ERZURUM YAKUTİYE MEDRESESİ TÜRK İSLAM ESERLERİ VE ETNOGRAFYA MÜZESİ’NDE BULUNAN BİR GRUP TEPELİK

El sanatları içerisinde önemli bir yere sahip olan takılar, insanoğlunun hayatı içerinde her daim yer almıştır. Süslenme amacı ile birlikte statü, zenginlik göstergesi, büyü, tılsım gibi birçok anlam taşımaktadır. Antik dönemlerden beri taşıdığı farklı anlamları ile medeniyetlerin sanatının ve kültürünün önemli parçaları olarak, geçmişin izlerini taşıyan eserler haline gelmişlerdir. Bu çalışma, Erzurum Yakutiye Medresesi Türk İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi'nde sergilenen Osmanlı dönemi tepeliklerini sanatsal ve kültürel açıdan ele almaktadır. Tepelikler, Osmanlı döneminde yalnızca estetik bir obje olarak değil, aynı zamanda sosyal statüyü belirleyen ve toplumsal kimliği yansıtan önemli semboller olarak kullanılmıştır. Çalışma, eserlerin yapımında kullanılan malzemeleri, süsleme ve yapım tekniklerini de ele almıştır. Dönemin benzer örnekleri ile karşılaştırarak sanat tarihi içindeki yeri tespit edilmiştir. Gümüş ve bakır malzemeden dövme ve döküm yapım teknikleri ile üretilen tepelikler; telkâri, güverse, kabartma, mıhlama ve gümüş kakma gibi süsleme teknikleri ile zenginleştirilmiştir. Osmanlı zanaatkârlarının sanatsal becerilerini ve estetik anlayışlarını yansıtan tepelikleri, Osmanlı dönemi kadın başlıklarının işlevsel ve sembolik rollerine de dikkat çekmektedir. Bu makalede, Erzurum Yakutiye Medresesi Türk İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi'nde sergilenen tarihi ve kültürel değer taşıyan tepelikler incelenerek, bilim dünyasına tanıtılmıştır. Bu bağlamda müzenin teşhir salonunda yer alan 9 tane tepelik çalışmaya dâhil edilerek, dönemin toplumsal yapısı ve sanat anlayışı açıklanmıştır.

Jewelry, which holds a significant place within handicrafts, has always been present throughout human life. Alongside its purpose for adornment, it has carried various meanings, such as status, a sign of wealth, magic, and a talisman. Since ancient times, with its different connotations, it has become an important part of the art and culture of civilizations, turning into artifacts that bear the traces of the past. This study examines the Ottoman-era head ornament displayed in the Erzurum Yakutiye Medrese Museum of Turkish-Islamic Arts and Ethnography from an artistic and cultural perspective. During the Ottoman period, wom head ornament were used not only as aesthetic objects but also as important symbols reflecting social status and communal identity. The study also addresses the materials used in the creation of these artifacts, as well as their decorative and construction techniques. By comparing them with similar examples from the period, their place within art history has been identified. The head ornament produced from silver and copper using forging and casting techniques, were enriched with decorative techniques such as filigree, Güver'se, embossing, stone setting, and silver inlay. These ornaments highlight the artistic skills and aesthetic understanding of Ottoman craftsmen, drawing attention to the functional and symbolic roles of women's headgear in the Ottoman era. In this article, the head ornament which bear historical and cultural value and are displayed in the Erzurum Yakutiye Medrese Museum of Turkish-Islamic Arts and Ethnography, have been examined and introduced to the academic community. In this context, nine head ornament from the museum's exhibition hall were included in the study, providing insights into the social structure and artistic understanding of the period.