VAN ERCİŞ HALK TÜRKÜLERİNDE MAKAM VE USUL ÖZELLİKLERİ: MÜZİKOLOJİK BİR İNCELEME

Halk türküleri, bir toplumun kültürel kimliğini, tarihsel birikimini ve yaşam biçimini yansıtan en önemli sözlü gelenekler arasında yer almaktadır. Örf, âdet, gelenek ve görenek gibi kültürel ögeleri bünyesinde barındıran bu ezgiler, toplumsal belleğin korunmasında ve kuşaktan kuşağa aktarılmasında işlevsel bir rol üstlenmektedir. Bu çalışmada, Van ilinin Erciş ilçesine ait halk türkülerinin makam dizileri ve usûl yapıları müzikolojik ve etnomüzikolojik açıdan sistemli bir biçimde incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden betimsel içerik analizi tekniğine dayalı olarak yürütülen araştırmada, Geçmişten Geleceğe Van Türküleri adlı derlemeden seçilen Erciş yöresine ait 100 türkü örneği analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, bölge halk müziğinin Azeri müziğiyle olan coğrafi ve kültürel yakınlık nedeniyle hem ezgisel hem de ritmik yapı açısından önemli ölçüde etkilendiği gözlemlenmiştir. Melodik yapı açısından en yaygın kullanılan makamların Uşşak ve Hüseynî olduğu, bunları Çargâh, Buselik ve Segâh makamlarının izlediği tespit edilmiştir. Bu durum, geleneksel Türk müziği makamlarının halk müziği bağlamında nasıl yerelleştirildiği ve çeşitlendiği yönünde önemli veriler sunmaktadır. Ritmik yapı analizinde ise, en sık karşılaşılan usûl kalıplarının 4/4 ve 10/8 zamanlı olduğu; bunları 6/8 ve 12/8 gibi ritimlerin takip ettiği belirlenmiştir. Özellikle 10/8 ve 6/8 gibi aksak ritimlerin varlığı, Azeri müziğiyle olan ritmik benzerliklerle ilişkilendirilmiştir. Bu çalışma, Erciş yöresine ait halk türkülerinin makam ve usûl yapılarını sistematik bir çerçevede ortaya koyarak, bölgesel halk müziği literatürüne katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Ayrıca, yerel müzik mirasının belgelenmesi ve korunması açısından da önemli bir kaynak niteliğindedir. Elde edilen bulgular hem akademik müzik çalışmaları hem de kültürel planlamalar için temel veri sunabilecek potansiyele sahiptir.

Folk songs are among the most important oral traditions that reflect a society's cultural identity, historical accumulation and lifestyle. These melodies, which contain cultural elements such as customs, traditions and customs, play a functional role in preserving social memory and passing it on from generation to generation. In this study, the makam series and usûl structures of folk songs from the Erciş district of Van province were systematically examined from a musicological and thnomusicological perspective. In the research conducted based on the descriptive content analysis technique, one of the qualitative research methods, 100 folk song samples from the Erciş region selected from the compilation titled Van Türküleri from the Past to the Future were analyzed. As a result of the analyses, it was observed that the regional folk music was significantly affected both in terms of melodic and rhythmic structure due to its geographical and cultural proximity to Azeri music. It was determined that the most commonly used makams in terms of melodic structure were Uşşak and Hüseynî, followed by Çargâh, Buselik and Segâh makams. This situation provides important data on how traditional Turkish music modes are localized and diversified in the context of folk music. In the rhythmic structure analysis, it was determined that the most frequently encountered usûl patterns are 4/4 and 10/8 time, followed by rhythms such as 6/8 and 12/8. In particular, the presence of irregular rhythms such as 10/8 and 6/8 has been associated with rhythmic similarities with Azeri music. This study aims to contribute to the regional folk music literature by systematically presenting the makam and usûl structures of folk songs belonging to the Erciş region. It is also an important source in terms of documenting and preserving the local musical heritage. The findings have the potential to provide basic data for both academic music studies and cultural planning.