İKİTELLİ CURA (RUZBA) İCRASI, AKTARIMI VE ÂŞIK NESİMİ ÇİMEN’İN BU BAĞLAMDAKİ YERİ VE ÖNEMİ
Öz
Bu araştırmada, oldukça köklü
bir geçmişi olan ırızva, ruzba olarak da bilinen, günümüzde ise daha çok
ikitelli bağlama, ikitelli cura olarak tanımlanan çalgının yapısal özellikleri
ve icra biçimi ele alınacaktır. Aynı zamanda çalgının bir kültürün
aktarılmasındaki ve yaşatılmasındaki önemli payının vurgulanması amaçlanmıştır.
Bu süreçte ikitelli bağlama/curanın yüzyılları aşarak günümüze taşınmasında en
önemli ve en son halkalardan biri olan Âşık Nesimi Çimen’in rolü üzerinde
durulmuştur. Çalışmada, verilerin toplanmasında kaynak taraması ve yapılanmış
görüşme yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmada, 14. yüzyılda Kaygusuz Abdal’ın
bir şiirinde rastlanılan ‘‘ikitelli’‘ sazın, o zamandan bu zamana Alevi inanç
ve kültüründe kullanılageldiği ve önemli bir parçası olduğu görülmüştür.
Kendine özgü bir düzen ve çalım tekniği ile icra edilen ikitelli bağlama/cura,
iki sıra telden oluşan ve şelpe (pençe) tekniği ile çalınan iki sesli bir
çalgıdır. İkitelli bağlama/curanın yerelden ulusala, ulusaldan uluslararasına
taşınmasında yaptığı çalışmalarla Âşık Nesimi Çimen’in büyük hizmetleri
olmuştur. İkitelli curanın çalım tekniğini kendine özgü, geliştirerek icra eden
Nesimi, bilinçli çabasıyla bu çalgının daha tanınır olmasını sağlarken aynı
zamanda yok olmasının da önüne geçmeye çalışmıştır. Sonuç olarak ikitelli
bağlama/cura, bir çalgı olmanın ötesine geçerek bir kültürün taşıyıcı
unsurlarından biri olmuş ve günümüze kadar yaşamış ve yaşatılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- BİRDOĞAN, Nejat (1988). Notalarıyla Türkülerimiz. İstanbul: Özgür Yayın Dağıtım.
- DURBİLMEZ, Bayram (2010). ‘‘Âşıklık Geleneklerinde Saz’‘. Millî Folklor, S. 85, 148-158.
- DUYGULU, Melih (2014). Türk Halk Müziği Sözlüğü. İstanbul: Pan Yayıncılık.
- EKİCİ, Savaş (1993). Ramazan Güngör ve Üç Telli Kopuzu. Ankara: Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Yayınları.
- GAZİMİHAL, Mahmut Ragıp (1975). Ülkelerde Kopuz ve Tezeneli Sazlarımız. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
