GAZİANTEP İLİ NURDAĞI İLÇESİ KÖMÜRLER’DE TESPİT EDİLEN PALAS DOKUMALAR

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 53, 301 - 318, 14.03.2026

Oğuzhan Kabalcı

https://doi.org/10.12981/mahder.1738703

https://izlik.org/JA36NS83CM

Öz

İnsanoğlunun başlangıcından beri buluşlar, ihtiyaçları karşılamak için yapılmıştır. İnsanlar kendilerini dış etkenlerden korumak amacıyla hayvan derilerini, bitki saplarını kullanmışlardır. Böylelikle dokumayı bulmuşlardır. Bitki saplarının boyutları yetersiz gelince bitkisel ve hayvansal lifleri bükerek daha uzun iplikler elde etmeye başlamışlardır. Bu buluş dokuma sanatının ortaya çıkmasında önemli rol oynamaktadır. Düz dokuma yaygılar, çözgü iplikleri arasına atkı ipliklerinin düğüm atılmaksızın geçirilmesi veya sarılması yöntemiyle oluşturulan, havsız ve düz yüzeyli tekstil ürünleridir. Anadolu coğrafyasında en yaygın şekilde karşılaşılan düz dokuma türleri kilim, cicim, zili ve sumaktır. Palas, TDK’ya göre keçi kılından dokunmuş kaba kilim manasına gelmektedir. Bir başka tanıma göre ise düz kirkitli dokuma tekniklerinden kilim ve cicim (cecim) teknikleri kullanılarak yapılan yaygılara denilmektedir. Bu tanımın yanında, çözgü yüzlü düz dokuma tekniğiyle yapılmış kıl, yün ve orlon malzemeli, çuval, heybe, torba, yük örtüsü, yaygı şeklinde örnekleri görülen dokumalara palas adı verilmektedir. Gaziantep ilinin batısında konumlanan Nurdağı ilçesi, il merkezine yaklaşık 80 km mesafededir. İlçe, Amanos Dağları'nın doğu yamaçları ile Sof Dağları'nın batı kesimi arasında yer almaktadır. Araştırmanın amacı Gaziantep iline bağlı Nurdağı ilçesi Kömürler Köyü’nde dokunmuş altı adet palas dokumanın teknik özelliklerinin incelenmesi ve bu dokumaların benzerliklerinin ya da farklılıklarının tespitinin yapılmasını sağlamaktır. Dokumaların bulunduğu ortamda fotoğrafları çekilmiş, ölçümleri yapılmış, kullanılan malzemeler ve dokumaların özellikleri hakkında kaynak kişiden alınan bilgiler değerlendirilmiştir. Tarama modelinde betimsel bir araştırma yöntemi kullanılmıştır. Alan araştırmalarına bakıldığında bu zamana kadar yöre dokumaları hakkında herhangi bir çalışma yapılmamış olması eksiklik olarak görülmüştür. Amaç doğrultusunda yöredeki palas dokumaların yapımında kullanılan malzemenin keçi kılı ve koyun yünü olduğu tespit edilmiştir. Çözgü yüzlü üretilen dokumalarda cicim veya zili tekniğiyle dokunmuş geometrik motifler yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Düz Dokuma , Bez Ayağı , Yer Tezgahı , Palaz , Cicim

