BURSA UMURBEY İPEK ÜRETİM VE TASARIM MERKEZİNDEKİ HEREKE İPEK HALI DOKUMACILIĞI
Öz
Bu çalışma, Bursa Büyükşehir Belediyesi Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezi’nde dokunan Hereke ipek halıların motif, renk, kompozisyon ve teknik özelliklerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma nitel araştırma yaklaşımında tasarlanmış; veriler alan araştırması, gözlem ve doküman incelemesi yöntemleriyle toplanmış ve betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında incelenen 16 ipek halının tamamının Türk-Gördes düğümü ile 10×10 kalite düzeyinde dokunduğu belirlenmiştir. Bulgular, halılarda bitkisel bezemelerin baskın olduğunu, bu bezemeleri nesneli, geometrik ve figürlü motiflerin izlediğini göstermektedir. Motif repertuvarında lale, gül, karanfil, sümbül, rumi ve hatayî gibi klasik Osmanlı ve Hereke geleneğine ait unsurlar öne çıkarken, bazı örneklerde figüratif, mimari ve manzara temalı kompozisyonlara da rastlanmıştır. Renk analizlerinde kırmızı ve türevlerinin en yaygın kullanılan renk grubu olduğu, krem, bej, mavi ve yeşil tonlarının ise kompozisyonu destekleyen tamamlayıcı renkler olarak tercih edildiği görülmüştür. Elde edilen sonuçlar, Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezi’nde sürdürülen ipek halı dokumacılığının klasik Osmanlı ve Hereke halı geleneğinin estetik özelliklerini büyük ölçüde koruduğunu, bununla birlikte yerel ve çağdaş temalarla zenginleşerek kültürel mirasın yaşatılmasına katkı sağladığını ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alkan, F.-Koyuncu Okca, A. (2024). Bursa Vakıf Kültürü Müzesi Halı Koleksiyonu ve Koruma Önerileri. Dokuma Araştırmaları I, (ed.: Mustafa Genç), 79-95, Çanakkale: Paradigma Yayınları.
- Aytaç, A. (2022). Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nde Hereke ipek halılarıyla alakalı bazı belgeler. Arış: Halı Dokuma ve İşleme Sanatları Dergisi, 20–21, 44–52.
- Belen, N.-Kutlu, N. (2023). Sürdürülebilir bir tasarım kültürünün izinde: İpekiş. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(2), 62–82.
- Demirarslan, D. (2000). Hereke halısının tarihi gelişimi dünü ve bugünü. Türk Dünyası Kültür ve Sanat Sempozyumu Bildirileri, (ed.: Serap Ünal vd.), Isparta: Altıntuğ Matbaası.
- Deniz, B. (2005). Anadolu-Türk halı sanatının kaynakları. Sanat Tarihi Dergisi, 14(1), 79–103.
- Küçükerman, Ö. (1987). Hereke fabrikası. İstanbul: Sümerbank Yayınları.
- Milli Saraylar Daire Başkanlığı. (2003). Geçmişten geleceğe yaşatılan gelenek: Hereke halı ve ipekli dokuma fabrikası. İstanbul: Milli Saraylar Daire Başkanlığı Yayınları.
- Öney, G. (1992). Anadolu Selçuklu mimari süslemesi ve el sanatları. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
- Öngen, A. G.- Gökçeli, Ş. (2023). Hereke Fabrikasında üretilen bazı ipek dokumalarda renk, desen, teknik özellikler. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 16(42), 836–848.
- Öztürk, B. (2016). Tezgâhtan saraya: Osmanlı saray halıları. YEDİ: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 16, 121–127.
