THE EFFECTS OF STEM EDUCATION, EDUCATIONAL INVESTMENTS, AND SOCIO-ECONOMIC FACTORS ON STUDENT ACHIEVEMENT IN TÜRKİYE AND BRAZIL: A COMPARATIVE EVALUATION

Öz

This study aims to reveal the similarities and differences between the two countries by comparatively examining the effects of education policies, educational investments, socioeconomic and financial indicators on student achievement in the context of STEM education implemented in Türkiye and Brazil . The study was carried out with the comparative document analysis method, which is one of the qualitative research designs. The data sources used in the study are education indicators published by the OECD, PISA result reports and current academic studies in the field of STEM education. The findings show that education expenditures per student in both countries remain below the OECD average, which is an important factor limiting student achievement. However, it has been determined that Türkiye has invested more in basic education and Brazil in higher education. When the PISA results were examined, it was seen that both countries lagged behind the OECD average in mathematics, science and reading, but the performance of middle and upper socio-economic groups in Türkiye was higher than in Brazil. The research findings reveal that socio-economic factors are one of the key determinants of student achievement in both countries. In addition, it was concluded that teacher training systems and policies for STEM education differ between countries, but there is an important need to increase the quality of teachers and ensure gender equality in the field of STEM in both countries. In this context, it is recommended to increase education investments, develop policies that strengthen equal opportunities, and support STEM education with application-based approaches.

Anahtar Kelimeler

• STEM Education
• Educational Investments
• Socio-Economic Factors
• Student Achievement

Türkiye ve Brezilya’da STEM Eğitimi, Eğitim Yatırımları ve Sosyo-Ekonomik Faktörlerin Öğrenci Başarısı Üzerindeki Etkileri: Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Türkiye ve Brezilya’da uygulanan STEM eğitimi bağlamında eğitim politikaları, eğitim yatırımları, sosyoekonomik ve finansal göstergelerin öğrenci başarısı üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak inceleyerek iki ülke arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma desenlerinden biri olan karşılaştırmalı doküman analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmada kullanılan veri kaynaklarını OECD tarafından yayımlanan eğitim göstergeleri, PISA sonuç raporları ve STEM eğitimi alanındaki güncel akademik çalışmalar oluşturmaktadır . Bulgular, her iki ülkede de öğrenci başına yapılan eğitim harcamalarının OECD ortalamasının altında kaldığını ve bu durumun öğrenci başarısını sınırlayan önemli bir unsur olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte Türkiye’nin temel eğitim düzeyinde, Brezilya’nın ise yükseköğretim düzeyinde daha fazla yatırım yaptığı belirlenmiştir. PISA sonuçları incelendiğinde her iki ülkenin de matematik, fen ve okuma alanlarında OECD ortalamasının gerisinde kaldığı, ancak Türkiye’de orta ve üst sosyo-ekonomik grupların performansının Brezilya’ya kıyasla daha yüksek olduğu görülmüştür. Araştırma bulguları, sosyo-ekonomik faktörlerin her iki ülkede de öğrenci başarısının temel belirleyicilerinden biri olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca öğretmen yetiştirme sistemleri ve STEM eğitimine yönelik politikaların ülkeler arasında farklılık gösterdiği, ancak her iki ülkede de öğretmen niteliğinin artırılması ve STEM alanında cinsiyet eşitliğinin sağlanmasının önemli bir ihtiyaç olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda eğitim yatırımlarının artırılması, fırsat eşitliğini güçlendiren politikaların geliştirilmesi ve STEM eğitiminin uygulama temelli yaklaşımlarla desteklenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• STEM Eğitimi
• Eğitim Yatırımları
• Sosyo-Ekonomik Faktörler
• Öğrenci Başarısı

