CENGİZ AYTMATOV’UN DENİZ KIYISINDA KOŞAN ALA KÖPEK ROMANINDA MEKÂNIN RUHU VE “KENDİLEME” KAVRAMI
Öz
Sadece Kırgız edebiyatının değil, tüm Türk dünyası edebiyatlarının mümtaz yazarlarından biri olan Cengiz Aytmatov’un birçok eserinde mekân ile insan arasında kurduğu özel etkileşimlerin varlığı bilinmektedir. Eserlerinde insan psikolojisinde ufuk açıcı mahiyette bir kavrayış geliştiren yazarın temel dayanaklarından birinin tutkuyla bağlı olduğu coğrafya, doğa, mekân ve yer bilgisi olduğunu söylemek mümkündür. Bu bakımdan hikâye ve romanlarında çevre problemleri, doğal dengenin bozulmasına koşut insan özünün de bozulması gibi konuları özel bir hassasiyetle ele aldığı görülen yazarın eserlerindeki mekânsal unsurlar “insan”a ulaşmada ve “insan”ı anlamada temel belirleyen olarak karşımıza çıkmaktadır. Aytmatov’un eserleri üzerinde yapılacak ayrıntılı mekân çalışmalarının ise yazarı ve eserlerinde yarattığı karakterleri anlama noktasında farkındalık yaratacağı muhakkaktır. Bu minvalde bu çalışma, Cengiz Aytmatov’un Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek romanında ele alınan mekân ve kimlik konusuna odaklanmaktadır. Eserde yerin karakteri görsel ve mekânsal özelliklerin ötesinde boyutlara sahiptir. Bir arayış ve kurtuluş macerasının anlatıldığı romanda tabiata ait birçok uzamsal birimin kimliksel bir değer üzerinden simgeleştirildiği ve kültürel yönüyle ruhsal bir değer olarak romanda yer aldığı görülür. Eserde mekânı yüceltmeye ve mitselleştirmeye dönük her çaba, yerin kendine özgü bir kimlik kazanması ve sakinlerinin onu sahiplenmesi sonuçlanmıştır. Bu durum, insanın yaşadığı mekânı “kendileme/kendinin kılma” olgusu ile paralellik göstermektedir. Romanda çoğunlukla çocuk karakter Kirisk’in gözünden ve bakış açısından anlatılan mekânsal birimler “kendileme” kavramı etrafında yer kimliği üzerinden şekillenirler. Bu çerçevede bu makalede, Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek romanından hareketle mekânın kimliksel değeri yer kimliği olgusu üzerinden okunmuş ve “kendileme/kendinin kılma” kavramı etrafında yer kimliğinden kimlik yerine geçiş sürecine değinilmiştir
Anahtar Kelimeler
Cengiz Aytmatov, Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek, mekânın ruhu, “kendileme” kavramı
Destekleyen Kurum
Destekleyen Kurum bulunmamaktadır.
Proje Numarası
Proje değildir.
Teşekkür
Çalışma sırasında belirli kaynaklara ulaşmam konusunda ilgi ve desteklerini esirgemeyen kıymetli meslektaşlarım Doç. Dr. Nursel Uyanıker ve Dr. Öğr. Ü. Evrim Ulusan Öztürkmen'e teşekkür ederim.
Kaynakça
- Alver, K. (2010). Steril hayatlar. Ankara: Hece.
- Arslan, F. (2015). Simge ve değer yüklemesinin kıyısında şiirsel bir söylem: Cengiz Aytmatov’un sembolik dili ve ‘deniz kıyısında koşan ala köpek’. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, (5), 53-65.
- Arslan, F. (2018). Deniz kıyısında koşan ala köpek’te özne bilinçlenmesi: Anneden kopuş ve büyüme niyetleri/imge basamakları. Suların sırrını ödünçleyen adam Cengiz Aytmatov’a armağan içinde (ss. 207-216). (Ed.: H. Bahar – S. Kayhan), Konya: Konya Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü: 10.
- Aytmatov, C. (2019). Deniz kıyısında koşan ala köpek. 20. Baskı. (Çev.: R. Özdek), İstanbul: Ötüken.
- Aytmatov, C. (2020). Beyaz gemi. (Çev.: R. Özdek), İstanbul: Ötüken.
- Ayvazoğlu, B. (1992). Turan ülkesinin büyük yazarı Cengiz Aytmatov anlatıyor II. Türkiye Gazetesi, 8.
- Bachelard, G. (2006). Su ve düşler. (Çev.: O. Kunal), İstanbul, YKY.
- Berber, Ö. (2011). Yok-yer, yersizleşme ve yersizyurtsuzluk kavramları üzerine bir sorgulama, idealkent, (3), 142-157.
- Bilgin, N. (1990). Fiziksel mekândan insanî ya da insanlı mekâna. Mimarlık Dergisi, 28 (3), 62-65.
- Bilgin, N. (1991). Eşya ve insan. Ankara: Gündoğan.
