ÂŞIK SANATININ AKTARIMINDA GELENEKSEL MEDYANIN ROLÜ: TRT AVAZ KÜLTÜRDEN MEDENİYETE PROGRAMI

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 53, 1 - 20, 14.03.2026

Hatice Kübra Uygur

https://doi.org/10.12981/mahder.1754078

https://izlik.org/JA88RY29EG

Öz

Bu çalışma, Türk kültüründe önemli bir yer tutan âşıklık geleneğinin günümüz medya
ortamında nasıl temsil edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle, geleneksel medya
araçlarından biri olan TRT Avaz televizyon kanalında yayımlanan “Kültürden Medeniyete”
adlı programın ilgili bölümü, bu temsilin örneği olarak ele alınmıştır. Devletin resmî kültür
kanalı olan TRT Avaz’ın vizyon ve misyonuna uygun biçimde hazırlanan program, her
bölümde geleneksel değerleri ve kültürel mirası konu edinmekte; halk kültürüne dair
unsurları aktarmaktadır. Programın TRT Avaz’da 2014-2015 yıllarında yayımlandığı sözlü
kültürümüzde önemli bir yeri olan âşık sanatına “Âşıklık Geleneği” başlığı altında müstakil
olarak yer verilmiş olması, bu çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Her ne kadar
programın genel formatı bir “âşıklık programı” olarak tasarlanmamış olsa da bu özel bölümde
geleneğe çekilen dikkat, somut olmayan kültürel mirasın (SOKÜM) medya aracılığıyla
görünür kılınması ve aktarılması açısından dikkate değerdir. Bu bağlamda, çalışmada
UNESCO’nun SOKÜM sözleşmesi kapsamında öne sürdüğü değerler temel alınmakta; devlet
yayıncılığı üzerinden kültürel mirasın korunması, tanıtılması ve genç kuşaklara aktarılması
süreçleri halkbilimsel perspektifle değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma, nitel bir yöntem
çerçevesinde yapılandırılmış olup TRT Avaz kanalında yayımlanan söz konusu bölümün
içerik çözümlemesi ile desteklenmiştir. Ayrıca programın yapısal unsurları, anlatı stratejileri
üzerinden temsil biçimleri analiz edilmiştir. Kamu yayıncılığına ait kültür programlarının,
somut olmayan kültürel mirasın yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılması bağlamında
işlevsel bir araç olarak değerlendirilebileceği ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Âşık Sanatı , TRT Avaz , Kültürden Medeniyete , UNESCO , SOKÜM

THE ROLE OF TRADITIONAL MEDIA IN THE TRANSMISSION OF TURKISH MINSTREL (ÂŞIK) ART: THE TRT AVAZ PROGRAM FROM CULTURE TO CIVILIZATION

https://izlik.org/JA88RY29EG

Öz

This study aims to examine how the âşıklık (minstrelsy) tradition—an integral component of Turkish culture—is represented in contemporary media contexts. In particular, the program titled From Culture to Civilization, broadcast on TRT Avaz, one of Turkey's traditional media outlets, is analyzed as a concrete example of this representation. As the official state cultural channel, TRT Avaz designs its programming in alignment with its institutional vision and mission, regularly featuring traditional values and elements of cultural heritage. The program brings various aspects of folk culture to the public. Of particular relevance to this study is the fact that, during its 2014–2015 broadcast period on TRT Avaz—and now only available on YouTube—the program included a dedicated episode titled The Minstrelsy (Âşıklık) Tradition, focusing exclusively on the art of the âşık, a significant figure in Turkey’s oral tradition. Although the overall format of the program was not originally conceived as one centered on minstrelsy, the attention given to the tradition in this special episode is noteworthy in terms of the visibility and transmission of intangible cultural heritage (ICH) through media. In this context, the study is grounded in the values set forth by UNESCO within the framework of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (ICH), aiming to evaluate the processes of preserving, promoting, and transmitting cultural heritage to younger generations through public broadcasting from a folkloristic perspective. The research is structured within a qualitative methodological framework and is supported by a content analysis of the aforementioned episode aired on TRT Avaz. Furthermore, the representational strategies employed in the program are examined through its structural elements, narrative techniques, and language of presentation. Ultimately, the study demonstrates that cultural
programs produced by public broadcasters can function as effective tools for the safeguarding
and intergenerational transmission of intangible cultural heritage.

