BİLMECELERİN OLUŞUM VE AKTARIMINDA YENİ BİR ORTAM: BİLMECE SİTELERİ
Öz
Bireyi eğlendirip hoşça vakit geçirtmenin yanı sıra, çocuğun düşünme yeteneği ile zekâsını geliştirme, soyut ve somut kavramları öğrenmesine yardımcı olma, çevresindeki varlık ve olayları daha dikkatli gözlemlemesini ve ayrıntılara odaklanmasını sağlama, dolaylı anlatım yeteneğini geliştirme gibi işlevlere sahip olan bilmecelerin, sözlü kültür ortamından bilmece sitelerine de taşındığı görülmektedir. Yeni dönemin yaşam koşullarının, şartlarının ve gerekliliklerinin değişmesi, bireyin ihtiyaçlarının, ilgi ve zevklerinin farklılaşması ve benzer sebepler karşısında bu güncelleme süreci normal karşılanabilir. Kendine has şekil, muhteva ve anlatım özelikleri olan bilmecelerin, internet sitelerinde icra edilmesi, geleneğin aktarılması ve yeniden üretilmesi açısından önemlidir. Yazıda, sözlü kültür ortamında yaratılan ve kuşaktan kuşağa aktarılan, bazıları yazılı edebiyat metinleri içinde yer alan bilmecelerin, bilmece sitelerindeki icrası üzerinde durulmuştur. Geleneğin icrasına dair tespit ve değerlendirmeler, bilmece sitelerinin içeriği, amacı ve hedef kitlesi; sitede yer alan bilmece sunumu; yayıncı/editör, okuyucu ilişkisi ve yapılan yorumlar ışığında yapılmıştır. İnternet ortamında yer alan sanal mekânlarda soru sormaksızın yapılan incelemelere dayanan çalışmanın hareket noktası, doğrudan bilmece başlığını taşıyan ve bugün aktif olan www.bilmecelerimiz.com ve www.bilmecesitesi.com adlı sitelerdir. Bu çalışma ile kısa, anlaşılması kolay ve şiirsel yapılarıyla özellikle çocuklar için önemli bir tür olan bilmecelerin işlevlerini bilmece sitelerinde ne şekilde yerine getirmekte olduğu sorusuna da cevap aranmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AÇA, Mehmet (2009). “Türk Halk Edebiyatında Tür ve Şekil Bilgisi”. Başlangıçtan Günümüze Türk Edebiyatında Tür ve Şekil Bilgisi. İstanbul: Kriter Yayınları. 447-564.AÇA, Mehmet (2013). “Tıva Bilmeceleri”. Türk Halk Edebiyatı İncelemeleri ˂Saim Sakaoğlu Armağanı˃. Ed. M. Ergun. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları. 121-139.ATALAY, Besim. (2013). Kâşgarlı Mahmud Divanü Lûgat-it-Türk (Çeviri). Birleştirilmiş Birinci Baskı (Cilt I-II). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.BAŞGÖZ, İlhan ve TİETZE, Andreas (1999). Türk Halkının Bilmeceleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. ÇELEBİOĞLU, Ȃmil ve ÖKSÜZ, Yusuf Ziya (1979). Türk Bilmeceler Hazȋnesi. İstanbul: Kitabevi Yayınları.ELÇİN, Şükrü (1993). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları.İNAN, Abdülkadir (1998). Makaleler ve İncelemeler. I. Cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. 353-358.KAYA, Doğan. (1999). Anonim Halk Şiiri. Ankara: Akçağ Yayınları.SAKAOĞLU, Saim (1973). “Folklor ve Halk Edebiyatı Arasındaki Münasebetler II” TFA, Yıl 24, 14. Cilt Sayı 282, Ocak: 6528-6531.SAKAOĞLU, Saim (1983). “Bilmece Terimi Üzerine Notlar”. Türk Kültürü Araştırmaları XVII-XXI/ 1-2, 1979-1983: 226-243.ŞİMŞEK, Esma (2003). “Bilmeceler”. Türk Dünyası Edebiyat Tarihi. III. Cilt. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları. 222-250. TÜRKYILMAZ, Dilek (2007). Türk Dünyasında Bilmece. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
