EDEBİ OKUMA/ ELEŞTİRİ KURAMININ MİTE YAKLAŞIMI

Tarihin en eski dönemlerinden itibaren ritüelin açıklayıcısı olarak görülen mitler, zamanla destan, masal ve efsane gibi sözlü anlatı türlerinde yeniden üretilmiş; modern dönemde ise roman, hikâye, tiyatro ve sinema gibi yazılı ve görsel sanat dallarında farklı biçimlerde varlığını sürdürmüştür. Böylece mit, yalnızca bir inanç anlatısı olmaktan çıkarak estetik ve sanatsal üretimin önemli kaynaklarından biri hâline gelmiştir. Bu çalışma, edebî okuma ve eleştiri kuramları çerçevesinde mit ve mitolojiye yönelik yaklaşımları incelemeyi amaçlamaktadır. Edebiyat ile mit arasındaki ilişki üzerine düşünce üreten araştırmacılar, sanatçıların mit unsurlarını eserlerinde doğrudan ya da dolaylı biçimde kullandıkları konusunda büyük ölçüde ortak bir görüşe sahip olmuşlardır. Mitin edebî metinlerdeki varlığı kimi zaman açık göndermelerle belirginleşirken, kimi zaman da sembolik ve arketipsel düzeyde derin yapıya yerleşmiştir. Bu nedenle mit-edebiyat ilişkisi hem yüzeysel anlatı unsurları üzerinden hem de metnin alt anlam katmanları dikkate alınarak incelenebilir. Kuramcılar ayrıca mitin edebî eserde hangi amaçlarla ve hangi yöntemlerle kullanıldığını da sorgulamışlardır. Bu bağlamda ulaşılan ortak sonuç, roman, hikâye, tiyatro gibi edebî veya sanatsal türlerin hem dikkat çekiciliği artırmak hem de anlatıyı derinleştirip zenginleştirmek amacıyla mitlerden yararlandığı yönündedir. Mit unsurları, eserin çok katmanlı bir anlam yapısına sahip olmasına katkı sağlarken kültürel belleği de metin aracılığıyla yeniden üretir. Böylece mit, edebî eserin özgünlük ve anlam derinliği kazanmasına hizmet ederken; edebiyat da mitlerin güncel ve canlı kalmasını sağlar. Sonuç olarak mit, sadece edebî bir anlatı olmakla kalmaz; aynı zamanda pek çok edebî eserin yeniden kurgulanmasına ve yorumlanmasına kaynaklık eden temel bir düşünce biçimi olarak varlığını sürdürür.

Myths, which have been seen as the explanatory of ritual since the earliest periods of history, have been reproduced over time in oral narrative genres such as epics, fairy tales and legends; In the modern period, it has continued to exist in different forms in written and visual arts such as novels, stories, theater and cinema. Thus, myth has ceased to be just a narrative of belief and has become one of the important sources of aesthetic and artistic production. This study aims to examine the approaches to myth and mythology within the framework of literary reading and criticism theories. Researchers who produce thoughts on the relationship between literature and myth have largely had a common view that artists use myth elements directly or indirectly in their works. While the presence of myth in literary texts is sometimes evident with explicit references, sometimes it is deeply embedded in the structure at the symbolic and archetypal level. For this reason, the relationship between myth and literature can be examined both through superficial narrative elements and by taking into account the sub-layers of meaning of the text. Theorists also questioned the purposes and methods by which myth was used in literary work. In this context, the common conclusion reached is that literary or artistic genres such as novels, stories, and theater make use of myths in order to both increase the attractiveness and deepen and enrich the narrative. While myth elements contribute to the work having a multi-layered meaning structure, it also reproduces cultural memory through the text. Thus, while myth serves to gain originality and depth of meaning in the literary work; Literature also ensures that myths remain relevant and alive. As a result, myth is not only a literary narrative; at the same time, it continues to exist as a basic way of thinking that is the source of the reconstruction and interpretation of many literary works.