ALPAMIŞ DESTANI’NIN SİBİRYA TATARLARINDAKİ MASAL VERSİYONLARININ (ALIP MEMŞEN) KARŞILAŞTIRMALI İNCELEMESİ

Sibirya Tatarlarının Alıp Memşen masallarında diğer Alpamış anlatılarıyla pek çok ortak motif yer alsa da onlarda görülmeyen motiflere de rastlanır. Bu makalenin amacı Sibirya Tatarlarının Alıp Memşen masallarını versiyonlarıyla ve Türk Dünyasındaki varyantlarıyla karşılaştırmalı olarak incelemek ve bu masalların Alpamış Destanı çalışmaları içindeki konumunu ortaya koymaktır. Çalışmada Karşılaştırmalı Metin Analizi Yöntemi kullanılmıştır. Makalede Alıp Memşen masallarının altı versiyonunun şahıs kadrosu versiyonlar arası ve Türk Dünyası varyantları arası karşılaştırma yapılarak şu başlıklar altında incelenmiştir: Kahraman, kahramanın babası, kahramanın annesi, kahramanın karısı, kahramanın kız kardeşi, kahramanın erkek kardeşi, kahramanın atı, yeni damat, yardımcı kızlar ve yaşlı Rus kadın, yabancı şehir halkı. Daha sonra versiyonların muhtevaları versiyonlar arası ve Türk Dünyası varyantları arası karşılaştırma yapılarak şu başlıklar altında incelenmiştir: Kahramanın yurdundan ayrılması, kahramanın alp uykusuna yatması ve tutsak edilmesi, kahramanın tutsak edildiği zindan, kahramanın ailesine haber göndermesi, kahramanın esirlikten kurtuluşu, kahramanın dönüşü ve intikam alışı. Araştırmanın sonucunda Alıp Memşen versiyonlarının diğer varyantlarda olmayan dikkate değer farklılıkları detaylarıyla ortaya konulmuştur.

Although there are many motifs in common with other Alpamysh narratives in the Siberian Tatars' Alyp Memshen tales, there are also motifs that are not seen in them. The aim of this article is to examine the Siberian Tatars' Alyp Memshen tales in comparison with their versions and variants in the Turkish World and to reveal the position of these tales in the studies of the Alpamysh Epic. The Comparative Textual Analysis Method was used in the study. In the article, six versions of the Alıp Memnun tales are examined under the following headings by comparing the versions with the person cast and the Turkish World variants.: Hero, hero's father, hero's mother, hero's wife, hero's sister, hero's brother, hero's horse, new groom, helper girls and old Russian woman, foreign city people. Later, the contents of the versions were compared between the versions and the Turkish World variants and examined under the following headings: The hero's departure from his homeland, the hero's hibernation and captivity, the dungeon where the hero was held captive, the hero's sending news to his family, the hero's release from captivity, the hero's return and revenge. As a result of the research, the remarkable differences of the Alyp Memshen versions that are not in the other variants were revealed in detail.