BİR ROMAN KAHRAMANI OLARAK ÂŞIK VEYSEL

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 53, 188 - 207, 14.03.2026

Bihter Güngül

https://doi.org/10.12981/mahder.1736371

https://izlik.org/JA59ML74MK

Öz

Her edebî geleneğin içinden, diğerlerine göre daha çok öne çıkan ve yaşadığı dönemin toplumsal, kültürel ve siyasi yapısını yansıtan bir veya birkaç isim belirir. Bu şahsiyetler, dönemlerinin birer tanığı olmakla kalmamış; aynı zamanda gelecek kuşaklar için de birer ilham kaynağı olmuştur. Türk Halk Edebiyatı’nın önemli bir parçası olan ve kökleri İslamiyet öncesi Türk inanışlarına ve şiir geleneğine bağlanan Âşık Edebiyatı, yüzyıllar boyunca pek çok usta âşık yetiştirmiştir. Bu geleneğin 20. yüzyıl Anadolu sahasındaki en bilinen ve etkili temsilcilerinden biri kuşkusuz Âşık Veysel’dir. Âşık Veysel, yalnızca güçlü bir halk ozanı değil aynı zamanda yaşadığı coğrafyanın ve zamanının ruhunu eserlerine yansıtabilen bir kültür taşıyıcısıdır. Onun dizelerinde, bireysel acılardan toplumsal meselelere; doğa sevgisinden insanî değerlere uzanan geniş bir perspektif hâkimdir. Eserlerindeki bu çok katmanlı yapı, edebiyat araştırmacılarının yanı sıra tarih, antropoloji ve sosyoloji gibi disiplinlerde çalışanların da dikkatini çekmiştir. Dolayısıyla Âşık Veysel hakkında bugüne dek çok sayıda akademik çalışma yapılmış; onun hayatı, sanatı, dünya görüşü farklı yönlerden ele alınmıştır. Ancak onun yaşamını kurmaca bir anlatı içinde ele alan ilk biyografik roman “Kör Oldum Veysel Oldum: Âşık Veysel ve Yaşadığı Dönemin Romanı” isimli eser, literatürde yeterince işlenmemiştir. Bu çalışma, Erdoğan Alkan tarafından kaleme alınan söz konusu romanı merkeze alarak, Âşık Veysel’in bir roman kahramanı olarak nasıl yapılandırıldığını ve bu yapılandırma sürecinde onun edebî, kültürel ve toplumsal yönlerinin nasıl temsil edildiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Yazarın hem Âşık Veysel’in hemşerisi olması hem de onunla kişisel dostluk ilişkisi kurmuş olması, romana yalnızca kurgu boyutu değil, aynı zamanda tanıklık değeri de kazandırmaktadır. Bu yönüyle eser, bir bireyin biyografisinden hareketle bir dönemin kültürel panoramasını sunan özgün bir anlatı niteliği de kazanmıştır. Bu bağlamda, çalışmada Âşık Veysel’in bir halk ozanı olarak kurmaca bir metin içerisinde edebî bir karaktere dönüşüm süreci, edebî çözümleme yöntemiyle ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Âşık Edebiyatı , Alevilik-Bektaşilik , Biyografik Roman , Âşık Veysel , Erdoğan Alkan

ÂŞIK VEYSEL AS A NOVEL HERO

https://izlik.org/JA59ML74MK

Öz

In every literary tradition, one or more figures stand out who reflect the social, cultural, and political dynamics of their time. These individuals serve not only as witnesses of their era but also as sources of inspiration for future generations. Âşık Literature, a vital component of Turkish Folk Literature with roots dating back to pre-Islamic Turkish beliefs and poetic traditions, has produced numerous master minstrels over the centuries. One of its most influential and widely recognized representatives in 20th-century Anatolia is undoubtedly Âşık Veysel. More than a powerful folk poet, Âşık Veysel was a cultural transmitter who succeeded in conveying the spirit of his time and geography through his works. His verses reflect a broad thematic spectrum ranging from personal pain to social issues, from love for nature to universal human values. This multi-layered structure has drawn the attention of researchers not only in literature but also in fields such as history, anthropology, and sociology. Accordingly, a significant number of academic studies have been conducted on his life, art, and worldview. However, the first biographical novel that fictionalizes his life “Kör Oldum Veysel Oldum: Âşık Veysel ve Yaşadığı Dönemin Romanı” has not been sufficiently addressed in the academic literature. This study focuses on this novel by Erdoğan Alkan to examine how Âşık Veysel is constructed as a fictional character and how his literary, cultural, and social aspects are represented within the narrative. The author's position as both Veysel’s fellow townsman and personal acquaintance lends the novel not only a fictional quality but also testimonial value. From this perspective, the novel gains the unique status of a narrative that reflects not only the biography of an individual but also the cultural panorama of an era. Accordingly, this study investigates how Âşık Veysel, as a folk poet, is transformed into a literary character within a fictional text, through the method of literary analysis.

