KÜLTÜREL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK BAĞLAMINDA ANADOLU SELÇUKLU MİMARİ SÜSLEMELERİNİN KUMAŞ TASARIMLARINA AKTARILMASI VE UYGULAMA ÖNERİLERİ

Anadolu Selçuklu süsleme sanatı, mimariyi yalnızca işlevsel bir yapı anlayışının ötesine taşıyarak estetik, simgesel ve düşünsel boyutları olan bütüncül bir ifade alanına dönüştürmüştür. Geometrik, bitkisel ve yazılı bezemeler, dönemin inanç sistemi, matematiksel düzen anlayışı ve sanat felsefesiyle bütünleşerek güçlü ve sistemli bir görsel tasarım dili meydana getirmiştir. Özellikle yüzey organizasyonuna dayalı tekrar, ritim ve oran ilkeleri, Selçuklu süsleme sanatını disiplinlerarası tasarım çalışmaları açısından önemli bir kaynak haline getirmektedir. Bu çalışma, Anadolu Selçuklu Dönemi mimari yapılarında taş, ahşap ve çini yüzeylerde görülen süslemelerden esinlenerek çağdaş kumaş tasarımları geliştirmeyi ve kültürel mirası tasarım yoluyla yeniden yorumlamayı amaçlamaktadır. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş, konuya ilişkin birçok kaynak incelenerek kuramsal çerçeve oluşturulmuştur. Uygulama sürecinde, 24 çerçeveli armürlü dokuma tezgahlarında üretilebilir nitelikteki motifler seçilmiş ve 7 adet özgün dokuma deseni Microsoft Excel programında çizilmiştir. Desenlerin birim ve tam raporları hazırlanmış, armür ve tahar planları oluşturularak üretim aşamasına geçilmiştir. Dokunan kumaşlar, belirlenen hedef kitle doğrultusunda tasarlanan kadın giyim koleksiyonlarına dijital ortamda uygulanarak görselleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, Anadolu Selçuklu süsleme anlayışının çağdaş dokuma tasarımına hem teknik hem estetik açıdan uyarlanabilir olduğunu göstermektedir. Çalışmanın, kültürel mirasın tekstil ve yüzey tasarımı aracılığıyla sürdürülebilirliğine katkı sunacağı düşünülmektedir.

Anatolian Seljuk decorative art transformed architecture beyond a purely functional understanding of structure, turning it into a holistic field of expression with aesthetic, symbolic, and intellectual dimensions. Geometric, botanical, and written ornamentation integrated with the belief system, mathematical order understanding, and art philosophy of the period, creating a powerful and systematic visual design language. In particular, the principles of repetition, rhythm, and proportion based on surface organization make Seljuk decorative art an important resource for interdisciplinary design studies. This study aims to develop contemporary fabric designs inspired by the decorations seen on stone, wood, and tile surfaces in Anatolian Seljuk period architectural structures and to reinterpret cultural heritage through design. A qualitative approach was adopted in the research; a theoretical framework was established by examining numerous sources related to the subject. During the implementation process, motifs suitable for production on 24-frame weaving looms were selected, and 7 original weaving patterns were drawn using Microsoft Excel. Unit and full reports of the patterns were prepared, and armure and warp plans were created to proceed to the production stage. The woven fabrics were visualized by applying them digitally to women’s clothing collections designed for the target audience. The findings demonstrate that the Anatolian Seljuk decorative approach can be adapted to contemporary textile design both technically and aesthetically.it is considered this study will contribute to the sustainability of cultural heritage through textile and surface design.