DÜSTÛRNÂME-İ ENVERÎ İLE DEDE KORKUT TÜRKİSTAN/TÜRKMEN SAHRA/GÜNBET YAZMASINDA YER ALAN EJDER MOTİFİNİN İŞLEVİ ÜZERİNE
Öz
Düstûrnâme-i Enverî, 15. yüzyılının ikinci yarısında (1465) Fatih Sultan Mehmed’in hükümranlığı sırasında yazılmış 118 yapraktan oluşan Osmanlı döneminin en eski tarih kitaplarından biridir. Eski Anadolu Türkçesi ile mesnevî biçiminde yazılmış olan Düstûrnâme, 3730 beyitten oluşmaktadır. Eserin Osmanlı tarihi ile ilgili olan bölümünde Şeh Melik ve oğulları Gündüz ile Gök Alp’in ejderhayla mücadelesinin anlatıldığı metin bulunmaktadır. Metinde, ejderhanın başını almak için çıkan beylerin yaşadıkları durumlar ve sonrasında gelişen olaylar anlatılmaktadır. Dede Korkut Türkistan/Türkmen Sahra/Günbet Yazması, tarihinin henüz tahmin edilemediği ancak 17.-18. yüzyıl aralığında yazıya alınmış olabileceği söylenen 31 varaktan oluşan bir eserdir. Yazma içerinde Salur Kazan’ın ejderhayı öldürmesi ile ilgili olan anlatı yer almaktadır. Çalışmada, Oğuz-nâme özelliği gösteren bu metinlerde geçen ejderha ile mücadelenin anlatıldığı kısımlar işlevleri yönünden incelenmiştir. Sözlü yaratıcılık ortamının, yazılı yaratıcılık ortamına etkileri metinler nezdinde değerlendirilmiştir. Ejderha motifinin metinler içerisindeki işlevleri tartışılmış ve ejderha motifinin, kaynağı ya da kökeni her ne olursa olsun, halk muhayyilesinde canlılığını koruduğu ve etki alanın geniş olması neticesinde bu metinlerde de yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Düstûrnâme-i Enverî, Dede Korkut Türkistan/Türkmen Sahra/Günbet Yazması, Sözel dokuma, Ejderha, İşlev
Kaynakça
- (1928). Düstûrnâme-i Enveri. (nşr. Mükrimin Halil [Yınanç]). İstanbul.
- (1929). Düstûrnâme-i Enverî, medhal. (nşr. Mükrimin Halil [Yınanç]). İstanbul: Evkaf Matbaası.
- Akın, H. (1968), Aydınoğulları tarihi hakkında bir araştırma, Ankara
- Altun, I. (2013). Karacaoğlan’ın şiirlerinde dağ algısı. Turkish Studies, 8(4), 67-80.
- And, M. (2008). Minyatürlerle Osmanlı-İslâm mitologyası. İstanbul: YKY Yayınları.
- Azmun, Y. (2019). Dede Korkut’un üçüncü el yazması soylamalar ve iki yeni boy ile Türkmen Sahra Nüshası. İstanbul: Kutlu Yayınevi.
- Campbell, J. (2010) Kahramanın sonsuz yolculuğu. (çev.: Sabri Gürses). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
- Çetin, İ. (1997). Türk edebiyatında Hz. Alî cenknâmeleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
- Çoruhlu, Y. (2019). Türk sanatında hayvan sembolizmi I-II. İstanbul: Ötüken Neşriyat
- Dâstan-ı Ejderha Bibliotheque Nationale Mazarin/Regius Turc 396