Kaynakça

1. Abanoz, T. & Deniz, Ü. (2019). Stem Yaklaşımına Uygun Fen Etkinliklerinin Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Bilimsel Süreç Becerilerine Etkisinin İncelenmesi. Turkish Studies - Educational Sciences, 14(6), 2787-2802. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.38820
2. Acat, N. Ö. V. M. B., Özabacı, N. & Acat, M. B. (2005). Sosyo Ekonomik Çevreye Göre İlköğretim Öğrencilerinin Başarısızlık Nedenleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 145-169. https://izlik.org/JA37JX28FS
3. Agasisti, T., Avvisati, F., Borgonovi, F. & Longobardi, S. (2021). What school factors are associated with the success of socio-economically disadvantaged students? An empirical investigation using PISA data. Social Indicators Research, 157(2), 749–781. https://doi.org/10.1007/s11205-021-02668-w
4. Altunel, M. (2018). STEM Eğitimi ve Türkiye: Fırsatlar ve Riskler. Seta Perspektif, 207, 1-7. https://media.setav.org/tr/dosya/2018/07/stem-egitimi-ve-turkiye-firsatlar-ve-riskler.pdf
5. Alvarenga, C. R. (2020). The gender gap in STEM: Evidence from Brazil (Doctoral dissertation). Universidade Federal de Viçosa. https://locus.ufv.br/server/api/core/bitstreams/583d3167-6e9e-4608-8551-cccc86157410/content
6. Arslan, S. Y. & Arastaman, G. (2021). Dünya’da STEM Politikaları: Türkiye İçin Çıkarımlar ve Öneriler. Nevşehir Hacıbektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (SBE) Dergisi, 11(2), 894-910. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.903115
7. Ashland. (2025). STEM in Brazil: Supporting Brazil’s largest science fair FEBRACE. https://www.ashland.com/esg/social/stem-in-latin-america/stem-in-brazil [accessed on March 14, 2026].
8. Başaran, N. (2023). Kamu Eğitim Harcamalarının Gelir Dağılımına Etkisi: OECD Ülkeleri Üzerine Bir Uygulama. Uluslararası Ekonomi, İşletme ve Politika Dergisi, 7(2), 278-294. https://doi.org/10.29216/ueip.1291674

