ERCİŞLİ EMRAH VE SELVİ HAN HALK HİKÂYESİNİN “MONOMİT KURAMI” BAĞLAMINDA ÇÖZÜMLENMESİ

Halk hikâyeleri, insanoğlunun binlerce yıllık yaşamsal tecrübelerden damıtılan toplumsal refleksleri bünyelerinde barındıran ve sembolik kodlarla günümüze kadar ulaşmış anlatılardır. İnsanoğlunun dünyayı anlama ve anlamlandırma çabasının estetik ve sembolik değerlerle harmanlanmış, edebî yansımaları olan halk hikâyeleri; ideal kahraman üzerinden toplumda arzu edilen düzen hakkında ipuçları verir. Bu kahramanlar en temelde kendilerini var eden kolektif bilinçdışının anlatı aracılığıyla somutlaştırılan epik karakterleridir. Carl G. Jung, insanoğlunun davranış biçimleri üzerine yaptığı çalışmalar sonucunda 'arketip' sembolizmini ortaya atmıştır. C.G. Jung arketip sembolizmiyle insanoğlunun ortak kolektif bilinçdışına vurgu yapar. İnsanoğlunun benzer durumlar karşısında benzer davranış kalıpları sergilediğini arketipler üzerinden açıklar. Carl G. Jung’un fikirlerinin takipçisi olan Campbell, farklı kültür ve coğrafyalara ait anlatı metinleri üzerine yaptığı çalışmalar sonucu yazdığı "Kahramanın Sonsuz Yolculuğu" kitabında bu anlatıların aslında benzer özelliklere sahip olduğunu "kahraman" arketipi üzerinden anlatmıştır. Campbell, halk anlatılarının kurgularındaki bu benzerlikleri ve döngüsel anlatımı "monomit" olarak tanımlamıştır. Campbell, monomit döngüsünde kahramanın yolculuğunu "yola çıkış, erginleşme ve geri dönüş" olmak üzere üç ana başlık ve on yedi alt bölüme ayırmıştır. XVII. yüzyılda yaşamış olan Ercişli Âşık Emrah’ın hayatı etrafında Doğu Anadolu’da teşekkül etmiş olan Ercişli Emrah ve Selvi Han halk hikâyesi, âşıklık geleneğinin birçok özelliğini içerisinde barındıran ilk halk hikâyesi olması bakımından müstesna bir hüviyete sahiptir. Hikâye, Selvi Han’ın Şah Abbas’ın iki askeri tarafından kaçırılması ve Şah Abbas’ın Selvi Han’ı Isfahana götürmesi ile Emrah’ın sevdiğini bulmak için girdiği yolculuğu anlatmaktadır. Bu çalışmada, Ercişli Emrah ve Selvi Han halk hikâyesi, Joseph Campbell’ın monomit kuramından yola çıkılarak kahramanın, yani Ercişli Emrah’ın “yola çıkış, erginleşme ve geri dönüş” şeklinde özetlenen kahraman arketipi açısından ele alınmış ve çözümlenmiştir.

Folk stories are narratives that have been distilled from thousands of years of human experience, contain social reflexes and have survived to the present day with symbolic code: Folk stories, which are literary reflections of mankind's effort to understand and make sense of the world, blended with aesthetic and symbolic values, give clues about the desired order in society through the ideal hero. These heroes are basically the epic characters of the collective unconscious, which is embodied through narrative. As a result of Carl G. Jung's studies on the behavioural patterns of human beings, he put forward the symbolism of "archetype". C.G. Jung emphasises the common collective unconscious of human beings with archetype symbolism. He explains through archetypes that human beings exhibit similar behaviour patterns in similar situation: Campbell, who is a follower of Carl G. Jung's ideas, in his book "The Endless Journey of the Hero", which he wrote as a result of his studies on narrative texts belonging to different cultures and geographies, explained that these narratives actually have similar characteristics through the archetype of "hero". Campbell defined these similarities and cyclical narration in the fictions of folk narratives as "monomyth". Campbell divided the journey of the hero in the monomyth cycle into three main headings and seventeen sub-sections as "departure, maturation and return". The folk story of Ercisli Emrah and Selvi Khan, which was formed in Eastern Anatolia around the life of Ercişli Âşık Emrah, who lived in the XVIIth century, has an exceptional identity in terms of being the first folk story that contains many features of the minstrel tradition. The story tells about Selvi Khan's abduction by two soldiers of Shah Abbas, Shah Abbas' taking Selvi Khan to Isfahan and Emrah's journey to find his beloved. In this study, the folk story of Ercişli Emrah and Selvihan is analysed and analysed in terms of the hero archetype of the hero, namely Ercişli Emrah, which is summarised as "departure, maturation and return" based on Joseph Campbell's monomyth theory.