PALACE WOVENS DETECTED IN KÖMÜRLER, NURDAĞI DISTRICT OF GAZİANTEP PROVINCE

https://izlik.org/JA36NS83CM

Öz

Since the dawn of humanity, inventions have been made to meet needs. People have used animal skins and plant stems to protect themselves from external factors. This is how they discovered weaving. When plant stems proved insufficient in size, they began to twist plant and animal fibers to produce longer threads. This invention played a significant role in the emergence of the art of weaving. Flat-woven rugs are lint-free, smooth-surfaced textiles created by interlacing or wrapping weft threads between warp threads without tying knots. The most common flat-woven types in Anatolia are kilim, cicim, zili, and sumac. According to the Turkish Language Association (TDK), "palas" means a coarse rug woven from goat hair. Another definition refers to rugs made using the flat-weaving techniques of kilim and cicim (cecim). Furthermore, the term "palas" refers to woven fabrics made with warp-faced flat-weaving techniques, such as sacks, saddlebags, bags, blankets, and other materials. The district of Nurdağı, located in the west of Gaziantep province, is approximately 80 km from the city center. The district is located between the eastern slopes of the Amanos Mountains and the western part of the Sof Mountains. The aim of this research was to examine the technical characteristics of six palas textiles woven in Kömürler Village, Nurdağı district, Gaziantep province, and to identify their similarities and differences. Photographs were taken of the textiles in their environment, measurements were taken, and information obtained from informants regarding the materials used and the characteristics of the textiles was evaluated. A descriptive research method was employed in the survey model. A review of field research indicated that the lack of previous studies on regional textiles was a shortcoming. In line with this objective, the materials used in the production of palas textiles in the region were determined to be goat hair and sheep wool. The warp-faced textiles feature geometric motifs woven using the cicim or zili technique.

Anahtar Kelimeler

Plain Weaving , Plain Weaving , Floor Loom , Palaz , Cicim

Kaynakça

• Acar, B. (1975). Kilim ve düz dokuma yaygılar. İstanbul: Apa Ofset.
• Acar, S. – Güliyeva, M. (2019). Azerbaycan’ın cecim, palaz, şedde dokumaları örneğinde güncel kumaş ve giysi tasarımı uygulamaları. Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi, 12(28), 1134-1150.
• Akpınarlı, H. F. vd. (2014). Kahramanmaraş el sanatları. C. I, Ankara: Hangar Yayıncılık.
• Bayraktaroğlu, S. (2023). Müzelerdeki tarihi kilimler. Türk Kilimleri Kilim, Cicim, Zili, Palas, C. I, 23-54, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayını.
• Deniz, B. (1999). Ayvacık (Çanakkale) yöresi düz dokuma yaygılar (kilim-cicim-zili). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı.
• Deniz, B. (2000). Türk dünyasında halı ve düz dokuma yaygıları. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
• Deniz, B. (2009). Karadeniz bölgesinde gelenekli bir dokuma çeşidi: Dastar. Akdeniz Sanat Dergisi, 2(3), 25-32.
• Durul, Y. (1969). Baraj gölü çevresi dokuma sanatları. Ankara: Odtü Etnografya Araştırmaları.
• Erdoğan, S. (2021). Kırşehir yöresi dokumacılık terimleri. Türklük Bilimi Araştırmaları, 50, 69-93.
• Erkent, M. K. (2018). Gaziantep kilimcilik tarihi. Ankara: Dumat Ofset Matbaacılık.
• Göksel, M. – Şanlı, H.S. (2019). Kütahya yöresi cicim ve zili örnekleri. Arış Dergisi, (15), 40-61.
• Guliyeva, M. - Acar, S. (2018). Azerbaycan havsız halılarının bir grubu hakkında araştırma. Kesit Akademi Dergisi, 4(15), 19-33.
• Hidayetoğlu, M. (2009). Konya yöresi cicim teknikli yük örtüleri. Akdeniz Sanat Dergisi, 2(3), 39-56.
• Onuk, T. – Akpınarlı, H. F. (2003). Şanlıurfa Karakeçili kilimleri. Ankara: AYK Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı.
• Soysaldı, A. (1999). Türk kilimlerinde dokuma teknikleri ve boyama özellikleri. Erdem Halı Özel Sayısı-III, 30(10), 599-613.
• Soysaldı, A. (2009). Düz dokuma teknikleri ve teknik desen çizimleri (kilim, cicim, zili-sili, sumak vb.). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
• Sökmen, S. (2013). Bitlis el dokumacılığı. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi.
• Sökmen, S. (2023). Bitlis kilim cicim zili palas dokumacılığı. Türk Kilimleri Kilim, Cicim, Zili, Palas, C. I, 441-470, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayını.
• Tagıyeva, R. (2014). Azerbaycan dokumacılık geleneği, Arış, 10, 60-71.
• Üngör, İ. (2017). Gaziantep ili Nurdağı ilçesi’nde tarihi ve arkeolojik çalışmalar. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 4(13), 213-263.