TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946)

Hüseyin Kara

doi:10.20875/makusobed.324019

TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946)

Öz

Osmanlı İmparatorluğu’nun külleri üzerinden doğan Türkiye Cumhuriyeti’nde, 1923-1946 yılları arasında Cumhuriyet Halk Partisi tek parti olarak iktidarı elinde tutmuştur. Cumhuriyet, Osmanlı’nın bürokratik yapısı ile birlikte ekonomik ve toplumsal yapıyı da devralmıştır. Tek parti dönemi, ülkede ulus-devletin inşa edilmeye, çağdaşlaşmanın-batılılaşmanın sağlanmaya çalışıldığı ve ülkenin geliştirildiği-dönüştürüldüğü bir dönem olmuştur. Bu amaçla ülkede bir dizi yenileşme reformu yapılmış ve devrimlerle ulus-devlet inşasına başlanmıştır. Bu gelişim-dönüşüm sürecinde geçmişle bağlantılı olarak başta din (İslamiyet) olmak üzere, kültürel yapıdaki birçok alanda yenileştirme-çağdaşlaştırma yoluna gidilmiştir. Bu dönemde din (İslamiyet), devrimleri yerleştirmede dönüştürülmesi gereken kurumların başında gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, siyasal, toplumsal ve ekonomik yapı çerçevesinde tek parti döneminin din politikasını irdelemektir. Çalışmada, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi’ndeki (BCA) dönemle ilgili birinci elden belgeler değerlendirilmiş ve istatistiksel veriler ortaya konularak tek parti döneminin din politikası çözümlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Tek Parti Dönemi,Cumhuriyet Halk Partisi (CHP),Politika,Din Politikası,Laiklik

Kaynakça

Abdurrazık, Ali (1995), İslam’da İktidarın Temelleri, Çev. Ömer Rıza Doğrul, Birleşik Yayıncılık, İstanbul.
Aksoy, Murat (2005), Başörtüsü-Türban, Batılılaşma-Modernleşme, Laiklik ve Örtünme, (Bilgi Üniversitesi, SBE, İnsan Hakları Hukuku Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi), Kitap Yayınevi, İstanbul.
Aktar, Ayhan (2001), Varlık Vergisi ve Türkleştirme Politikaları, İletişim Yayınları, İstanbul:. Atay, Falih Rıfkı (2004), Çankaya, Pozitif Yayınları, İstanbul.
Avcıoğlu, Doğan, (1971), Türkiye'nin Düzeni, Dün, Bugün, Yarın, 2 Cilt, Bilgi Yayınevi, Ankara.
Beriş, Hamit Emrah (2009), Tek Parti Döneminde Devletçilik, Liberte Yayınları, Ankara.
Berkes, Niyazi (2009), Türkiye'de Çağdaşlaşma, (Yay. Haz.) Ahmet KUYAŞ, YKY, İstanbul.
Bilgin, Beyza (2005), İslam'da Kadının Rolü Türkiye'de Kadın, Sinemis Yayınları, Ankara.
Bora, Tanıl (2009), Türk Sağının Üç Hali: Milliyetçilik, Muhafazakarlık, İslamcılık, İletişim Yayınları, İstanbul.

