BABAGÂN BEKTAŞİLİĞİNİN KOLEKTİF BELLEĞİ: ERKÂNNÂMELER VE TÜRKİYE’DEKİ NEŞRİ

Erkânnâmes, which represent the collective memory of the Babagân branch of Bektashism, are the essential works, consisting of primary texts and subtexts describing one or more Cem Erkan. It is known that there are some critical problems in Bektashi studies in Turkey, considering the concepts of Erkânnâme and Erkan are not fully understood in some studies. Some manuscripts published under the name of Erkânnâmes are not Erkânnâmes, and there are also Erkânnâmes published under other names than Erkânnâme. This study attempts to define the Erkânnâmes, some fundamental issues about the Erkânnâmes and the basic mistakes in the publication of the Erkânnâmes have been touched upon. In addition, a brief introduction of the Erkânnâme publication in Turkey has been made in the article. The main sources used in the article are the written texts of the Bektashi order, the Erkânnâmes and academic studies on the subject. In the study, firstly, the importance of Erkânnâmes was explained, and then a new definition of Erkânnâme was made by reviewing the definitions that have been made to date. After discussing the basic features of the Erkânnâmes, the Erkânnâme publication in Turkey was reviewed, and finally, a bibliographic essay was prepared about the Erkânnâmes published in Turkey. This study, which draws attention to some fundamental erroneous practices in the academic studies prepared on the subject, is intended to be a roadmap for researchers who will study the Babagân Bektashism in Turkey.

Bektaşiliğin Babagân kolunun kolektif belleğini temsil eden erkânnâmeler, bir veya birkaç cem erkânını anlatan metinlerin merkezde olduğu ve yan metinlerle desteklendiği temel eserlerdir. Türkiye’deki Bektaşilik araştırmalarında erkânnâme ve erkân kavramlarının bazı araştırmalarda tam anlaşılmadığı; erkânnâme neşirlerinde de bazı önemli sorunlar olduğu bilinmektedir. Erkânnâme adıyla neşredilen kimi el yazması eserler erkânnâme olmadığı gibi, erkânnâme dışında başka adlarla yayımlanan erkânnâmeler de bulunmaktadır. Bu çalışmada erkânnâme konusunda bir tanım denemesi yapılmış, Babagân Bektaşiliğinin temel metinleri olan erkânnâmeler hakkında bazı temel konulara ve erkânnâmelerin neşrindeki temel yanlışlara temas edilmiştir. Ayrıca makalede Türkiye’de erkânnâme neşrinin kısa bir tanıtımı da yapılmıştır. Makalede kullanılan temel kaynaklar, Bektaşi erkânına ait yazılı metinler, erkânnâmeler ve konuyla ilgili kaleme alınan akademik çalışmalardır. Çalışmada önce erkânnâmelerin önemi açıklanmış, ardından günümüze kadar yapılan erkânnâme tanımları gözden geçirilerek yeni bir erkânnâme tanımı yapılmıştır. Erkânnâmelerin temel özelliklerinin tartışıldığı başlıktan sonra Türkiye’deki erkânnâme neşri gözden geçirilmiş ve son olarak Türkiye’de neşredilen erkânnâmeler hakkında bir bibliyografya denemesi hazırlanmıştır. Konuyla ilgili hazırlanan akademik çalışmalardaki bazı temel hatalara dikkat çekilen bu çalışmanın, Türkiye’de Babagân Bektaşiliğine ait erkânnâmeleri çalışacak araştırmacılar için bir yol haritası olması amaçlanmıştır.