AN EVALUATION ON THE UNDERSTANDING AND LOVE OF AHL-AL BAYT IN BEKTASHISM, ACCORDING TO TERCUMAN AND GULBANKS

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 52, 1996 - 2014, 30.12.2025

Mustafa Öğe

https://doi.org/10.12981/mahder.1606079

https://izlik.org/JA37FY37JN

Öz

There are different opinions in the Islamic world about the meaning of Ahl al-Bayt and who it includes. Tercüman and Gülbank, which are among the written sources of Bektashism, mention Hz. The love of the Prophet and Ahl al-Bayt is one of the most frequently discussed topics. It is possible to make an evaluation about the understanding of Ahl al-Bayt in Bektashism, based on the expressions used in Gülbank and Tercüman. Hz. The disagreement with Muawiyah during Ali's caliphate paved the way for the Karbala incident, which will leave deep traces in Islamic history. Hz. Hussein's martyrdom in Karbala appears as an important breaking point in Islamic history. Although the mass acceptance of Islam by the Turks was much later than this disaster, they felt this pain in their hearts as much as on the first day. This issue has been handled and expressed perfectly in Tercüman and Gülbanks. In fact, not only in the Bektashi sect but in the entire Turkish-Islamic society. There is great respect and respect for the Prophet and his progeny. Even though the way of expressing them may be different, they have always stood against this cruelty and injustice.

Anahtar Kelimeler

Ehl al Bayt , Bektashism , Erkanname , Tercüman , Gülbank

TERCÜMAN VE GÜLBANKLARA GÖRE BEKTAŞİLİKTE EHL-İ BEYT ANLAYIŞI VE SEVGİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

https://izlik.org/JA37FY37JN

Öz

İslam dünyasında Ehl-i Beyt’in anlamı ve kimleri kapsadığı konusunda farklı görüşler mevcuttur. Bektaşiliğe ait yazılı kaynaklar içerisinde yer alan Tercüman ve Gülbank’lerde Hz. Peygamber ve Ehl-i Beyt sevgisi en sık yer verilen konulardan bir tanesidir. Gülbank ve Tercüman’lar içerisinde kullanılan ifadelerden hareketle Bektaşilikte Ehl-i Beyt anlayışı konusunda bir değerlendirme yapmak mümkündür. Hz. Ali’nin hilafeti döneminde Muaviye ile yaşanan anlaşmazlık İslam tarihinde derin izler bırakacak olan Kerbelâ olayının meydana gelmesine zemin hazırlamıştır. Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehadeti İslam tarihinin önemli bir kırılma noktası olarak karşımıza çıkmaktadır. Türklerin kitleler halinde İslamiyet’i kabulü bu yaşanan faciadan çok daha sonra olmasına rağmen bu acıyı ilk günkü gibi yüreklerinde hissetmişlerdir. Tercüman ve Gülbanklerde bu konu mükemmel bir şekilde işlenerek ifade edilmiştir. Aslında sadece Bektaşi tarikatında değil tüm Türk-İslam toplumunda Hz. Peygamber ve nesline karşı büyük bir hürmet ve saygı vardır. Bunları ifade etme biçimi belki farklı olsa da yapılan bu zulüm ve haksızlığın daima karşısında yer almışlardır.

Anahtar Kelimeler

Ehl-i Beyt , Bektaşilik , Erkânnâme , Tercüman , Gülbank

Kaynakça

• Bekki, S. Y. (2019). Bazı fütüvvetnameler ve şecerenameler ışığında Hz. Ali. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 90, 25-46.
• Cebecioğlu, E. (2005). Tasavvuf terimleri ve deyimleri sözlüğü. İstanbul: Anka Yayınları.
• Demir, N. (2011). Türk düşünce dünyasında Hazret-i Ali. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 60, 85-104.
• Erkoçoğlu, F. (2010). Kutsallaştırılmış bir mekân: Kerbela, Çeşitli yönleriyle Kerbela. Sivas: Asitan Yayınları.
• Fığlalı, E. R. (1983). İslâm tarihinde Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin dönemleri (mezhepler tarihi açısından bir tedkik). Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XXVI, 353-370.
• Gölpınarlı, A. (1950). İslam ve Türk illerinde fütüvvet teşkilatı ve kaynakları. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, XI, 6-354.
• Kapar, M. A. (1997). Hz. Hasan'ın halifeliği ve Hasan-Muaviye andlaşması. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(7), 67-80.
• Kılavuz, A. S. (2013). Zeynelâbidin. İslam Ansiklopedis, C. XLIV, 365-366, İstanbul: TDV Yayınları.
• Kılıç, Ü. (2001). Tartışmaların odağındaki halife Yezid b. Muaviye. İstanbul : Kayıhan Yayınları.
• Köksal, M. A. (1984). İslâm tarihi Hz. Hüseyin ve Kerbela faciası. Ankara: Akçağ Basın Yayın.
• Noyan, B. (2010). Bütün yönleriyle Bektaşilik ve Alevilik. Ankara: Ardıç.
• Öz, M. (1994). Ehl-i Beyt. İslam Ansiklopedisi, C. X, 498-501, İstanbul: TDV Yayınları.
• Öz, M. (2002). Kerbelâ. İslam Ansiklopedisi, C. XXV, 271-272, Ankara: TDV Yayınları.
• Öz, M. (2013). Zülfikar. İslam Ansiklopedisi, C. XLIV, 553-554, İstanbul: TDV Yayınları.
• Risâle-i Merâsim-i Bektaşi. 06 Mil Yz A 2714. Ankara: Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu.
• Şemseddin Sami (1989). Kamus-ı Türkî. İstanbul: Enderun Kitabevi.
• Şahin, H. A.-M. (2011). Diyanet işleri başkanlığı Kur'an-ı Kerim meâli. Ankara: Yenigün Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti.
• Teber, Ö. F. (2009). Bektaşi dervişinin yol haritası: Bektaşi erkânnâmeleri, Doğumunun 800. Yıldönümünde Hacı Bektaş Veli sempozyumu bildirileri, 359-371, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı.
• Temren, B. (1995). Bektaşiliğin eğitsel ve kültürel boyutu. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Tercümân-ı Bektâşiyân. 06 Mil Yz A 3769. Ankara: Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu
• Tercümân-ı Bektaşiye. 06 Mil Yz A 461/2. Ankara: Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu.
• Türkçe sözlük. (2005). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Uludağ, S. (1989). Âl-i Abâ. İslam Ansiklopedisi, C. II, 306-307, İstanbul: TDV Yayınları.
• Uludağ, S. (2002). Tasavvuf terimleri sözlüğü. İstanbul : Kabalcı Yayınevi.
• Uzun, M. İ. (1996). Gülbank. İslam Ansiklopedisi, C. XIV, 232-235, İstanbul:TDV Yayınları.
• Yazıcı, M. (2014). Alevilik- Alevi deyişlerinin ve gülbanklarının sosyolojik analizi. İstanbul: Çıra Yayınları.