar, A., Bayrakçeken, S., & Canpolat, N. (2021). Ortaöğretim biyoloji, fizik, kimya ve fen bilimleri derslerine ait öğretim programlarının Marzano taksonomisine göre analizi [Analysis of secondary school biology, physics, chemistry and science courses curricula according to Marzano taxonomy]. *Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17*(1), 92–111. [https://doi.org/10.17860/mersinefd.716221](https://doi.org/10.17860/mersinefd.716221)

9. Doyle, W. (1983). Academic work. *Review of Educational Research, 53*(2), 159–199. [https://doi.org/10.3102/00346543053002159](https://doi.org/10.3102/00346543053002159)
10. Duschl, R. (2008). Science education in three-part harmony: Balancing conceptual, epistemic, and social learning goals. *Review of Research in Education, 32*(1), 268–291. [https://doi.org/10.3102/0091732X07309371](https://doi.org/10.3102/0091732X07309371)
11. Eke, C. (2015). Dalgalar ünitesindeki kazanımların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi [Investigation of the objectives in the waves unit according to the revised Bloom’s taxonomy]. *Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 4*(2), 345–353. [https://jret.elapublishing.net/makale/7157](https://jret.elapublishing.net/makale/7157)
12. Eke, C. (2018). Ortaöğretim Fizik Dersi Öğretim Programındaki kazanımların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre analizi [Analysis of the objectives in the Secondary School Physics Curriculum according to the revised Bloom’s taxonomy]. *Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi, 4*(6), 69–84. [https://dergipark.org.tr/en/pub/sadab/article/454687](https://dergipark.org.tr/en/pub/sadab/article/454687)
13. Güldüren, M., & Cangüven, H. D. (2020). Ortaöğretim fizik, kimya ve biyoloji ders kazanımlarının yenilenmiş Bloom taksonomisi bilişsel alan basamaklarına göre karşılaştırılması [Comparison of secondary school physics, chemistry and biology course outcomes according to revised Bloom taxonomy cognitive domain levels]. *Scientific Educational Studies, 4*(1), 1–21. [https://doi.org/10.31798/ses.737078](https://doi.org/10.31798/ses.737078)
14. Johnson, C. E., & Boon, H. J. (2023). Identifying and challenging the narrow cognitive demands of science textbooks. In G. P. Thomas & H. J. Boon (Eds.), *Challenges in science education: Global perspectives for the future* (pp. 279–303). Palgrave Macmillan. [https://doi.org/10.1007/978-3-031-18092-7_13](https://doi.org/10.1007/978-3-031-18092-7_13)
15. Krathwohl, D. R. (2002). A revision of Bloom’s taxonomy: An overview. *Theory Into Practice, 41*(4), 212–218. [https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_2](https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_2)
16. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). *Naturalistic inquiry*. Sage.
17. Merriam, S. B. (2009). *Qualitative research: A guide to design and implementation*. Jossey-Bass.
18. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). *Qualitative data analysis: An expanded sourcebook* (2nd ed.). Sage.
19. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). *Qualitative data analysis: A methods sourcebook* (3rd ed.). Sage.
