İRRASYONELDEN RASYONELE: TARİHSEL PENCEREDEN KIRGIZ HALK TIBBI
Öz
Halk hekimliği yaratılışın var olduğu zamanlardan itibaren insanların hayatta kalabilme yahut sağlıklı olma adına geliştirmiş oldukları geleneksel tedavi sistemidir. Modern tıbbın alternatifi/tamamlayıcısı olarak değerlendirilmesi ve doğal yollara dayalı bir sağaltım formülüne sahip olması söz konusu sağaltım sisteminin pek çok insan tarafından rağbet görmesini sağlamıştır. Benzer hususları Kırgız halk hekimliği geleneği üzerinde değerlendirmek önemli görülmüştür. Bu bakımdan çalışma, Kırgızların halk hekimliği geleneğine bütüncül bir perspektiften yaklaşmaktadır. Çalışmaya ilişkin veriler betimsel ve doküman analiz yöntemleri doğrultusunda irdelenip gerekli analizlerin neticesinde ortaya konmuştur. Makalede, Kırgız halk tıbbının kaynağı, gelişimi, değişim ve dönüşüm süreci değerlendirilmiştir. Bu minvalde kökeni Kamlık geleneğe dayanan pratiklerin animistik düşünce yapısına bağlı olarak İslamiyet ile dinin tesirine girdiği ve bu temeller çerçevesinde günümüze kadar kullanılageldiği görülmüştür. Bunlara ek olarak gelenek Budizm, Taozm, Hinduizm, Zerdüştlük, Hristiyanlık gibi dinlerin ve inançların da etkisiyle zengin bir sağaltım içeriğine sahip olmuştur. Geleneğe ilişkin icracı profili ve tedavi pratiklerinde irrasyonelden rasyonele doğru bir ilerlemenin yaşanmış olması folklorik unsurun çağın gereksinimlerine ayak uydurarak varlığını değişim ve dönüşüm ekseninde aktarılageldiğini göstermiştir.
Anahtar Kelimeler
Kırgız halk tıbbı, Kırgız sağaltıcıları, tedavi yöntemleri, hastalıklar, irrasyonel ve rasyonel
Kaynakça
- Abramzom, S. M. (1999). Kırgız cana Kırgızstan tarıhı boyunça tandalma emgekter. (çev.: S. Mambetaliyev, D. Sulaymakulov, S. Makenov) Bişkek: Soros Fondu.
- Acıpayamlı, O. (1989). Türkiye folklorunda halk hekimliğinin morfolojik ve fonksiyonel yönden incelenmesi. Türk Halk Hekimliği Sempozyumu Bildirileri 23–25 Kasım 1988, 1–8, Ankara: Kültür Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi Yayınları.
- Akmataliyev, A. (2001). Kırgız folkloru ve tarihi kahramanlar. (akt.: K. Kulamshaev). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı.
- Akmataliyev, A. (2010). Kırgız adabiyatı: tarıh cana mezgil. Bişkek: Avrasya.
- Akmataliyev, A. vd., (2017). Kırgız adabiyatının tarıhı. I. Tom. Bişkek: Kut-ber.
- Ashirkhanova, K. - Aıtım, A. (2021). Kazak halk hekimliğinde animistik inanca dayalı benzeri benzer ile sağaltma pratiği”, Millî Folklor. 17(129), 162-175.
- Ashirkhanova, K. (2021b). Kazak halk hekimliğinin kaynağı, Folklor/Edebiyat, 27(1). 101-118.
- Bolot, M. (2003a). Kırgız el meditsina tarıhına sürtümdör, Aalam Geziti, (90). 6.
- Bolot, M. (2003b). Şıpaager-1. Bişkek: Biyiktik.
- Borbugulov, M.B. vd., (1991). Den sooluk: meditsinalık entsiklopediya.
