ESKATOLOJİNİN JEOPOLİTİK BOYUTLARI: MİT, DİN VE ABD, İSRAİL VE İRAN ÜÇLÜSÜ

Bu çalışmanın amacı, ABD, İsrail ve İran savaşının sadece siyasi, stratejik ve ekonomik temellere dayanmadığını, mitik ve dini anlatılar üzerinden inşa edilen “büyük anlatı”lar içerisinde önemli bir yere sahip olan eskatoloji (kıyamet) ile ilgili inançlardan da beslendiğini gözler önüne sermektir. İran ve İsrail devletlerinin dinsel karakteri herkesin malumudur. İsrail yönetimi daha çok Tevrat’taki vadedilmiş topraklar ve Mesih olgusunu temel alırken İran, kayıp on ikinci imam ya da Mehdi olgusunu öne çıkarmaktadır. ABD’de ise özellikle Donalp Trump’ın ikinci başkanlık döneminde, literatürde “Tanrı’yı kıyamete zorlayanlar” olarak da nitelendirilen Beyaz Evanjelik Protestanların etkisi daha da artmıştır. Beyaz Evanjelik Protestanlar, ABD’deki mevcut yönetimin en sadık ve belirleyici destek grubu olmaya devam etmektedirler. Eskatoloji mitleri, dünyanın sonunu, kıyameti, yeniden dirilişi ve ardından gelecek ebedi hayatı anlatan kutsal anlatılardır. Kitaplı dinlerdeki eskatolojik tasavvurların kökenleri, bilinen en eski tek tanrıılı din olan Zerdüştüğe kadar gider. Evrensel bir kurtuluş arayışını yansıtan bu mitler; Yahudi, Hristiyan (Antichrist, Mesih, apokaliptik senaryolar), İslam (Ahir zaman, Deccal, Mehdi) ve Altay (Üç Aygul/Tufan) gibi inanç sistemlerinde sıkça görülür. Eskatoloji mitlerinin temel özellikleri hakkında şunlar söylenebilir. Genellikle dünyanın ahlaki yozlaşma sonucu son bulacağı ve ilahi bir yargılama ile iyilerin kurtulup kötülerin cezalandırılacağı teması işlenir (Kurtuluş ve Ceza). Dünyevi yaşamın bitişi, yeni ve ebedi bir yaşamın başlangıcı olarak görülür (İkinci Hayat). Altay Türklerinde olduğu gibi, evrenin farklı dönemlerde ateş, fırtına ve su gibi felaketlerle (tufan) yıkılması, ardından yeniden yapılanması (Tufan ve felaketler) eskatolojik bir döngüdür. Hristo-Yahudi geleneğiyle Şii ve Sünni İslam geleneğinde oldukça etkili olan eskatoloji anlatıları (mitik ve dini anlatılar), insanların dünyadaki düzensizliğe bir son getirme ve daha adil bir yaşam umudunu sembolize etmekle birlikte “hak” ve “bâtıl” inançlar/milletler arasında yaşanacağına inanılan nihai savaş beklentisini de diri tutmaktadır. Bu da dünyayı dinler ya da medeniyetler arası küresel bir savaş riskiyle karşı karşıya bırakmaktadır. Makale boyunca yapılan tepsit ve değerlendirmeler, her ne kadar savaşın her üç tarafının da dini ve eskatolojik tasavvurları kendi halklarını ve ordularını motive etmek için kullanıyor olsalar da bu unsurların savaşa bir dinlerarası mücadele boyutunu şimdilik kazandıramadığını göstermektedir. İran’ın propaganda sürecinde, ABD ve İsrail’e karşı verdiği savaşı “herkes için tek biri intikam” söylemiyle anlatmaya çalışması da aslında İran’ın savaşı Dünya kamuoyu nezdinde dine ve mezhebe dayalı bir şavaş olarak takdim etmek ve arkasındaki Rusya ile Çin desteğini din ve mezhep odaklı bir söylemle zayıflatmak istemediğini göstermektedir.

The purpose of this study is to reveal that the war involving the US, Israel, and Iran is not based solely on political, strategic, and economic foundations, but is also fueled by beliefs related to eschatology (the end times), which holds a significant place within the "grand narratives" constructed through mythical and religious stories. The religious character of the states of Iran and Israel is well known to everyone. While the Israeli administration is mostly based on the phenomenon of the promised lands and the Messiah in the Torah, Iran highlights the phenomenon of the lost twelfth imam or the Mahdi. In the US, especially during Donald Trump’s second presidential term, the influence of White Evangelical Protestants, who are also described in the literature as "those who force God into the apocalypse," has increased even further. White Evangelical Protestants continue to be the most loyal and decisive support group of the current administration in the US. Eschatological myths are sacred narratives that describe the end of the world, the apocalypse, the resurrection, and the eternal life that follows. The origins of eschatological conceptions in Abrahamic religions go back to Zoroastrianism, the oldest known monotheistic religion. Reflecting a universal search for salvation, these myths are frequently observed in belief systems such as Judaism, Christianity (Antichrist, Messiah, apocalyptic scenarios), Islam (the End of Days, Dajjal, Mahdi), and Altai (Three Aygul/The Deluge). The following can be said about the main features of eschatological myths: Generally, the theme is that the world will come to an end as a result of moral corruption, and through a divine judgment, the good will be saved while the wicked are punished (Salvation and Punishment). The end of earthly life is seen as the beginning of a new and eternal life (The Second Life). As in the Altai Turks, the destruction of the universe in different periods by disasters such as fire, storm, and water (the deluge), followed by its reconstruction (The Deluge and disasters), is an eschatological cycle. Eschatological narratives (mythical and religious narratives), which are highly influential in the Judeo-Christian tradition as well as the Shia and Sunni Islamic traditions, symbolize people's hope to bring an end to the disorder in the world and their hope for a more just life; however, they also keep alive the expectation of an ultimate war believed to take place between "righteous" and "false" beliefs/nations. This leaves the world facing the risk of a global war between religions or civilizations. The findings and evaluations made throughout the article demonstrate that although all three sides of the war use religious and eschatological conceptions to motivate their own people and armies, these elements have not yet given the war the dimension of an interreligious struggle. The fact that Iran, during its propaganda process, tries to explain its war against the US and Israel with the rhetoric of "one revenge for everyone" actually shows that Iran does not want to present the war to the global public as a war based on religion and sect, and does not want to weaken the support of Russia and China behind it with a religion- and sect-focused discourse.