TÜRK SİNEMASINDA ARGONUN "KIYAK" TEMSİLİ: TURİST ÖMER FİLMLERİ

Türk sinemasında, bir yan karakterin kendi serisini yansıtmasının (spin-off) ilk örneklerinden biri olan ve Sadri Alışık’ın canlandırdığı Turist Ömer filmleri, döneminin sınıf çatışmalarını ve toplumsal yapısını, yeni kentli alt sınıfın dil pratikleri üzerinden gösteren bir örnektir. Bu dilsel pratiklerde Turist Ömer karakteri, argo söz varlığını yoğun biçimde kullanarak günümüze kadar uzanan kalıp ifadelerin doğmasını sağlamıştır. Bu çalışmada 1964-1973 yılları arasında çekilmiş beş Turist Ömer filmindeki argo söz varlığı, dilbilimsel olarak ele alınmıştır. Sinemada argonun kullanımı, “gizli” olan dil birimlerini popüler kültür ögesine dönüştürerek sokak diline sosyal geçerlilik ve meşruiyet kazandırmaktadır. Bu çalışmada Turist Ömer filmlerinin argo söz varlığı, Halliday’in karşı-dil (anti-language) kavramı ve P. Bourdieu’nün dilsel sermaye ve habitus kuramlarından faydalanılarak incelenmiştir. Film diyaloglarından derlenen argo ifadeler; anlam kaymaları, örtmece ve mecazlaşma süreçleri bakımından ele alınarak söz konusu kuramlar bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, incelenen söz varlığının başta durum değerlendirmesi ve insan tasviri olmak üzere altı semantik alan etrafında kümelendiğini; argo yoğunluğunun serinin ilk filminde en yüksek düzeyde olduğunu ve söz varlığının Rumca, İtalyanca ve Ermenice kökenli ödünçlemelerle İstanbul’un kozmopolit geçmişini yansıttığını ortaya koymaktadır.

In Turkish cinema, the Turist Ömer movies, one of the first examples of a spin-off featuring a supporting character, portrayed by Sadri Alışık, are an example of how the class conflicts and social structure of the period were reflected through the language practices of the new urban lower class. In these linguistic practices, the character Turist Ömer, using slang vocabulary extensively, has given rise to idiomatic expressions that have endured to this day. This study linguistically examines the slang vocabulary in five Turist Ömer movies shot between 1964 and 1973. The use of slang in cinema transforms “hidden” language units into elements of popular culture, granting street language social validity and legitimacy. In this study, the slang vocabulary of the Turist Ömer movies has been examined using Halliday's concept of anti-language and P. Bourdieu's theories of linguistic capital and habitus. Slang expressions compiled from film dialogues have been evaluated in the context of these theories in terms of shifts in meaning, euphemism, and metaphorization processes. The findings reveal that the slang vocabulary clusters around six semantic fields, most prominently situation assessment and characterization; that slang density is highest in the first film of the series; and that the lexicon reflects Istanbul’s cosmopolitan past through loanwords from Greek, Italian, and Armenian.