Boratav, Korkut (2006), Türkiye İktisat Tarihi (1908-2005), İmge Kitabevi, Ankara.
Cem, İsmail (1995), Türkiye'de Geri Kalmışlığın Tarihi, Cem Yayınevi, İstanbul.
Cizre, Ümit (2005), Muktedirlerin Siyaseti: Merkez Sağ-Ordu-İslamcılık, İletişim Yayınları, İstanbul.
Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ekonomisi 1923-1978, (1980), (Ed) Memduh YAŞA, Akbank Yayını İstanbul.
Cumhuriyet Halk Fırkası Programı (1931), TBMM Matbaası, Ankara.
Cündioğlu, Dücane (2005), Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Din ve Siyaset, Kaknüs Yayınları, İstanbul.
Çelik, Recep (1999), Milli Mücadelede Din Adamları -2 Cilt, Emre Yayınları, İstanbul.
Demirgil, Demir (1969), “Memleketimizin Çözülmemiş Meseleleri, Devletçilik”, Belgelerle Türk Dergisi Dün/ Bugün/ Yarın, Sayı. 26, (19-24).
Din, Bilim, Uygarlık ve Atatürk (2006), (Der.) Mehmet BULUT, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları Ankara.
Goloğlu, Mahmut (2007), Türkiye Cumhuriyeti Tarihi I, Devrimler ve Tepkileri (1924-1930), Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul.
Gölpınarlı, Abdülbaki (Muallim) (2005), Cumhuriyet Çocuğunun Din Dersleri, Atatürk Dönemi Ders Kitabı, Kaynak Yayınları, İstanbul.
Gözaydın (TARHANLI), İştar (2009), Diyanet, Türkiye Cumhuriyeti’nde Dinin Tanzimi, İletişim Yayınları, İstanbul.
Gümüşoğlu, Firdevs (2005), Ülkü Dergisi ve Kemalist Toplum, Toplumsal Dönüşüm Yayınları İstanbul.
Jashne, Gotthard (1972), Yeni Türkiye'de İslamlık, Çev. Hayrullah ÖRS, Bilgi Yayınevi, Ankara.
Jenkins, Gareth (2008), Political Islam in Turkey, Running West, Heading East?, Palgrave Macmillan New York.
Işıklı, Alpaslan (2006), Sosyalizm, Kemalizm ve Din, İmge Kitabevi, Ankara.
Kafadar, Osman (2002), “Cumhuriyet Dönemi Eğitim Tartışmaları”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt. 3, Modernleşme ve Batıcılık, (Ed) Uygur KOCABAŞOĞLU, (351-381), İletişim Yayınları, İstanbul.
Karpat, H. Kemal (2009), Osmanlı’dan Günümüze Elitler ve Din, Çev. Güneş Ayas, Timaş Yayınları İstanbul.
Kayadibi, Fahri (2010), “Atatürk’ün Dini Yönü ve Din Eğitimine Bakışı”, http://www.atam.gov.tr/index.php?Page= DergiIcerik&IcerikNo=283, (18.04.2010).
Kazgan, Gülten (2006), Tanzimat'tan 21. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi, Bilgi Üniversitesi Yayınları İstanbul.
Keyder, Çağlar (1990), Türkiye’de Devlet ve Sınıflar, İletişim Yayınları, İstanbul.
Kırçak, Çağlar (1994), Meşrutiyetten Günümüze Gericilik, İmge Kitabevi, Ankara.
Kili, Suna (2008), Atatürk Devrimi, Bir Çağdaşlaşma Modeli, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Ankara.
Koçak, Cemil (2008). “Siyasal Tarih (1923-1950)”, Yakınçağ Türkiye Tarihi (1908-1980), (Ed) Sina AKŞİN, (127-223), Milliyet Yayınları, İstanbul.
Kongar, Emre (1999), 21. Yüzyılda Türkiye, 2000'li Yıllarda Türkiye’nin Toplumsal Yapısı, Remzi Kitabevi, İstanbul.
Kongar, Emre (2000), Toplumsal Değişme Kuramları ve Türkiye Gerçeği, Remzi Kitabevi, İstanbul.
Lewis, Bernard, (2008), Modern Türkiye'nin Doğuşu, Çev. Boğaç Babür TURNA, Arkadaş Yayınevi, Ankara.
Mardin, Şerif (2007), Türkiye’de Din ve Siyaset, Makaleler 3, (Der) Mümtaz’er TÜRKÖNE, Tuncay ÖNDER), İletişim Yayınları, İstanbul.
Özek, Çetin (Tarihsiz), Devlet ve Din, Ada Yayınları, İstanbul.
Özgen, Bekir (1995), Düşünce Özgürlüğü ve Laiklik, Çınar Yayınları, İstanbul.
Özipek, Bekir Berat (2005), “Serbest Fırka’nın Mürtecileri” , Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt. 6 İslamcılık, (Ed. Yasin AKTAY), (245-259), İletişim Yayınları, İstanbul.
Öztemiz, Mutay (1997), Cumhuriyet Döneminde Devletin Din Politikaları, Pencere Yayınları İstanbul.
Pamuk, Şevket (2008), Osmanlıdan Cumhuriyete Küreselleşme, İktisat Politikaları ve Büyüme Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
Sencer, Muzaffer (1999), Dinin Türk Toplumuna Etkileri, Tarihsel Bir Yaklaşım, Sarmal Yayınevi İstanbul.
SARIBAY, Ali Yaşar (1985), Türkiye’de Modernleşme Din ve Parti Politikası “MSP Olayı”, Alan Yayıncılık, İstanbul, (“Türkiye’de Modernleşme Sürecinde MSP”, İ.Ü. Fakültesi, Yayımlanmış Doktora Tezi).
Sarıbay, Ali Yaşar (2001), Türkiye’de Demokrasi ve Politik Partiler, Alfa Yayınları, İstanbul.
Sarıkoyuncu, Ali (2008), “Atatürk, Din ve Din Adamları”, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, Bildiriler, (Ed) Zeki DİLEK, Mustafa AKBULUT, (511-541), Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayını, Ankara.
Solgun, Sertaç (2010), Menemen Olayı Sonrasından İkinci Dünya Savaşına Türkiye’nin İç (1930-1939), İstanbul Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi.
Subaşı, Necdet (2005), Ara Dönem Din Politikaları, Küre Yayınları, İstanbul.
Şaylan, Gencay (1987), İslamiyet ve Siyaset, Türkiye Örneği, V Yayınları, Ankara.
Tanilli, Server (1991), İslam Çağımıza Yanıt Verebilir mi?, Say Yayınları, İstanbul.
Tanör, Bülent (2009), Kurtuluş Kuruluş, Cumhuriyet Kitapları, İstanbul.
Tezel, Yahya Sezai (2002), Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi (1923-1950), Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul.
Toprak (Sayarı), Binnaz (1978), “Türkiye’de Dinin Denetim İşlevi”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Cilt. 33, Sayı. 1-2, Mart-Haziran 1978, (173-185).
Toprak, Binnaz (1981), Islam and Political Development in Turkey, (Yayımlanmış Doktora Tezi), E.J.Brill, Leiden.
Tunaya, Tarık Zafer (2007), İslamcılık Akımı, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
Tunçay, Mete (1983),”Laiklik”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, (570-578), İletişim Yayınları, İstanbul.
Tunçay, Mete (1992), T.C.’nde Tek Parti Yönetimi’nin Kurulması, Cem Yayınevi, İstanbul.
TÜİK, (2006), http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1047, (02.07.2016).
Üçok, Bahriye (2000), Atatürk'ün İzinde Bir Arpa Boyu, Cem Yayınevi, İstanbul.
Yenal, Oktay (2010), Cumhuriyet’in İktisat Tarihi, İş Bankası Yayınları, İstanbul.
Yerasimos, Stefanos (2005), Azgelişmişlik Sürecinde Türkiye Cilt.3, 1. Dünya Savaşı’ndan 1971’e, Çev. Babür Kuzucuoğlu, Belge Yayınları, İstanbul.
Yetkin, Çetin (2007), Karşıdevrim 1945-1950, Yeniden Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Yayınları, Antalya.
Yücekök, Ahmet (1983), 100 Soruda Türkiye’de Din ve Siyaset, Gerçek Yayınevi, İstanbul.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hüseyin Kara