9. Bray, M., & Thomas, R. M. (1995). Levels of comparison in educational studies: Different insights from different literatures and the value of multilevel analyses. Harvard Educational Review, 65(3), 472-490.
10. Bwetenga, T. R., Abreu, M. C. A. de, & Pontes Junior, J. A. de F. (2020). Assessment of teacher training in the Brazilian educational context. Revista Diálogo Educacional, 20(65), 653-669. https://doi.org/10.7213/1981-416X.20.065.DS07
11. Can, D., & Günaydın, Y. (2025). Bilgi ekonomisinin gelişimi ve Türk eğitim sistemine yansımaları: Ar-Ge, yükseköğretim ve yapay zeka perspektifinden bir analiz. EDUCongress2025 International Education Congress, 581–598.
12. Carneiro, E. & Pataca, L. C. M. (2025). STEM in Transition: A Decade of Change in Brazilian and Subnational Higher Education. Economia Marche Journal of Applied Economics, XLIV(1), 1-25. https://doi.org/10.57638/3034-8234STEMT
13. Costa, L., Lima, Y., Moura Santos, A., Xexéo, G., Prada, R., & Souza, J. (2020). Initiatives for Gender Equality in STEM Education: The Brazilian Case. In Proceedings of the 13th International Conference on Education, Research and Innovation (ICERI2020) (pp. 1253–1260). IATED Academy. https://library.iated.org/view/COSTA2020INI
14. Costa, L. F. C., Nascimento, L. M. A., Lima, Y. O., Santos, J. M., Barbosa, C. E., Xexéo, G. & Souza, A. M. (2024). Women’s journey in STEM education in Brazil: A rapid review on engineering and computer science. IEEE Access. 112576-112593. https://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=10634487
15. Cruz, T. & Silva, T. (2020). Minimum spending in education and the flypaper effect. Economics of Education Review, 77, 102012, 1-16. https://doi.org/10.1016/j.econedurev.2020.102012
16. Çalcalı, Ö. (2019). Türkiye’de Kamu Eğitim Harcamalarının Gelişimi ve OECD Ülkeleri ile PISA Etkinlik Karşılaştırması. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), 449-474. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.554840
17. Çavaş, P., Ayar, A., Bula Turuplu, S. & Gürcan, G. (2020). Türkiye’de STEM Eğitimi Üzerine Yapılan Araştırmaların Durumu Üzerine Bir Çalışma. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 823-854. https://doi.org/10.33711/yyuefd.751853
18. Ghafar, A. (2020). Convergence between 21st century skills and entrepreneurship education in higher education institutes. International Journal of Higher Education, 9(1), 218–229. https://doi.org/10.5430/ijhe.v9n1p218
19. Gülcü, M. & Sarıkaya, R. (2025). Türkiye’de STEM Eğitimi ve Girişimcilik Becerisine Yönelik Çalışmaların İncelenmesi: Sistematik Derleme. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(3), 3350-3379. https://doi.org/10.37217/tebd.1594620
20. Hanushek, E. A., Woessmann, L. (2012). Do better schools lead to more growth? Cognitive skills, economic outcomes, and causation. J. Econ. Growth, 17, 267–321 . https://doi.org/10.1007/s10887-012-9081-x
21. Horta Neto, J. L. (2022). PISA and curricular reforms in Brazil: The influence of a powerful regulatory instrument. In A. Teodoro (Ed.), Critical perspectives on PISA as a means of global governance: Risks, limitations, and humanistic alternatives. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003255215-5
22. İşeri, A. (2019). Uluslararası PISA Yeterlikleri ve Türkiye Öğretim Programları Kazanımları. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(2), 392-418. https://doi.org/10.17860/mersinefd.537194
23. Kadınşah, E., Seçkin, B., Coşkun, D. & Patır Coşkun, B. (2023). Examining of teaching education in teacher training processes of OECD countries, E-International Journal of Pedandragogy (e-ijpa) 3(1), 12-28. https://trdoi.org/10.27579808/e-ijpa.112
24. Kalkan, A. (2021). Türkiye ve Bazı Gelişmiş Ülkelerin Öğretmen Yetiştirme Sistemleri ve Programlarının Karşılaştırılmalı Olarak İncelenmesi. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 1-16. https://doi.org/10.47770/ukmead.878302
25. Kelley, T. R., & Knowles, J. G. (2016). A conceptual framework for integrated STEM education. International Journal of STEM Education, 3(11), 1–11. https://doi.org/10.1186/s40594-016-0046-z
26. Landim, C. & FitzSimons, G. E. (2022). The Brazilian Public Schools Math Olympics (OBMEP): 15 years promoting social mobility through academic achievement. ZDM – Mathematics Education, 54, 1101-1113. https://doi.org/10.1007/s11858-022-01341-x
27. Maya, İ. & Taştekin, S. (2018). Öğretmenlerin Mesleki Gelişim Uygulamaları Açısından Pısa’da Başarılı Bazı Ülkeler ile Türkiye’nin Karşılaştırılması. Turkish Studies, 13(11), 909-932. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13439
28. Mascia, M. A. A. (2020). Chapter 15 Subject in education for the twenty-first century: A discursive analysis of the impacts of PISA in Brazil. In G. Fan & T. S. Popkewitz (Eds.), Handbook of education policy studies: School/university, curriculum, and assessment (Vol. 2). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-13-8343-4_15
29. Mutlu, T. & Korkut Owen, F. (2017). Bilim, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik Alanlarında Kadın Olmak: Cinsiyete Yönelik Yargıları Kırma.
