YENİ MEDYANIN BASIN ÖZGÜRLÜĞÜNE ETKİSİ: SINIR TANIMAYAN GAZETECİLER(RSF) VE FREEDOM HOUSE BASIN ÖRGÜRLÜĞÜ ENDEKSİNİN YENİ MEDYANIN KULLANIMINA İLİŞKİN VERİLER ÜZERİNDEN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 52, 2382 - 2404, 30.12.2025

Mehmet Emin Begtimur

https://doi.org/10.12981/mahder.1607570

https://izlik.org/JA72LN79FB

Öz

Teknolojinin hızlı ilerlemesi ve geniş kitleler tarafından kolayca benimsenmesi bireysel ve toplumsal boyutta uzun süredir devam eden alışkanlıkları ve iş yapma biçimlerini altüst etmektedir. Yeni iletişim teknolojileri yalnızca yaşam tarzları ve iletişim pratiklerini değil aynı zamanda dünyayı algılama ve düşünme biçimlerini de değiştirmektedir. Bireyler yeni medya aracılığıyla merkeziyetçi iletişim sistemlerinin sunduğu pasif izleyici konumundan kurtularak aktif katılımcı konumuna geçmekte, zaman ve mekân kısıtlamasını aşarak bireysel fikir ve düşüncelerini özgürce ifade edebilme imkânı yakalamaktadır. Kullanıcılar kendilerini ilgilendiren konularda kamuoyu oluşturma, toplumsal hareketlere ses verme ve çoğulcu demokrasinin inşa edilmesine dolaylı yollardan katılma olanağına sahip olabilmektedir. Çalışmada, yeni medyanın yaygın olarak kullanılmasının basın özgürlüğünü nasıl ve ne yönde etkilediğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amaçla, yeni medyanın kullanımıyla ilgili Wearesocial, Archive, Statista ve diğer dijital platformlardan elde edilen istatistiksel veriler bağımsız değişken; Sınır Tanımayan Gazeteciler ve Freedom House’in 2002 yılından beri yayınlamakta olduğu basın özgürlüğü endeksi raporları bağımlı değişken olarak belirlenmiştir. Araştırmanın amacı doğrultusunda ilgili kavram ve kuramrla yer verildikten sonra söz konusu değişkenler arasında anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı ve hangi yönde olduğu karşılaştırmalı yöntemle analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, dünyada yeni medyanın kullanım oranlarının yükselmesine bağlı olarak basın özgürlüğü endeksinin gerilemekte olduğu ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

Yeni Medya , Basın Özgürlüğü , Freedom House , Sınır Tanımayan Gazeteciler

Etik Beyan

Makale, Etik Kurul Belgesi gerektirmemektedir.

Destekleyen Kurum

Araştırmanın gerçekleştirilmesinde her hangi bir kurum yada kişiden destek alınmamıştır.

IMPACT OF NEW MEDIA ON FREEDOM OF THE PRESS: AN EXAMINATION OF REPORTERS WITHOUT BORDERS (RSF) AND FREEDOM HOUSE PRESS FREEDOM INDEX ON DATA ON THE USE OF NEW MEDIA

https://izlik.org/JA72LN79FB

Öz

The rapid advancement of technology and its easy adoption by the masses is disrupting long-standing habits and ways of doing business at the individual and societal level. New communication technologies are changing not only lifestyles and communication practices but also ways of perceiving and thinking about the world. Through the new media, individuals move from the passive spectator position offered by centralized communication systems to the active participant position, overcoming time and space constraints and freely expressing their individual ideas and thoughts. Users have the opportunity to form public opinion on issues that concern them, give voice to social movements and indirectly participate in the construction of pluralist democracy. This study aims to reveal how and in what way the widespread use of new media affects freedom of the press. For this purpose, statistical data on the use of new media obtained from Wearesocial, Archive, Statista and other digital platforms were used as independent variables, while the press freedom index reports published by Reporters Without Borders and Freedom House since 2002 were used as dependent variables. In line with the purpose of the study, the relevant concepts and theories are presented and then analyzed comparatively to determine whether there is a significant relationship between these variables and in which direction. As a result of the research, it has been revealed that the freedom of the press index is declining due to the increase in the use of new media in the world.