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2017

Gönderilme Tarihi

29 Haziran 2017

Kabul Tarihi

8 Mayıs 2017

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2017 Cilt: 9 Sayı: 19

DOI

https://doi.org/10.20875/makusobed.324019

IZ

https://izlik.org/JA23WH76KN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kara, H. (2017). TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946). Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(19), 111-136. https://doi.org/10.20875/makusobed.324019

AMA

1.Kara H. TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946). MAKU SOBED. 2017;9(19):111-136. doi:10.20875/makusobed.324019

Chicago

Kara, Hüseyin. 2017. “TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946)”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 9 (19): 111-36. https://doi.org/10.20875/makusobed.324019.

EndNote

Kara H (01 Haziran 2017) TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946). Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 9 19 111–136.

IEEE

[1]H. Kara, “TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946)”, MAKU SOBED, c. 9, sy 19, ss. 111–136, Haz. 2017, doi: 10.20875/makusobed.324019.

ISNAD

Kara, Hüseyin. “TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946)”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 9/19 (01 Haziran 2017): 111-136. https://doi.org/10.20875/makusobed.324019.

JAMA

1.Kara H. TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946). MAKU SOBED. 2017;9:111–136.

MLA

Kara, Hüseyin. “TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946)”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 9, sy 19, Haziran 2017, ss. 111-36, doi:10.20875/makusobed.324019.

Vancouver

1.Hüseyin Kara. TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946). MAKU SOBED. 01 Haziran 2017;9(19):111-36. doi:10.20875/makusobed.324019

TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946)

TEK PARTİ DÖNEMİ DİN POLİTİKASI (1923-1946)

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

FRANSA'NIN ÜÇÜNCÜ CUMHURİYET DÖNEMİ İLE TÜRKİYE'NİN TEK PARTİ DÖNEMİNİN LAİKLİK UYGULAMALARI AÇISINDAN MUKAYESESİ

28 ŞUBAT SÜRECİNDE TÜRK BASININDA YER ALAN İSLAMOFOBİK İÇERİKLER ÜZERİNE BİR İNCELEME

Cumhuriyet Döneminde Toplumsal Değişim ve Din: Etkileşimler ve Dönüşümler

The Idea of Mahdism as a Problem in Republican Türkiye: An Analysis through the Framework of Islamist Journals