ENTEGRE NEHİR HAVZASINI YÖNETME DENEYİMLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ: ABD VE TÜRKİYE ÖRNEKLERİ - THE COMPARATIVE ANALYSIS OF THE INTEGRATED RIVER BASIN MANAGEMENT EXPERIENCES: USA AND TURKEY SAMPLES
Öz
Su havzalarını geliştirmek ve değerlendirmek için geliştirilen yaklaşımlardan biri, entegre nehir havzasını yönetme (IRBM) yaklaşımıdır. IRBM, kısaca nehir havzasının su ve toprak kaynaklarının entegre bir şekilde geliştirilmesi ve kullanılmasıdır. Dünyanın en eski ve en ünlü IRBM örneği, 1933 yılında ABD’de kurulan Tennessee Vadisi Yönetimi’dir (TVA). TVA, çok sayıda ülkede benzer projelere öncülük etmiştir. Bunlardan biri, Türkiye’de Güneydoğu Anadolu Projesi’dir (GAP).
TVA, ABD’nin Tennessee Vadisi’nin ekonomik kalkınmasını hızlandırmak için kurulmuştur. Özel teşebbüsün girişkenliğine ve esnekliğine sahip bir şekilde kurulan TVA, bölgesel kalkınma yaklaşımı temelinde IRBM yaklaşımını uygulamıştır. Bu çerçevede çok sayıda baraj ve sulama kanalları inşa etmiş; elektrik enerjisi üretmiş; bölgenin kalkınmasına katkıda bulunmuştur.
GAP, Türkiye’nin çok sektörlü, entegre bölgesel kalkınma projesidir. Fırat ve Dicle nehirlerinde barajlar ve sulama kanalları yapmak için 1977 yılında geliştirilmiştir. 40 yıllık süreçte tamamlanamayan GAP’ın enerji projelerinde % 78, sulama projelerinde ise % 52 oranında gerçekleşme sağlanmıştır.
Bu çalışmada TVA ve GAP, kuruluş süreci, amacı, yönetimi, finansmanı ve faaliyetleri bakımından karşılaştırmalı olarak incelenmiş; benzer ve farklı yönleri ortaya konmuştur. Konu, doküman analizi tekniğiyle incelenmiştir. Analizle iki projenin başlıca benzerliklerinin, uygulanan IRBM yaklaşımı; başlıca farklılıkların ise, finansman ve yönetim yapıları ile faaliyetlerinde olduğu gözlenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Allen, M., Wilbanks, T. J., Preston, B. L., Kao, Shih-Chieh and Bradbury, J. (2017). Assessing The Cost and Benefits of Investments in Climate Resilience: Tennessee Valley Authority Case Study. Prepared for the Office of Energy Policy and Systems Analysis, US Department of Energy by Oak Ridge National Laboratory, 28 p.
- Barrow, C. J. (1998). River Basin Development Planning and Management: A Critical Review, World Development, 26 (1), pp. 171-186.
- Cardno (2011). Economic Benefits of the Tennessee Valley Authority’s Natural Resource Plan. Prepared for Tennessee Valley Authority. Prepared by Cardno ENTRIX.
- Clapp, G. R. (1971). The TVA; An Approach to The Development of A Region, New York, Russell & Russell, 206 p.
- CRS (Congressional Research Service). (2013). Privatizing the Tennessee Valley Authority: Options and Issues. Report for Congress, 19 p.
- Çelik, F. (2015). Bölgesel Kalkınma Ajanslarının Yeniliklere Katkıları: Teori, Deneyimler ve Türkiye Uygulamalarının Değerlendirilmesi. Erciyes Üniversitesi SBE (Yayınlanmamış Doktora Tezi).
- Drumright, W. W. (2005). A River for War, a Watershed to Change: The Tennessee Valley Authority During World War II, PhD Dissertation, University of Tennessee.
- Ergün, T. (1993). Bölgelerarası Dengesizliklerin Giderilmesinde Bölgesel Örgütlenmelerin Önemi: Tennessee Valley Authority. Amme İdaresi Dergisi, 26 (1), ss. 71-82.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Fatih Çelik
*
0000-0002-4486-5722
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
26 Haziran 2019
Gönderilme Tarihi
30 Mayıs 2018
Kabul Tarihi
25 Haziran 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 11 Sayı: 28
Cited By
Technopolitical Construction of a River Basin: Turkey’s Encounters and Adventures with the “TVA Idea”
NTM Zeitschrift für Geschichte der Wissenschaften, Technik und Medizin
https://doi.org/10.1007/s00048-023-00357-y
