TÜRK RESİM SANATINDA CAMİ'NİN KENT GÖRÜNÜMLERİNE YANSIMA BİÇİMLERİ

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 53, 392 - 409, 14.03.2026

Sabriye Öztütüncü

https://doi.org/10.12981/mahder.1732021

https://izlik.org/JA75AR85AU

Öz

Türk kültüründe ve İslamiyet inancında yer alan dini yapılar arasında oldukça önemli bir yeri olan “cami” öğesi, Türk resim sanatında izlenimci ve betimleyici üslupta eser üreten sanatçıların eserlerinde zaman zaman yer almıştır. Camiler, İslam inancının hâkim olduğu Türk şehir, kasaba ya da köylerinin ise, vazgeçilmez ibadethaneleri ve ihtişamlı mimari yapıları olarak her zaman öne çıkmışlardır. İzlenimci anlayışın ya da gerçekçi üslup etkilerinin yoğun bir şekilde hissedildiği cami temalı resimlerde, camiler adeta; bulundukları şehrin ya da kasabanın mimari kimliğini yansıtan birer yapı elemanı rolünü üstlenmektedirler. Peyzaj resmine ilgi duyan izlenimci ressamlar, kompozisyonlarının en gösterişli öğesi olarak seçmiş oldukları camiyi, belirli bir manzara ya da kesit çerçevesinde ele alarak eserlerinde yansıtmaktadırlar. Yapılan araştırmanın birincil amacı; Türk İslam kültüründe mimari yapı bakımından önemli bir yeri olan caminin mimari ve kültürel yönden öneminin vurgulanmasıdır. İkincil amacı ise; Türk resim sanatı içerisinde izlenimci tavır etkileri ile cami yapısının yer aldığı izlenimci üslup etkilerinin yer aldığı eserlerin plastik ve estetik değerler bağlamında analiz edilmesidir. Nihai amacı ise; mimari yapıların manzaraya kattıkları plastik değerleri yeniden gözler önüne sermektir. Bu araştırma; ressam Hüseyin Avni Lifij, ressam Nazmi Ziya, ressam Namık İsmail, ressam Ali Sami Yetik, ressam Selahattin Teoman, ressam Şefik Bursalı ve ressam Nurettin Ergüven’in izlenimci üslup içerisinde üretmiş oldukları “Cami” manzaralı eserleri ile sınırlandırılmıştır. Nitel araştırma yönteminden faydalanılan çalışmada, öncelikle mimari bir yapı olarak cami ve önemi ile ilgili literatür taraması yapılmış, sonrasında kompozisyonlarında cami öğesinin yer aldığı resimler plastik bağlamda irdelenerek sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır. İzlenimci ressamların eserlerinde cami temasına yer vermeleri camilerin; mimari, İslami ve kültürel yönlerden sahip oldukları değerlerin farkındalığı ve sürdürülebilirliği adına büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mimari , Cami , Sanat , Türk Kültürü , Türk Resim Sanatı

FORMS OF REFLECTION OF MOSQUES IN URBAN LANDSCAPES IN TURKISH PAINTING

https://izlik.org/JA75AR85AU

Öz

The “mosque” element, which has a very important place among the religious structures in Turkish culture and Islamic belief, has occasionally been included in the works of artists who produce works in an impressionist and descriptive style in Turkish painting. Mosques have always stood out as indispensable places of worship and magnificent architectural structures of Turkish cities, towns or villages where Islamic belief is dominant. In mosque-themed paintings where impressionist understanding or realistic style effects are intensely felt, mosques take on the role of a structural element reflecting the architectural identity of the city or town they are located in. Impressionist painters interested in landscape painting reflect the mosque, which they choose as the most spectacular element of their compositions, in their works by considering it within the framework of a certain view or section. The primary purpose of the research conducted is to emphasize the architectural and cultural importance of the mosque, which has an important place in terms of architectural structure in Turkish Islamic culture. The secondary purpose is to analyse the works in Turkish painting, which have impressionist attitude effects and impressionist style effects on the mosque structure, in the context of plastic and aesthetic values. Its ultimate aim is to re-discover the plastic values that architectural structures add to the view. This research is limited to the view of "Mosque" works produced by painter Hüseyin Avni Lifij, painter Nazmi Ziya, painter Namık İsmail, painter Ali Sami Yetik, painter Selahattin Teoman, painter Şefik Bursalı and painter Nurettin Ergüven in the impressionist style. In the study, which used the qualitative research method, firstly a literature review was conducted on the mosque as an architectural structure and its importance, then the paintings in which the mosque element is included in their compositions were examined in a plastic context and a conclusion was reached. The fact that impressionist painters included the mosque theme in their works is of great importance in terms of awareness and sustainability of the values that mosques have in terms of architecture, Islam and culture.

