KASTAMONU ARKEOLOJİ MÜZESİ’NDE BULUNAN TAŞ ESERLERDEKİ MOTİFLERİN TAKI TASARIMINA YANSIMALARI

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 53, 319 - 342, 14.03.2026

Birsen Ergün , Fatma Yetim

https://doi.org/10.12981/mahder.1746875

https://izlik.org/JA76MU73TZ

Öz

Kastamonu çeşitli medeniyetlerin kesişim noktası olmuş, kültürel çeşitliliği olan bir yerleşim merkezidir. Şehirde bulunan Kastamonu Arkeoloji Müzesi’ndeki eserler bu uygarlıkların izlerini taşımaktadır. Müzede yer alan taş eserlerin büyük çoğunluğu müzenin bahçesi ve iç mekânda iki ayrı salonda sergilenmektedir. Müzede bölgeden elde edilen aslan heykelleri, mezar stelleri ve lahitlerin yanı sıra; sütun, sütun kaidesi, sütun başlığı ve alınlık gibi mimari yapı elemanları yer almaktadır. Mezar taşları ve mimari parçalarda uygulanan taş işçiliğinde oyma, kazıma ve kabartma teknikleri kullanılmış; süsleme öğeleri olarak ise bitkisel, hayvansal, geometrik motifler ve insan figürlerine yer verilmiştir. Bu çalışmanın genel amacı; Kastamonu Arkeoloji Müzesi’nde yer alan taş eserlerden steller, lahitler ve mimari parçalar üzerindeki motif özelliklerinin belirlenmesi, motiflerden esinlenerek takı tasarım ve uygulamalarının yapılmasıdır. Ayrıca eserlerin çizimlerinin yapılması yoluyla bozulmalara karşı kalıcı bir görsel kayıt oluşturulması ve eserlerde yer alan motif özelliklerinin günümüze aktarılmasının sağlanması amaçlanmaktadır. Araştırmanın evrenini Kastamonu Arkeoloji Müzesi taş eserleri, örneklemini ise müzeden random yoluyla seçilen lahit, stel ve mimari parçalar üzerindeki motifler oluşturmaktadır. Çalışmanın amaçları doğrultusunda tasarımlarda kullanılacak motifler için belirlenen eserlerin ölçekli fotoğraf çekimi yapılmış, envanter formları incelenmiş ve müze görevlilerinden eserler hakkında bilgiler alınmıştır. İnceleme doğrultusunda seçilen 8 eser rhinoceros çizim programında çizilmiş, üzerlerinde bulunan motifler kullanılarak 8 adet takı tasarlanmış, kuyumculuk ve seramik yüzey kabartma teknikleri kullanılarak tasarımlar uygulanmıştır. Çalışma taş eserlerindeki motiflerin takı tasarımı bağlamında ele alınmasıyla, yerel arkeolojik mirasın çağdaş sanat ve tasarım uygulamalarıyla ilişkilendirilmesine yönelik literatüre özgün ve disiplinler arası bir katkı sunmaktadır. Araştırmada temel hedef; Kastamonu Arkeoloji Müzesi’ndeki taş eserlerin motif özelliklerinin gelecek kuşaklara aktarımının ve motiflerin günümüzdeki öneminin korunmasıdır.