30. Nicolete, P. C., Bilesimo, S. M. S., Cristiano, M. A. da S., Simão, J. P. S. & Silva, J. B. da. (2017). Technology integration actions in mathematics teaching in Brazilian basic education: Stimulating STEM disciplines. Revista de Educación a Distancia (RED), 52, 1–22. https://doi.org/10.6018/red/52/7
31. OECD (2013). PISA 2012 Results: Excellence through Equity (Volume II). OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2012-results-excellence-through-equity-volume-ii_9789264201132-en.html [accessed on June 04, 2026].
32. OECD (2021). Education in Brazil: An International Perspective, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/60a667f7-en, https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2021/06/education-in-brazil_e2a7cdfe/60a667f7-en.pdf [accessed on March 05, 2026].
33. OECD (2023). PISA 2022 results (Volume I and II): Country notes – Brazil. Organisation for Economic Co-operation and Development. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/11/pisa-2022-results-volume-i-and-ii-country-notes_2fca04b9/brazil_764ee0aa/61690648-en.pdf [accessed on June 04, 2026].
34. OECD (2025). Education at a glance 2025: OECD indicators – Country note: Brazil. OECD Publishing. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/09/education-at-a-glance-2025-country-notes_9749f4ff/brazil_7ad18a24/d42263a0-en.pdf [accessed on February 20, 2026].
35. OECD. (2025). Results from TALIS 2024: The state of teaching. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/results-from-talis-2024_90df6235-en.html [accessed on June 04, 2026].
36. Okatan, Ö. & Tomul, E. (2021). Uluslararası Öğrenci Başarılarını Değerlendirme Programı’na (PISA) Göre Türkiye’deki Öğrencilerin Matematik Başarıları ile İlişkili Değişkenlerin İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 57, 98-125. https://izlik.org/JA23AY89WE
37. Olivato, J. A. & Silva, J. C. (2023). Interdisciplinary Teaching Practices in STEAM Education in Brazil. London Review of Education, 21(3), 1-13. https://doi.org/10.14324/LRE.21.1.38
38. Özgür-Güler, E. & Veysikarani, D. (2022). Sosyo-ekonomik göstergeler ve PISA skorlarına göre ülkelerin sınıflandırılması: OECD örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(3), 506–522. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.958903
39. Özocaklı, D. (2025). Kadın İstihdamında Yükseköğretimin Rolü: Türkiye’de Cinsiyet ve Eğitim Düzeyi Temelli Ampirik Bir Analiz (1990-2023). KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, 11(2), 481-522. https://doi.org/10.21798/kadem.2025.191
40. Prendes-Espinosa, M. P., González-Calatayud, V., & Serrano-Sánchez, J. L. (2025). Digital entrepreneurship education: A challenge for competency-based training in universities. Innoeduca: International Journal of Technology and Educational Innovation, 11(1), 29–46. https://doi.org/10.24310/ijtei.111.2025.20547
41. Santos, M. P., Montingelli, I. M., Malucelli, A., Reinert, S. & Silla, Jr., C. N. (2025). Bringing more girls to STEM: A systematic review of Brazilian initiatives. 2025 IEEE Frontiers in Education Conference (FIE), Nashville, TN, USA, 1-8. https://doi.org/10.1109/FIE63693.2025.11328465
42. Sarıca, E. & Bostan Sarıoğlan, A. (2024). STEM Temelli Öğretimin Ortaokul Öğrencilerinin Akademik Başarılarına ve Yaratıcılıklarına Etkisi: Kuvvet ve Hareket Ünitesi Örneği. Trakya Eğitim Dergisi, 14(3), 1700-1718. https://doi.org/10.24315/tred.1442995
43. Sarıer, Y. (2021). PISA Uygulamalarında Türkiye’nin Performansı ve Öğrenci Başarısını Yordayan Değişkenler. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(3), 905-926. https://izlik.org/JA62FT95NW
44. Sever, D., Baldan, B., Tuğlu, B., Kabaoğlu, K. & Hamzaj Alagöz, Y. (2018). Küreselleşme Sürecinde Eğitim Alanında Atılan Adımlar: Türkiye ve Eğitimde Başarılı Ülke Örnekleri. İlköğretim Online, 17(3), 1583-1603.
45. https://www.researchgate.net/profile/Burcu-Tuglu-2/publication/328026638_Kuresellesme_Surecinde_Egitim_Alaninda_Atilan_Adimlar_Turkiye_ve_Egitimde_Basarili_Ulke_Ornekleri/links/5bb50f11a6fdccd3cb8514f5/Kueresellesme-Suerecinde-Egitim-Alaninda-Atilan-Adimlar-Tuerkiye-ve-Egitimde-Basarili-Uelke-Oernekleri.pdf
46. Sipahi Döngül, E. (2026). Üniversite Öğrencilerinin Girişimcilik Potansiyelinin Belirlenmesi: Aksaray Üniversitesi İİBF Örneği. Yönetim Bilimleri Dergisi, 24(59), 59-91. https://doi.org/10.35408/comuybd.1586452
47. Suna, H. E., Özer, M., Şensoy, S., Gür, B. S., Gelbal, S. & Aşkar, P. (2021). Türkiye’de Akademik Başarının Belirleyicileri. Journal of Economy Culture and Society, 64, 143-162. https://doi.org/10.26650/JECS2021-934211
48. Wang, N., Tan, A. L., Zhou, X., Liu, K., Zeng, F. & Xiang, J. (2023). Gender differences in high school students’ interest in STEM careers: a multi group comparison based on structural equation model. International Journal of STEM Education, 10(1), 1-21. https://doi.org/10.1186/s40594-023-00443-6
49. Varghese, N. V. (2015). BRICS and international collaborations in higher education in India. Front. Educ. China10, 46–65. doi:10.1007/bf03397052
50. Yüksel, M. (2022). PISA 2018 araştırma sonuçlarına göre ülkelerin bileşik PISA performans sıralaması. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 788-821. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2333222