ALEVÎLİK VE BEKTAŞÎLİKTE HAKK’A YÜRÜME ERKÂNI: TOKAT PİR SULTAN ABDAL CEMEVİ ÖRNEĞİ

Alevîlik ve Bektaşîlik’te Hakk’a yürüme erkânı, vefat etmiş bir can için icra edilen cenaze merasimi içerisindeki rızâlık alma, birleme ve toprağa sırlama aşamalarını ifade etmektedir. Tokat Pir Sultan Abdal Cemevi’nde cenaze hizmetleri, geleneksel Alevîlik anlayışından farklı olarak, modern bir Alevîlik anlayışı çerçevesinde, Hakk’a yürüyen kişiye Kur’an okunmadan, cenaze namazı kılınmadan ve mezarda telkin verilmeden yapılmakta; bunların yerine Türkçe olarak okunan gülbenk, deyiş, nefes, düvaz, ve devriyelerle icra edilmektedir. Nitel araştırma tekniği merkeze alınarak yapılan bu çalışmada kültürel analiz yöntemi kullanılmış ve araştırma çevresi sadece Tokat Merkez Pir Sultan Abdal Cemevi’nde hizmet veren dedeler ve buradan hizmet alan taliplerle sınırlandırılmıştır. Elde edilen veriler ilgili grubun takip ettiği yazılı kaynaklarla birlikte saha araştırması kapsamındaki dede ve taliplerle yapılan mülakatlar ve katılımlı gözlemler sonucunda oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda ise bu uygulamaların cemevinde ilk defa 2018 yılından sonra yapılmaya başlandığı, yılda bir veya iki cenazeye bu hizmetin yapılabildiği, o günden bugüne erkânın icrasının cemevi mensupları tarafından halen tartışıldığı ve icrası konusunda birtakım zorlukların yaşandığı ortaya koyulmuştur. Ayrıca Tokat il merkezindeki cemevinde şimdiye kadar saz veya bağlama eşliğinde bir cenaze erkânının yürütülmediği, modern bir anlayışla icra edilen Hakk’a yürüme erkânı’nın daha çok yurt dışından ve büyük şehirlerden gelen cenazelere uygulanabildiği saptanmıştır.

In Alevism and Bektashism, the ritual of walking to the God refers to the stages of obtaining consent, tawhid and burying in the funeral ceremony performed for a deceased soul. In Tokat Pir Sultan Abdal Cemevi, funeral services are carried out within the framework of a modern Alevism understanding, unlike the traditional Alevism understanding, without reading the Quran to the deceased, performing the funeral prayer and giving suggestions at the grave. Instead, it is performed with gulbenk, deyis, nefes, düvaz, and devriye, which are read in Turkish.In this study, which was conducted by focusing on the qualitative research technique, the cultural analysis method was used and the research area was limited only to the dedes serving in Tokat Merkez Pir Sultan Abdal Cemevi and the suitors receiving service from there. The data obtained was created as a result of interviews and participatory observations with the dedes and suitors within the scope of the field research, together with the written sources followed by the relevant group. As a result of the research, it was revealed that these practices started to be performed in the cemevi for the first time after 2018, and this service could be provided for one or two funerals a year, It has been revealed that since then, the performance of the ritual is still discussed by the members of the cemevi and there are some difficulties in its implementation. In addition, it has been determined that the members of the cemevi in Tokat city center have never performed a funeral ritual accompanied by saz or baglama in the cemevi, and that the walking to the God ritual can be applied mostly to funerals coming from abroad and big cities.