KAPLAN POSTLU ŞÖVALYE VE TÜRK EDEBİYATI: KÜLTÜREL ETKİLEŞİMLER

Şota Rustaveli’nin Kaplan Postlu Şövalye adlı eseri, Gürcü edebiyatının temel taşlarından biri olmasının yanı sıra, Doğu’nun edebî geleneklerinde görülen kültürlerarası sentezin seçkin bir örneğini oluşturur. 12. yüzyılda, Kraliçe Tamar döneminde kaleme alınan bu eser, Hristiyan Gürcü düşüncesi ile Fars–İslam estetik dünyası arasında bir diyalog niteliği taşır. Karşılaştırmalı bir bakış açısıyla yapılan bu inceleme, Rustaveli’nin epik anlatısı ile Türk edebiyatının başlıca eserleri—özellikle Fuzûlî’nin Leylî vü Mecnûn’u ve Dede Korkut Kitabı—arasındaki tematik ve yapısal benzerlikleri ele almaktadır. Çalışma, karşılaştırmalı edebiyat ve metinlerarasılık kuramlarından yararlanarak, aşk, sadakat, kahramanlık ve adalet gibi motiflerin kültürler ve diller arasında nasıl dolaştığını, Doğu’ya özgü ortak bir şiirsel hayal gücünü nasıl şekillendirdiğini incelemektedir. Rustaveli’nin kullandığı monorim dörtlük (şiarani) biçimi, Osmanlı–Türk şiirindeki mesnevi formunun öğretici ve anlatısal işleviyle benzerlik gösterir; her ikisi de etik ve metafizik temeller üzerine kurulu ortak bir şiirsel yapıya dayanır. Yapılan analizler, Rustaveli ile Türk edebiyatı arasındaki ilişkinin, doğrudan bir etkileşimden ziyade, aynı Doğu estetik paradigmasına ortak bir katılımın bir sonucu olduğunu ortaya koymuştur. Her iki gelenekte de aşk, ruhu yücelten metafizik bir deneyim; sadakat ve dostluk, kahramanlığın ahlâkî ekseni; adalet ise meşru iktidarın temel koşuludur. Rustaveli’nin “Tanrı’nın ışığı” metaforu, Fuzûlî’nin tasavvufî aşk anlayışıyla birleşerek, iki farklı manevî geleneği ortak bir sembolik dilde buluşturur. Sonuç olarak, Kaplan Postlu Şövalye, dil ve din sınırlarını aşarak Gürcü, Fars ve Türk kültürel duyarlıklarını bir araya getiren ve Doğu medeniyetinin ortak bilgelik mirasını temsil eden bir metin olarak değerlendirilmiştir.

Shota Rustaveli’s The Knight in the Panther’s Skin is not only one of the cornerstones of Georgian literature but also a prime example of the intercultural synthesis seen in Eastern literary traditions. Written in the 12th century during the reign of Queen Tamar, this work serves as a dialogue between Christian Georgian thought and the aesthetic world of Persian-Islamic culture. Through a comparative approach, this study examines the thematic and structural similarities between Rustaveli’s epic narrative and major works of Turkish literature—particularly Fuzûlî’s Leylî vü Mecnûn and the Book of Dede Korkut. The study employs theories of comparative literature and intertextuality to explore how motifs such as love, loyalty, heroism, and justice circulate across cultures and languages, and how they shape a shared poetic imagination unique to the East. Rustaveli’s use of the monorhymed quatrain (shi’arani) form shares similarities with the mesnevi form in Ottoman-Turkish poetry, both of which are built on ethical and metaphysical foundations and follow a common poetic structure. The analysis reveals that the relationship between Rustaveli and Turkish literature results not from direct influence, but from a shared participation in the same Eastern aesthetic paradigm. In both traditions, love is a metaphysical experience that elevates the soul; loyalty and friendship form the moral axis of heroism; and justice is the essential condition for legitimate power. Rustaveli’s metaphor of the “light of God” merges with Fuzûlî’s Sufi understanding of love, bringing together two distinct spiritual traditions within a common symbolic language. As a result, The Knight in the Panther’s Skin is evaluated as a text that transcends linguistic and religious boundaries, bringing together Georgian, Persian, and Turkish cultural sensibilities and representing the shared wisdom heritage of Eastern civilization.