DEMONİK VARLIKLARA DİŞİLLİĞİN ATFEDİLMESİ ÜZERİNE MÜLAHAZALAR

Demonic beings, which hold a significant place in Turkish culture and belief, have maintained their vitality by existing within Turkish mythology and shamanism up to the present day. In Turkish mythology, these entities, which have gradually evolved from good to evil over time, generally appear in nature, plant, and animal cults without attaining divine status, forming a transitional point between the Mythological Mother cult and the God cult. The evolution of these entities, which eventually became anthropomorphic, was shaped by the influence of religious systems. The study of demonology has become a lasting element in the socio-cultural structure of Turkish society and has continued to exist, adapting to the rapidly changing world, particularly in belief-centered narratives such as memorates and other genres of folk literature. When examining demonic beings and the conceptions and depictions of them, one of the questions that comes to mind is: How did the Turkish people conceive of these entities in terms of masculinity and femininity? In the mythology of Turkish tribes and communities, it is known that along with spirits and demonic beings envisioned solely as male or female, there are also entities possessing both male and female characteristics, as well as those without any specific gender attribution. In this study, however, certain perspectives and ideas regarding demonic beings envisioned as feminine and the femininity attributed to them are explored.

Türk kültür ve inancında önemli bir yere sahip olan demonik varlıklar, Türk mitolojisi ve şamanlığında yer alarak günümüze kadar canlılığını korumuştur. Türk mitolojisinde, zamanla iyiden kötüye evrilen bu varlıklar genellikle tanrısallık statüsüne sahip olmadan doğa, bitki ve hayvan kültlerinde yer alır ve Mitolojik Ana kültü ile Tanrı kültü arasında bir geçiş noktası oluşturur. Zamanla antropomorfik hale gelen bu varlıkların evrimi, dini sistemlerin etkisiyle şekillenmiştir. Demonoloji, Türk toplumunun sosyo-kültürel yapısında kalıcı olmuş ve hızla değişen dünyaya uyum sağlayarak başta inanç merkezli bir anlatı olan memorat ve diğer halk edebiyatı türlerinde varlığını sürdürmüştür. Demonik varlıklar ve bu varlıklara yapılan tasavvur ve tasvirler incelendiğinde akla gelen sorulardan biri olarak Türk halkı bu varlıkları erillik ve dişillik anlamında nasıl tasavvur etmiştir? Türk boyları ve topluluklarının mitolojilerinde, iyeler ve demonik varlıkların yalnızca erkek ya da kadın olarak tasavvur edilebildiği gibi, hem erkek hem de kadın özelliklerine sahip varlıkların yanı sıra belirli bir cinsiyet atfedilmeyen varlıkların da bulunduğu bilinmekle beraber bu çalışmada dişil olarak tasavvur edilen demonik varlıklar ve bu varlıklara atfedilen dişillik üzerine birtakım görüş ve düşünceler işlenmiştir.