KLASİK TÜRK EDEBİYATI MESNEVİLERİNDE FİZİKSEL ÖZELLİKLERİN MİZAHI

Klasik Türk edebiyatı geleneğinde tasvirler önemli bir yer tutmaktadır. Bu tasvirlerin büyük bir kısmı insanların fiziksel ve psikolojik özelliklerine aittir. XIV. yüzyılda Tutmacı’nın Gül ü Hüsrev’i, XV. yüzyılda Şeyhî’nin Hüsrev ü Şîrîn’i ve Tâcî-zâde Cafer Çelebi’nin Heves-nâme’si, XVI. yüzyılda Taşlıcalı Yahyâ’nın Usûl-nâme’si ve Lâmi’î’nin Vîs ü Râmîn’i, XVII. yüzyılda Nâbî’nin Hayr-âbâd’ı, Nev’î-zâde Atâyî’nin Nefhatü’l-ezhâr’ı, Güftî’nin Teşrîfâtü’ş-şu’arâ’sı, XVIII. yüzyılda Sünbül-zâde Vehbî’nin Şevk-engîz’i ve Lutfiyye-i Vehbî’si, Şeyh Gâlib’in Hüsn ü Aşk’ı, Enderunlu Fâzıl’ın Zenân-nâme’si, XIX. yüzyılda Aynî’nin Sâkî-nâme’si, Keçeci-zâde İzzet Molla’nın Mihnet-keşân’ı, Yenişehirli Avnî’nin Mir’ât-ı Cünûn’u ve Bayburtlu Zihnî’nin Sergüzeşt-nâme-i Zihnî’si toplumun farklı kesimlerinden kadın ve erkeklerin fiziksel özelliklerinin mizahî ve alaycı üsluplarla tasvir edildiği beyitleri barındırmaktadır. Şairler, kişilerin fiziksel görünümlerine abartılı bir korkunçluk, çirkinlik, şekil bozukluğu vb. ekleyerek, köpek, domuz, eşek, fil, köstebek, maymun gibi hayvanlarla benzetme ilgisi kurarak beyitlerinin mizahî yönünü oluşturmaktadır. Çalışmamızda bu beyitlerde ele alınan yüz, cilt, ağız, çene, dudak, diş, burun, sakal, bıyık, kıl, göz, kaş, kirpik, göğüs, boy kısalığı, kamburluk, kulak, kötü koku, eller, parmaklar, çirkinlik, kirlilik gibi fiziksel özellikler, konularına göre ayrılarak incelenmektedir. 

Descriptions have a place in usage of Classical Turkish Literature. A major part in these descriptions are physical and psychological properties of people. Tutmacı’s Gül ü Hüsrev in XIVth century, Şeyhî’s Husrev u Şîrîn and Tâcî-zâde Cafer Çelebi’s Heves-nâme in XVth century, Taşlıcalı Yahyâ’s Usûl-nâme and Lâmi’î’s Vîs ü Râmîn in XVIth century, Nâbî’s Hayr-âbâd, Nev’î-zâde Atâyî’s Nefhatü’l-ezhâr, Güftî’s Teşrîfâtü’ş-şu’arâ in XVIIth century, Sünbül-zâde Vehbî’s Şevk-engîz and Lutfiyye-i Vehbî, Şeyh Gâlib’s Hüsn ü Aşk and Enderunlu Fâzıl’s Zenân-nâme in XVIIIth century, Aynî’s Sâkî-nâme, Keçeci-zâde İzzet Molla’s Mihnet-keşân, Yenişehirli Avnî’s Mir’ât-ı Cünûn and Bayburtlu Zihnî’s Sergüzeşt-nâme-i Zihnî in XIXth century have descriptions in couplets, which are humourous and mordacious wording about women and men in different parts of society. Poets have creating these couplet’s humourous theme with associating to animals, like dogs, pigs, donkeys, elephants, moles, monkeys and exaggerating people’s frightening, ugliness, deformities physical properties. These couplets, which are about physical properties, will be analyzed with sort by its issue, such as face, skin, mouth, jaw, lips, teeth, nose, hair, eyes, eye brows, eyelash, chest, short stature, hump, ears, malodor, hands, fingers, ugliness, dirtiness in this study.