TÜRK EDEBİYATINDAN İKİ DEJENERE TİP: EFRUZ BEY VE ZÜBÜK KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME
Öz
Edebiyat toplumun aynasıdır ve bu doğrultuda yazar, kaleme aldığı eserleri ile içinde yaşadığı toplumun her türlü problemini, aksaklıklarını, meselelerini yansıtır. Bir başka deyişle yazar, toplumdan etkilenir ve kurguladığı eserleri ile toplumu yeniden şekillendirmeyi amaç edinir. Pek çok yazar, toplumu şekillendirme amacı doğrultusunda, topluma vermeyi amaçladığı mesajı daha çarpıcı kılabilmek adına tipler yaratır. Yaratılan bu tipler, insana ait belli başlı özellikleri bünyelerinde barındırır ve toplumun belli katmanlarını, belli sınıflarını temsil etme görevini üstlenirler. Bu doğrultuda geçmişten günümüze kadar dünya edebiyatında yaratılmış olan pek çok tip, insana ait belli başlı özellikleri ifade edebilme noktasında anahtar sözcükler haline gelmişlerdir. Örneğin, Moliere’in Harpagon’u yüzyıllardan beridir “cimri tipi” denilince akla gelen ilk isimdir. Madam Bovary “aldatan kadın” tipinin en ünlü kahramanıdır. Gonçarov’un Oblomov’u miskin insan tipinin ilk akla gelen örneğidir. Ömer Seyfettin’in Efruz Bey’i ile Aziz Nesin’in Zübük’ü de Türk edebiyatının en ünlü dejenere tiplerindendir. Yazılış tarihleri arasında kırk yıllık bir fark olmakla birlikte Efruz Bey ve Zübük eserleri arasında pek çok benzerlik de mevcuttur. Bu çalışmada iki eser arasındaki benzer yönler tespit edilerek, karşılaştırmalı biçimde incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ALANGU, Tahir (2017). Ömer Seyfettin Ülkücü Bir Yazarın Romanı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. AYTAÇ, Gürsel (1999). Çağdaş Türk Romanları Üzerine İncelemeler, Ankara: Gündoğan Yayınları. BERKES, Niyazi (2010). Türkiye’de Çağdaşlaşma, Haz. Ahmet Kuyaş, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. FORSTER, E. M. Roman Sanatı, çev. Ünal Aytür, İstanbul: Milenyum Yayınları. KAPLAN, Mehmet (2005). Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar 3: Tip Tahlilleri, İstanbul: Dergâh Yayınları. KARPAT, Kemal H., (2009). Osmanlı’dan Günümüze Edebiyat ve Toplum, İstanbul: Timaş Yayınları. MARDİN, Şerif (2009). Türk Modernleşmesi Makaleler 4, İstanbul: İletişim Yayınları. MERT, Necati (2004). Ömer Seyfettin İslamcı, Milliyetçi ve Modernist Bir Yazar, İstanbul: Kaknüs Yayınları. NESİN, Aziz (2009). Mum Hala I, İstanbul: Nesin Yayınevi. NESİN, Aziz (2010). Mum Hala II, İstanbul: Nesin Yayınevi. NESİN, Aziz (2015). Zübük, İstanbul: Nesin Yayınevi. Ömer Seyfettin (2001). Bütün Eserleri Makaleler 1, Haz. Hülya Argunşah, İstanbul: Dergâh Yayınları. Ömer Seyfettin (2015). Bütün Hikâyeleri, Haz. Nazım Hikmet Polat, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Türk Dil Kurumu (2005). Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara. YÜZGEÇ, Yahya (1980). “Batı Kolonizatörü Bir Aydın Tipi: Efruz Bey”, Yeni Divan, S. 1, s. 9-13.
