COVID-19: KÜRESEL SALGIN SÜRECİNİN ÂŞIK NURŞAH’IN ŞİİRLERİNE YANSIMASI
Öz
Aralık 2019’da Çin’in Wuhan kentinde tespit edilen yeni tip koronavirüs (COVID-19) kısa sürede tüm dünyayı tehdit eder bir hâl almıştır. COVID-19, Türkiye’de de ilk vakanın görüldüğü 11 Mart 2020 tarihinde, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından küresel salgın ilan edilmiştir. Virüse karşı sosyal, ekonomik, hukuki, dinî ve askerî alanlarda çeşitli önlemler alınmıştır. Salgın, halk sağlığı üzerindeki ölümcül etkilerinin yanı sıra toplumun yaşam biçimini, alışkanlıklarını ve tepkilerini de değiştirmiştir. Âşıklık geleneğinin temsilcileri de küresel salgına karşı kayıtsız kalmamış, sazı ve sözü ile içinde bulunulan durumu ve şartları dile getirmiş, çağının tanığı ve toplumların sözcüsü olmuşlardır. Makalede, Eskişehir’de yaşayan ve âşıklık geleneğini sürdüren Âşık Nurşah’ın küresel salgın sürecinde yazmış olduğu şiirlerinde virüsün ortaya çıkışını, yayılmasını ve etkilerini ne şekilde ele aldığı, konuyla ilgili gözlem ve deneyimleri sorgulanmıştır. Âşığın arşivinde bulunan ve henüz yayınlanmayan şiirleri ile derleme sırasında doğaçlama söylediği şiirlerinden yararlanılmıştır. Sorgulama sonucunda, Âşık Nurşah’ın şiirlerinin koronavirüse dikkat çekme ve salgından korunma noktasında toplumu bilinçlendirme gibi önemli bir rolü yerine getirdiği/getirmekte olduğu görülmüştür. Âşığın bu görevi yerine getirirken evde kalma, temizlik kurallarına uyma, maske takma, sağlık çalışanlarına destek olma, koronavirüse yenik düşen insanlık, virüsün ekonomiyi sarması, sosyal hayatı olumsuz etkilemesi, eğitim öğretime ara verilmesi, ibadet mekânlarının kısıtlanması gibi konuları daha fazla öne çıkardığı gözlemlenmiştir. Bu durum Âşık Nurşah’ın içinde bulunulan zamanın güncel sorunlarına duyarlı davrandığının ve toplumun salgın karşısındaki duygu ve düşüncelerine tercüman olduğunun da bir göstergesidir.
Anahtar Kelimeler
Koronavirüs (COVID-19), salgın, aşık şiiri, Aşık Nurşah, toplum
Kaynakça
- (1998). Sazıyla, sözüyle, müziğiyle ve ödülleriyle Aşık Nurşah. Eskişehir: Odunpazarı Belediyesi.
- Akalın, F. (2019). Eskişehirli Âşık Nurşah’ın bazı hikâyeleri, Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Yayımlanmamış Lisans Tezi.
- Altınkaynak, E. (2020). Halk şairlerinin dilinde COVİD 19 (Korona virüs). Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 46, 372-393.
- Aydın, O. – Çetin, O. (2020). Geleneğin izinde: Âşıkların diliyle koronavirüs. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi, 5 (1), 25-40.
- Baymak, O., Donat, C. (2010). Türk dünyası şiir antolojisi 1. Prizren-Kosova: Grafıx.
- Büyükokutan Töret, A. (2019). Toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında Eskişehirli Âşık Nurşah’ın şiirleri üzerine bir değerlendirme. Toplumsal cinsiyet ve kadın folkloru yazıları. Çanakkale: Paradigma Akademi.
- Çetinkuş, İ. (1997). Aşık Nurşah (Hayatı, sanatı, şiirlerinden seçmeler), Afyon: Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen - Edebiyat Fakültesi Yayımlanmamış Lisans Tezi.
- Çiftçi, H. (1995). Eskişehir ve çevresinde yetişen halk şairlerimiz, İzmir: Ege Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Yayımlanmamış Lisans Tezi.
- Demir, H. (2015). Âşık Nurşah hayatı ve şiirlerinden seçmeler, Ankara: Gazi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Yayımlanmamış Bitirme Tezi.
- Gürçayır Teke, S. (2020). Gerçek ozan kimdir diye sorarsan/Çağına tanıklık eden kişidir: Âşıkların toplumsal rolleri açısından koronavirüs konulu şiirleri. Millî Folklor, 16 (127), 5-17.