20. Millî Eğitim Bakanlığı [Ministry of National Education]. (2024a). *Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Ortaöğretim fizik dersi öğretim programı (9, 10, 11 ve 12. sınıflar)* [The Century of Türkiye Education Model: Secondary school physics curriculum (Grades 9, 10, 11, and 12)]. [https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/ders/fizik-dersi](https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/ders/fizik-dersi)
21. Millî Eğitim Bakanlığı [Ministry of National Education]. (2024b). *Fizik 9. sınıf ders kitabı* [Physics 9th grade textbook]. [https://tymm.meb.gov.tr/ders-kitaplari/ortaogretim](https://tymm.meb.gov.tr/ders-kitaplari/ortaogretim)
22. Millî Eğitim Bakanlığı [Ministry of National Education]. (2024c, September 8). *Yeni eğitim öğretim dönemi yarın başlıyor* [The new academic year starts tomorrow]. [https://meb.gov.tr/yeni-egitim-ogretim-donemi-yarin-basliyor/haber/34727/tr](https://meb.gov.tr/yeni-egitim-ogretim-donemi-yarin-basliyor/haber/34727/tr)
23. National Research Council. (2001). *Knowing what students know: The science and design of educational assessment* (J. W. Pellegrino, N. Chudowsky, & R. Glaser, Eds.). National Academy Press. [https://doi.org/10.17226/10019](https://doi.org/10.17226/10019)
24. National Research Council. (2012). *A framework for K-12 science education: Practices, crosscutting concepts, and core ideas*. National Academies Press. [https://doi.org/10.17226/13165](https://doi.org/10.17226/13165)
25. Osborne, J. (2014). Teaching scientific practices: Meeting the challenge of change. *Journal of Science Teacher Education, 25*(2), 177–196. [https://doi.org/10.1007/s10972-014-9384-1](https://doi.org/10.1007/s10972-014-9384-1)
26. Önal, A., & Maden, S. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türkçe ders kitaplarının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi (5. sınıf örneği) [Examination of the Century of Türkiye Education Model Turkish textbooks according to the revised Bloom’s taxonomy: The 5th grade example]. *Millî Eğitim Dergisi, 54*(1), 905–940. [https://doi.org/10.37669/milliegitim.1705014](https://doi.org/10.37669/milliegitim.1705014)
27. Özel, H., Candan Helvacı, S., & Aydın, A. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı öğrenme çıktılarının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi [Investigation of the learning outcomes of the Century of Türkiye Education Model Secondary School Science Curriculum according to the revised Bloom’s taxonomy]. *Millî Eğitim Dergisi, 54*(1), 625–660. [https://doi.org/10.37669/milliegitim.1704976](https://doi.org/10.37669/milliegitim.1704976)
28. Porter, A. C. (2002). Measuring the content of instruction: Uses in research and practice. *Educational Researcher, 31*(7), 3–14. [https://doi.org/10.3102/0013189X031007003](https://doi.org/10.3102/0013189X031007003)
29. Remillard, J. T. (2005). Examining key concepts in research on teachers’ use of mathematics curricula. *Review of Educational Research, 75*(2), 211–246. [https://doi.org/10.3102/00346543075002211](https://doi.org/10.3102/00346543075002211)
30. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi [Document analysis as a research method]. *Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4*(1), 227–256. [https://doi.org/10.33400/kuje.843306](https://doi.org/10.33400/kuje.843306)
31. Setlik, J., & da Silva, H. C. (2023). Texts and reading practices in physics education: Analysis of the voices of subjects in initial teacher education. *Teaching and Teacher Education, 127*, Article 104112. [https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104112](https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104112)
32. Ünsal, G., & Sarı, M. (2026). Analysis of 2024 Maarif Model geometry learning outcomes according to Van Hiele levels. *International Journal of Turkish Education Sciences, 14*(1), 149–168. [https://doi.org/10.46778/goputeb.1683664](https://doi.org/10.46778/goputeb.1683664)
33. Valverde, G. A., Bianchi, L. J., Wolfe, R. G., Schmidt, W. H., & Houang, R. T. (2002). *According to the book: Using TIMSS to investigate the translation of policy into practice through the world of textbooks*. Kluwer Academic Publishers. [https://doi.org/10.1007/978-94-007-0844-0](https://doi.org/10.1007/978-94-007-0844-0)
34. Webb, N. L. (1997). *Criteria for alignment of expectations and assessments in mathematics and science education* (Research Monograph No. 6). National Institute for Science Education, University of Wisconsin–Madison; Council of Chief State School Officers. [https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED414305.pdf](https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED414305.pdf)
35. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). *Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri* [Qualitative research methods in social sciences] (11. baskı [11th ed.]). Seçkin Yayıncılık.
36. Zhao, L., Zhao, B., & Li, C. (2023). Alignment analysis of teaching–learning-assessment within the classroom: How teachers implement project-based learning under the curriculum standards. *Disciplinary and Interdisciplinary Science Education Research, 5*, Article 13. [https://doi.org/10.1186/s43031-023-00078-1](https://doi.org/10.1186/s43031-023-00078-1)