Anahtar Kelimeler

Art of Minstrel , TRT Avaz , From Culture to Civilization , UNESCO , IHC

Kaynakça

• Akın, B. (2023). Âşıklık geleneğinin kayıp yüzyılları: âşık edebiyatının mahiyeti ve oluşum sürecine dair birtakım yeni mülahazalar. Prof. Dr. Mustafa Arslan Armağanı, (ed.: A. Öger - M. S. Çelepi), 60–84, Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
• Alay, O. (2019). Sözlü geleneğin elektronik kültür ortamında ve müzik-mekân odağında yansıması. Türk Dili Dergisi, S. 811, s.16-24.
• Alemdar, K. - Erdoğan, İ. (2014). İletişim ve toplum. İstanbul: Erk Yayınları.
• Bars, M. E. (2020). Âşık kimdir? Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 3(4), 168–193.
• Başgöz, İ. (1986). Folklor yazıları. İstanbul: Adam Yayınları.
• Cankaya, Ö. (2015). Bir kitle iletişim kurumunun tarihi: TRT 1928–2000. İstanbul: İmge Kitabevi.
• Çapraz, E. (2018). Âşık tarzı şiir geleneğinin teşekkülüne dair değerlendirmelere bir ek: Meyhaneler. Türkbilig, 35, 233–244.
• Çelikten, H. (2021). Âşıklık geleneği ve kültür değişmeleri. Ankara: Grafiker Yayınları.
• Çobanoğlu, Ö. (2007). Âşık tarzı edebiyat geleneği ve İstanbul. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Düzgün, D. (2024). Âşık edebiyatı. Türk Halk Edebiyatı El Kitabı, (ed. M. Ö. Oğuz), 431–481, Ankara: Grafiker Yayınları.
• Ekici, M. (2011). Âşıklık geleneğinin güncel sorunları. Somut Olmayan Kültürel Miras: Yaşayan Âşık Sanatı Sempozyumu Bildirileri, (hzl.: M. Öcal Oğuz-Selcan Gülçayır), 7–14, Ankara: Gazi Üniversitesi Türk Halkbilimi Araştırma ve Uygulama Merkezi (THBMER) Yayınları.
• Fidan, S. (2017). Âşıklık geleneği ve medya endüstrisi: geleneksel müziğin medyadaki serüveni. Ankara: Grafiker Yayınları.
• Gökdemir, G. (2004). 1950-1975 yılları arasında yazılan âşık destanlarında “namus” kavramı. Milli Folklor, 64, 52-64.
• Günay, U. (1986). Âşık tarzı şiir geleneği ve rüya motifi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Işık, C. (2021). Âşıklık geleneğinin oluşumunda bâtıni tekkelerin önemi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 97, 111–122.
• Kaya, R. (2004). Kamu hizmeti yayıncılığı ve TRT. Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 42(1), 55–72.
• Kanat, N.D. (2025). Âşıklık geleneğinin televizyon izleyicisiyle buluşması: TRT “saz ile söz ile” programı örneği. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi BUEFD, 10(1), 183-206.
• Köprülü, F. (1999). Türk edebiyatında ilk mutasavvıflar. Ankara. TTK Basımevi.
• Küçükbasmacı, G. (2024). İcradan kitaba İhsan Ozanoğlu: Âşık sazı ve âşık edebiyatı, Ankara: Berikan Yayınları.
• Mutlu, E. (1999). İletişim sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
• Oğuz, M. Ö. (2007). Âşık şiiri (XVI–XX. yüzyıl). Türk Edebiyatı Tarihi-2, (ed.: T. S. Halman), s. 138–178, Ankara: TC Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Ölçer Özünel, E. (2019a). Geleneğin geleceği: Somut olmayan kültürel miras unsuru olarak âşıklık. AHBV Edebiyat Fakültesi Dergisi, 1, 39–45.
• Ölçer Özünel, E. (2019b). Somut olmayan kültürel mirasın korunmasında UNESCO politikaları ve Türkiye örneği. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Özarslan, M. (2001). Erzurum âşıklık geleneği. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Özdemir, N. (2008). Medya, kültür ve edebiyat. Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
• Özdemir, N. (2017). Âşıklık geleneği ve medya. Kültür Bilimi ve Yönetimi, 145–163, Ankara: Grafiker Yayınları.
• Yakıcı, A. (2003). Türk âşıklık geleneği içinde Kastamonu’nun yeri ve önemi. Millî Folklor, 15(60), 165–169.
• Yıldırım, D. (2000). Tarihî süreç içinde iletişim odakları, ağları ve işlevleri (XIII–XX. yüzyıllar aralığı Türkiyesi). Türk Dünyası, 10, 327–353.