Anahtar Kelimeler

Âşık Literature , Alevism-Bektashism , Biographical Novel , Âşık Veysel , Erdoğan Alkan

Kaynakça

• Akbayır, S. (ed.) (2009), Türk şiirine bakışları değiştiren adam Erdoğan Alkan. Samsun 55 Nokta Kuzey Samsun Sanat Atlası, 454-474, Samsun: Samsun Valiliği İl Özel İdaresi.
• Alkan, E. (1985). Erdoğan Alkan ikinci dönem. Nesin Vakfı Edebiyat Yıllığı, (ed.: A. Nesin), 599-606, İstanbul: Kardeşler Basımevi.
• Alkan, E. (1991). Kör oldum Veysel oldum: Âşık Veysel ve yaşadığı dönemin romanı. İstanbul: E Yayınları.
• Alkan, E. (1994a). Âşık Veysel Şatıroğlu’nun yaşam öyküsü ve şiiri. Bütün Yönleriyle Âşık Veysel Yaşamı Sanatı Şiirleri. (ed.: Gülağ Öz), 17-25, Ankara: Ayyıldız Yayınları.
• Alkan, E. (1994b). Şair, şiirin kurallarını kendi yaratır. İnsancıl, 5(50), 50-55. (Görüşme Yapan: Ayhan Aydın).
• Alkan, E. (1998). Yunus Emre’den Âşık Veysel’e halk şiiri. Varlık, 1086, 22-25.
• Alkan, E. (2001). Âşık Veysel’den nükteler. İstanbul: Pencere Yayınları.
• Alkan, E. (2002). Âşık Veysel’in şiir dünyası. Türk Dili, 89, 24-28.
• Alkan, E. (2005). Kör oldum Veysel oldum: Âşık Veysel ve yaşadığı dönemin romanı. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
• Alkan, E. (2006a). Kul Ahmet. Varlık, 1183, 61-65.
• Alkan, E. (2006b). Tanıdığım ozanlar ve âşıklar Neşet Ertaş. Varlık, 1188, 68-69.
• Alkan, E. (2007). Tanıdığım halk ozanları ve âşıklar üç telli’nin ustası Âşık Nesimî Çimen. Varlık, 1192, 75-76.
• Alkan, E. (2010). Gözaltı. İstanbul: Artshop.
• Apaydın, M. (2002). Biyografik roman türünün Türk edebiyatındaki gelişimi üzerine bazı dikkatler. Hece, 65-66-67, 460-470.
• Aslanoğlu, İ. (1967). Âşık Veysel. Sivas: Ata Kitabevi.
• Bekki, S.(2021). Halk müziğinin seyyar radyosu Âşık Veysel, İstanbul: Muhit Kitap.
• Bilsel, Ş. (2014). Erdoğan Alkan'ın ardından: Kır ile kent arasında bir ozan. Varlık, 1282, 58-61.
• Çıkla, S. (2009). Roman adları üzerine düşünceler. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 2, 47-56.
• Çobanoğlu, Ö. (2007). Âşık edebiyatı ve İstanbul. İstanbul: 3F Yayınevi.
• Fidan, S. (2017). Âşıklık geleneği ve medya endüstrisi-geleneksel müziğin medyadaki serüveni-. Ankara: Grafiker Yayınları.
• Günay, U. (1993). Âşık Veysel ve âşık tarzı şiir geleneği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 10(1), 21-42.
• Kaftancıoğlu, Ü. (1974). Veysel(e) ağlamanın zamanı geldi. Türk Folklor Araştırmaları, 15 (296), 6914-6917.
• Kaya, D. (2004). Âşık Veysel. Sivas: Sivas Valiliği Yayınları.
• Kaya, D. (2022). Âşık Veysel ile Veysel’i tanımak. Âşık Veysel, (ed.: Süleyman Şenel), 12-32, İstanbul: İBB Yayınları,
• Öner, H. (2022). Biyografik romanda kurgu. Romanın Kurgusu Kurgunun Romanı, (ed.: M. Ş. Yavuzer-N. Yılmaz), 43-54, Ankara: Grafiker Yayınları.
• Öztelli, C. (1976). Veysel, gerçekten değer taşıyan bir şair değil, şişirilmiş bir balondu. Milliyet Sanat Dergisi, 176, 13-14.
• Öz, G. (2007). Âşık Veysel ve gelişmesine katkı sağlayan kaynaklar. 2. Uluslararası Türk Kültür Evreninde Alevilik ve Bektaşilik Bilgi Şöleni, 17-19 Ekim, C. I, 349-356, Ankara: Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Merkezi.
• Öz, G. (2022). Âşık Veysel’le anılarım ve hakkında Bilinmeyenler. Âşık Veysel, (ed.: Süleyman Şenel), 81-100, İstanbul: İBB Yayınları.
• Tan, N. (2014). Yitirdiklerimiz, Erdoğan Alkan. Türk Dili, 752, 111-112.
• Tarakçı, M. (2021). Erdoğan Alkan’ın hayatı, sanatı, eserleri. Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.