Anahtar Kelimeler

New Media , Freedom of the Press , Freedom House , Reporters Without Borders

Kaynakça

• Akkurt, A. (2014). Basın özgürlüğünün kapsamı ve sınırları. İstanbul: Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Akyüz, S. (2021). Koronavirüs komplo teorileri: Dezenformasyon ve politik kimliklerin komplocu düşünüşe etkisi. İletişim ve Medya Alanında Uluslar Arası Araştırmalar II, (ed.: Emine Nilüfer Pembecioğlu), 57-86, Konya: Eğitim Yayınevi.
• Aybudak, U. (2022). Siyasette hakikatin süblimleşmesi: Post-truth üzerine bir tartışma. Konya: NEÜ Yayınları.
• Aydın, K. - Hanağası, U.B. (2017). Sosyoloji ve siyasal araştırmalarda karşılaştırmalı yöntem. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33 (1), 57-86.
• Aydoğan, F. (2010). İkinci medya çağında internet. İstanbul: Alfa Yayınları.
• Aydoğan, F. (2018). Yeni medya kuramları. İstanbul: Beta Yayınları.
• Baykan, M. (2011). Avrupa insan hakları mahkemesi kararlarında basın özgürlüğü. Ankara: Adalet Yayınevi.
• Bozkurt, G. (2023). Port-truth çağında haber medyasına güvenin yeniden sorgulanması üzerine bir inceleme: “Joe Biden boşlukla konuştu”. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 63 (1), 56-70.
• Bradshaw, S. Howard, P.N. (2018). The global organization of docial media disinformation campaigns. Journal of International Affairs, 71 (15), 23-32.
• Castells, M. (2009). The rise of the network society. New Jersey: Wiley-Blackwell.
• Castells, M. (2011). Communication power. London: Oxford University Press.
• Castells, M. (2013). İsyan ve umut ağları. (çev.: E. Kılıç), İstanbul: KU Yayınları.
• Cevizci A. (1997). Felsefe sözlüğü. Bursa: Ekin Yayınları.
• Develioğlu, F. (1992). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.
• Dönmezer, S. (1976). Basın ve hukuku. İstanbul: Sulhi Garan Matbaası.
• Erdoğan, M. (2001). Demokratik toplumda ifade özgürlüğü: Özgürlükçü bir perspektif. Liberal Düşünce, 24, 8-13.
• Eren, H. (1988). Türkçe sözlük 1-2. Ankara: Türk Dil Kurumu Basımevi.
• Foucault, M. (2003). İktidarın gözü: Seçme yazılar. (çev.: I. Ergüden). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Freelon, D. - Wells, C. (2020). Disinformation as political communication. Political Communication, 37(2), 145-156.
• Fuchs, C. (2014). Digital labour and Karl Marx. Oxford: Routledge.
• Fuchs, C. (2021). Social media: A critical introduction. New York: Sage Publications.
• Hançerlioğlu, O. (2000). Felsefe ansiklopedisi: Kavramlar ve akımlar. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• İrak, H. (2022). Post-truth çağda dezenformasyon: Covid 19 aşı karşıtı haberler üzerine bir inceleme. Ahi Evran Akademi, 3 (1), 115-129.
• Jenkins, H.(2018). Yeni medya kuramları. (çev.: E. Çizmeci), İstanbul: Der Yayınları.
• Kavaklı, N. (2019). Üniversite öğrencileri arasında internet doğrulama/teyit platformlarının kullanımı. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18 (69), 398-411.
• Kılıçoğlu, A. (1993). Şeref, haysiyet ve özel yaşama basın yoluyla saldırılardan hukuksal sorumluluk. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
• Kiraz, E. (2019). Sosyal medya ve algı yönetimi: İngiltere’nin Brexit sürecinde sosyal medya dezenformasyonu. Paradoks Ekonomi, Sosyoloji ve Politika Dergisi, 15 (1), 1-18.
• Netchitailova, E. (2016). Flaneur, aylak ve empatik işçi. TRT Akademi, 2(1), 640-657.
• Neuman, W. L. (2006). Social research methods, qualitative and quantitative approaches. Boston: Allyn & Bacon.
• Odman, T. (1995). Düşünceyi açıklama bağlamında halkı askerlikten soğutma suçu. İnsan Hakları Merkezi Dergisi, 5 (3), 22-33.
• Öner, N. (1995). İnsan hürriyeti. İstanbul: Vadi Yayınları.
• Özek, Ç. (1999). Basın özgürlüğünden bilgi edinme hakkına. İstanbul: Alfa Yayınevi.
• Poster, M. (1995). The second media age. Cambridge: Polity Press.
• Rousseau, J.J. (2012). Toplum sözleşmesi. (çev.: Vedat Günyol), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Sartre, J. P. (1968). Sanat, felsefe ve politika üzerine konuşmalar. (çev.: Ferit Edgü), İstanbul: Can Yayınları.
• Sunay, R. (2000). Avrupa insan hakları sözleşmesinde ve Türk ana yasasında ifade hürriyetinin korunması. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(8), 1-2.
• Sunay, R. (2001). Avrupa sözleşmesinde ve Türk anayasasında ifade hürriyetinin muhtevası ve sınırları. Ankara: Liberal Düşünce Topluluğu Yayınları.
• Tapscott, D. - Williams, A. D. (2007). Wikinomics: How mass collaboration changes everything. New York: Penguin.
• Topçu, N. (1998). İradenin dâvası-devlet ve demokrasi: Bütün eserleri 7. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Yayla, A. (2002). Liberalizm. Ankara: Liberte Yayınları.
• Yılmaz, A. (2003). Çağdaş siyasal akımlar. İstanbul: Vadi Yayınları.
• Yılmaz, H. (2006). İdarenin görsel-işitsel iletişim alanındaki işlevi. Ankara: İmaj Yayıncılık.