KADİM MAKAM NAZARİYELERİ PERSPEKTİFİNDEN ÇORUM SAHASI TÜRKÜLERİ

This study deals with the melodic structures of the folk songs of the Çorum region from the perspective of old makam approaches. The research is constructed from a perspective that aims to deal with folk melodies, which have an important place in Turkey's traditional music heritage, in relation to Ottoman/Turkish music makam approaches and historical edvar tradition. The data set of the study consists of five Çorum folk songs that were transmitted to TRT repertoire from the compilation trips carried out by Ankara State Conservatory in 1939. These folk songs were subjected to a qualitative analysis in order to understand the historical depths of the makam structures and to reveal the connection of the folk music tradition with the old makam theory. The findings show that these folk songs have characteristics that coincide with the development of makam theory since the 13th century. In this respect, it is determined that historically deep makams such as Pençgâh, Irak, Kadim Hisar, Neva and Çargâh continue to live in the musical style of Çorum field. The findings also remind us of the fact that the melodic movements in these folk songs are open to evaluation within the framework of the concepts of fret-tune, makam-composition, and even usul within the historical makam theory. One of the important points of the study is the projection that if the sound universe of folk music is handled in accordance with the historical makam theory, the makam approaches that can be developed on Turkish folk music can offer a more explanatory and holistic model. In particular, the fact that the explanatory models put forward by historical approaches have the potential to bring folk melodies together at a common point by going beyond the fragmented and multifaceted approaches in folk music theory is one of the effective results targeted for this research. Ultimately, this study goes beyond the existing theoretical divisions in folk music research, paves the way for the development of new approaches to the relationship between makam and folk music, and enables analyses open to discussion in the context of historical makam theories. In this context, it clearly reveals how important the old makam tradition is in understanding folk music melodies.

Yapılan bu çalışma Çorum sahası türkülerinin ezgisel yapılarını kadim makam yaklaşımları perspektifinden ele almaktadır. Araştırma, Türkiye’nin geleneksel müzik mirası içerisinde önemli bir yere sahip olan halk ezgilerini Osmanlı/Türk müziği makam anlayışları ve tarihi edvar geleneği ile olan ilişkisi içinde ele almayı amaçlayan bir bakış açısıyla kurgulanmıştır. Çalışmanın veri setini 1939 yılında Ankara Devlet Konservatuvarı tarafından gerçekleştirilen derleme gezilerinden TRT repertuvarına aktarılmış olan beş Çorum türküsü oluşturmaktadır. Söz konusu bu türküler makamsal yapıların tarihsel derinliklerini anlamak ve yerel müzik geleneğinin kadim makam nazariyatı ile olan bağını ortaya koyma amacıyla nitel bir analize tabi tutulmuştur. Ortaya çıkan bulgular söz konusu türkülerin 13’üncü yüzyıldan itibaren makam teorisinin gelişimiyle örtüşen özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Bu açıdan Pençgâh, Irak, Kadim Hisar, Neva ve Çargâh gibi tarihsel derinliği olan makamların Çorum sahasının müzikal üslubu içerisinde varlığını sürdürdüğü tespit edilmektedir. Bulgular ayrıca söz konusu türkülerdeki ezgi hareketlerinin tarihi makam teorisi içinde perde-nağme, makam-terkip ve hatta usul kavramları çerçevesinde değerlendirmeye açık olduğu gerçeğini yeniden hatırlatmaktadır. Çalışmanın önemli noktalarından biri de halk müziği ses evreninin tarihsel makam teorisiyle uyumlu bir şekilde ele alındığı takdirde Türk halk müziği üzerine geliştirilebilecek makamsal yaklaşımların daha açıklayıcı ve bütüncül bir model sunabileceğine dair ortaya koyduğu projeksiyondur. Bilhassa tarihsel yaklaşımların ortaya koyduğu açıklayıcı modellerin halk müziği nazariyatındaki parçalı ve çok yönlü yaklaşımların ötesine geçerek halk ezgilerini ortak bir noktada buluşturma potansiyeline sahip olduğu gerçeği bu araştırma için hedeflenen etkili sonuçlarından biridir. Nihai açıdan bu çalışma halk müziği araştırmalarında mevcut teorik ayrılıkların ötesine geçerek halk müziği makam ilişkisi üzerine yeni yaklaşımların geliştirilmesine zemin hazırlamakta ve tarihi makam teorileri bağlamında tartışmaya açık analizlere olanak tanımaktadır. Bu kapsamda kadim makam geleneğinin halk müziği ezgilerini anlamada ne denli önemli olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.