Anahtar Kelimeler

Architecture , Mosque , Art , Turkish Culture , Turkish Painting

Kaynakça

• Aslanapa, O. (1989). Türk sanatı. 2. Baskı, İstanbul: Remzi Kitabevi A.Ş.
• Atabinen, R. S. (2023). Türk mimarisinin ana unsurları, (çev.: Mehmet Feyzi Çetinkaya), 1. Baskı, İstanbul: Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Yay.
• Başkan, S. (1989). Ankara devlet resim ve heykel müzesi. İstanbul: Akbank Yayınları/Ak Yayınları Kültür ve Sanat Kitapları.
• Başkan, S. (1991). On dokuzuncu yüzyıldan günümüze Türk ressamları, contemporary Turkish painters. (çev.: Alaeddin Gürtuna-Fred Stark), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Çaycı, A. (2017). İslam mimarisinde anlam ve sembol. Konya: Palet Yayınları.
• Dastarlı, E. (2021). Yan kapıdan girenler-modern Türk resminin analizi. 1. Baskı, İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
• Ersoy, A. (2004). 500 Türk sanatçısı-plastik sanatlar. 1.Baskı, İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi.
• Ersoy, A. (1998). Günümüz Türk resim sanatı (1950’den 2000’e). İstanbul: Bilim Sanat Galerisi Yayınları.
• Gültekin, G. (1992). Batı anlayışında Türk resim sanatı. Ankara: T.C. Ziraat Bankası Kültür-Sanat Etkinlikleri Yayınları.
• İzgi, U. (1999). Mimarlıkta süreç-kavramlar-ilişkiler. 1.Baskı, İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları-Yem Yayın.
• Kuban, D. (2002). Mimarlık kavramları, tarihsel perspektif içinde mimarlığın kuramsal sözlüğüne giriş. 6. Baskı, İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları/Yem Yayın.
• Mahir, B. (2012). Osmanlı minyatür sanatı. 1. Baskı, İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
• Öndin, N. (2022a). Türk sanatının büyük ustaları-8, Nazmi Ziya. 1. Baskı, İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
• Öndin, N. (2022b). Türk sanatının büyük ustaları-9, Hüseyin Avni Lifij. 1. Baskı, İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
• Öndin, N. (2022c). Türk sanatının büyük ustaları-10, Namık İsmail. 1. Baskı, İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
• Rasmussen, S. E. (1994). Yaşanan mimari. (çev.: Ömer Erduran), 1. Baskı, İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Sözen, M.-Tanyeli, U. (2018). Sanat kavram ve terimleri sözlüğü. 18. Baskı, İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Tansuğ, S. (2008). Çağdaş Türk sanatı. 8. Baskı, İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Tunalı, İ. (2003). Felsefenin ışığında modern resim. 6.Baskı, İstanbul: rh+Sanat Yayınları-Antik Sanat Eserleri Tic.Ltd.Şti.
• Yasa-Yaman, Z. (2012). İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e sanat: Fotoğraftan izlenimciliğe: 1908-1930. Ankara Resim ve Heykel Müzesi, (ed.: Zeynep Yasa-Yaman), 138-220, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayını.
• Yasa-Yaman, Z. (2012). İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e sanat: Yeni Cumhuriyet ve sanat: 1930-1960. Ankara Resim ve Heykel Müzesi, (ed.: Zeynep Yasa-Yaman), 224-370, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayını.