TÜRK MASALLARINDA KOZMİK BİR VAROLUŞ BİÇİMİ: GÜNEŞ VE SEMBOLİK YANSIMALARI

ABSTRACT A fairy tale, as the symbolic carrier of phenomena directed towards the human soul, is a whole of values present in the common memory of the people. These values, united around many concrete and abstract motifs, also stand as representatives of a meaningful existence. The structure of a fairy tale, shaped around the purest forms of imagination, its direct and indirect relationship with reality, and its layers of meaning woven with symbols, places it in a very special position among folk narratives. Within the symbols that come to life in the fantastical world of fairy tales, it is possible to say that the sun and the cosmic imagery associated with it hold significant symbolic importance. The sun, representing power, brightness, enlightenment, progress, expansion, and even the inner potential of humans, is the celestial body that most distinctly influences mythical thought with its heavenly figures. With its immense power, the sun, positioned at the center of the mystery that humans seek and strive to uncover, presents a highly diverse symbolic function in Turkish fairy tales. In this article, where the sun symbol found in fairy tales compiled from Anatolia and the Turkish world will be examined multidimensionally, it is aimed to analyze the symbols present in our collective codes. Thus, it is expected that the information in our cultural memory will be better understood around the fairy tale.

ÖZ İnsan ruhuna yönelen fenomenlerin sembolik taşıyıcısı olan masal, halkın ortak hafızasında yer alan değerler bütünüdür. Bu değerler somut ve soyut pek çok motif etrafında birleşerek anlamlı bir varoluşun da temsilcisi konumunda bulunur. Hayalin en saf formları etrafında şekillenen yapısı, aynı zamanda gerçeklikle doğrudan ve dolaylı ilişkisi, sembollerle örülü anlam katmanları, masalı halk anlatıları arasında son derece özel bir noktaya taşımaktadır. Masalın fantastik dünyasında hayat bulan semboller içerisinde güneşin ve ona bağlı olarak ortaya çıkan kozmik imgelemin de sembolik açıdan son derece önemli bir görünüme sahip olduğunu söylemek mümkündür. Gücü, parlaklığı, aydınlığı, ilerlemeyi, genişlemeyi, yayılmayı ve hatta insanın içsel potansiyelini temsil eden güneş, mitik düşünceyi göksel figürler içerisinde en belirgin şekilde etkileyen gök cismidir. Sahip olduğu muazzam kuvvetle birlikte insanın aradığı ve açığa çıkarmak için çaba harcadığı sırrın merkezine konumlandırdığı güneşin, Türk masallarında sembolik işlevinin oldukça çeşitli bir görünüm arz ettiğini söylemek mümkündür. Anadolu’dan ve Türk dünyasından derlenen masal metinlerinde yer alan güneş sembolünün çok boyutlu bir şekilde ele alınacağı bu makalede, kolektif kodlarımızda yer alan simgelerin çözümlenmesi amaçlanmaktadır. Böylece kültürel hafızamızda yer alan bilgilerin masal etrafında daha iyi anlaşılması beklenmektedir.