Anahtar Kelimeler

Kastamonu Arkeoloji Müzesi , Takı , Tasarım , Motif , Kuyumculuk

THE REFLECTIONS OF THE MOTIFS IN THE STONE ARTIFACTS FOUND IN THE KASTAMONU ARCHAEOLOGY MUSEUM ON JEWELRY DESIGN

https://izlik.org/JA76MU73TZ

Öz

Kastamonu is a settlement center with cultural diversity, having been a crossroads of various civilizations. The artifacts in the Kastamonu Archaeology Museum bear the traces of these civilizations. The majority of the stone artifacts in the museum are displayed in two separate halls, one in the museum's garden and the other inside. The museum houses lion sculptures, tomb steles, and sarcophagi obtained from the region, as well as architectural elements such as columns, column bases, column capitals, and pediments. The stonework on the tombstones and architectural fragments employs carving, engraving, and relief techniques; decorative elements include plant, animal, geometric motifs, and human figures. The general aim of this study is to determine the motif characteristics on the steles, sarcophagi, and architectural fragments in the Kastamonu Archaeology Museum, and to create jewelry designs and applications inspired by these motifs. Furthermore, the study aims to create a permanent visual record of the artifacts by making drawings to protect them from deterioration and to ensure that the motif characteristics found in the artifacts are preserved for future generations. The universe of this research consists of stone artifacts from the Kastamonu Archaeology Museum, and the sample comprises motifs on sarcophagi, steles, and architectural fragments randomly selected from the museum. To achieve the study's objectives, scaled photographs of the selected artifacts were taken, inventory forms were examined, and information about the artifacts was obtained from museum staff. Eight artifacts were drawn using the Rhinoceros drawing program, and eight pieces of jewelry were designed using the motifs found on them. These designs were then implemented using jewelry and ceramic surface relief techniques. By examining the motifs on stone artifacts within the context of jewelry design, this study offers a unique and interdisciplinary contribution to the literature on the relationship between local archaeological heritage and contemporary art and design practices. The main objective of the research is to ensure the transmission of the motif characteristics of the stone artifacts in the Kastamonu Archaeology Museum to future generations and to preserve the contemporary importance of these motifs.

Anahtar Kelimeler

Kastamonu Archaeological Museum , Jewelry , Design , Motif , Jewellery

Kaynakça

• Akçay, T. (2007). Lahitlerin tarihsel gelişimi. Arkeoidea Dergisi, 5, 22-26.
• Aksoy, E. (2022). İkonografik, mitolojik ve dekoratif olarak kozalak motifi ve tekstil sanatında kullanımı. SDÜ Art-e, Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 15(30), 1136-1154.
• Aydın, T. (2022). Türk halı ve kilim dokumalarında “el” motifinin izdüşümü. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 167-184.
• Aygör, E. - Kara, H. (2018). Rumi ve palmet motifleriyle süslenen I. ulusal mimarlık dönemi Konya çeşmeleri. Tarihin Peşinde ‐Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19, 155-184.
• Bağlıbel, S. (2018). Burdur arkeoloji müzesi’nden bir grup adak ve mezar steli. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Bostancı, M. - Dağsever, V. İ. (2017). Talat Mümtaz (Yaman) ve Doğruluk gazetesi’ndeki Kastamonu tarihine ait yazıları (23 Teşrin-i Evvel-22 Kanun-ı Evvel 1930). Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 30-55.
• Cebeci, A. (2018). Yerel motif yorumları. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi.
• Çetinkaya, H. (2011). Roma ve Bizans imparatorluklarında ölüm algısı ve mezar türleri. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 3, 18-38.
• Diler, N. K. (1996). Anadolu girlandlı sunakları. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi.
• Ergün, B. (2024). Kastamonu Arkeoloji Müzesi taş eserlerdeki motiflerden yüzey kabartma teknikleri ile takı tasarım uygulamaları. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yayımlanmamış Sanatta Yeterlilik Tezi.
• Kaya, E. (2017). Türkiye müzelerinde bulunan erken Bizans dönemi (M.S. 4 – 6. yy.) İon sütun başlıkları. Eskişehir: Eskişehir Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Koch, G. (2001). Roma imparatorluk dönemi lahitleri. (çev.: Z. Zühre İlkgelen), İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Kolancı, B.Y. (2020). Anadolu’da Roma imparatorluk dönemi mimari bloklarında Medusa bezemesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 40, 81-104.
• Kurşuncu, M. C. (2019). Müzelerde bilgi aktarımı “Kayseri Selçuklu Uygarlığı Müzesi örneği”. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Kürüm, N. (2006). Helenistik çağ Anadolu mimarisindeki Karia bölgesinde İon kymationu’nun gelişimi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Yıldırım, N. (2020). Sinope kentinden boğa başlı girland bezemeli mimari bloklar. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 28, 547-568.
• Yurtsever, A. (2017). Side’de ms 1.-3. yüzyıllar arasında yumurta-ok bezemelerinin (İon Kymationu) stilistik değişim ve gelişimi. Anadolu, Arkeoloji, Zaman ve Mekân (Dumlupınar Üniversitesi V. Arkeoloji Sempozyumu), (ed. Gökhan Coşkun), 253-272, Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayıncılık.