Osmanlı İmparatorluğu’nda Millî İktisat Politikasına Geçiş Nedenleri
Öz
Bu makalenin konusu, Osmanlı İmparatorluğu’nda liberal iktisat politikalarından millî iktisat politikalarına geçişin nedenleri üzerinedir. Osmanlı İmparatorluğu’nda 1914-1918 yılları, “millî iktisat” dönemi olarak bilinir. Millî iktisat politikası serbest rekabeti reddeden, devleti sistemin merkezinde tutan, koruma ve teşvike dayanan, yaratılacak Türk ve Müslüman unsurlardan oluşan bir burjuvaziyle liberal olmayan bir kalkınma yolunu savunmuştur. Bu amaçla tüketim kalıplarının değiştirilerek, tüketimin yerli ve millî olana kaymasını isteyen millî iktisat politikasının uygulanması, Osmanlı ekonomi politiğinde kendinden önceki dönemle kıyaslandığında, bir kırılmaya denk düşmektedir. Çünkü Osmanlı İmparatorluğu’nda millî iktisat politikasından hemen önce takip edilen serbest ekonomi, yukarıda sayılanların tamamına zıttır. Üstelik dönemin ruhu itibariyle liberal politikalardan vazgeçme, ideolojik anlamda da Osmanlıcılık politikasından vazgeçip, Türkçülüğe yönelmeyle de aynı zaman dilimine denk düşmektedir. Bu makalenin amacı, bu kırılmanın nedenlerini ortaya koyabilmektir. Bu kırılmanın gerekçelerinin ortaya konulması, önemlidir, çünkü millî iktisat politikasının 1914-1918 yıllarının ötesine geçen bir tarihselliği vardır. Dolayısıyla millî iktisat politikasının aslında Türk siyasetine içkin olduğunu söylemek de mümkündür. Bu nedenle, liberal olmayan bu kapitalistleşme sürecinin iyi analiz edilmesi ve bunun için de millî iktisada geçiş nedenlerinin çok boyutlu olarak ortaya konması önemlidir. Bu da makaleyi önemli kılmaktadır. Makale nitel araştırma tekniği kapsamında belgesel gözlem yolu ile hazırlanmıştır. Araştırmanın sonunda ulaşılan temel sonuçlara göre; imparatorlukta milli iktisat politikasına geçişin ekonomik, siyasi ve toplumsal nedenlerin her biri, birbirini tamamlamaktadır. Farklı boyutlardaki bu nedenlerin ortak kesişim kümesinde ise egemenlik kavramı bulunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
The Reasons for the Transition to National Economic Policy in the Ottoman Empire
Abstract
This article explores the reasons behind the shift from liberal economic policies to national economic policies in the Ottoman Empire. The years 1914-1918 in the Ottoman Empire are known as the “national economy” period. The national economy policy rejected free competition, placed the state at the center of the system, relied on protection and incentives, and advocated a non-liberal development path with a bourgeoisie composed of Turkish and Muslim constituents. For this purpose, the implementation of the national economic policy, which aimed to alter consumption patterns and shift consumption towards domestic and national consumption, marked a departure from the Ottoman political economy compared to the previous period. The Ottoman Empire's pursuit of a free economy prior to the national economic policy stood in stark contrast to all the aforementioned points. Moreover, in the spirit of the time, the abandonment of liberal policies coincides with the abandonment of Ottomanism and the turn to Turkism in ideological terms. The aim of this article is to reveal the reasons for this break. It is Crucial to uncover the reasons behind break because the national economic policy has a historicity that goes beyond the years 1914-1918. Therefore, one could argue that the national economic policy is inherently embedded in Turkish politics. For this reason, it is important to analyze this non-liberal capitalization process well, and in order to do this, it is important to reveal the reasons for the transition to national economy in a multidimensional way. This makes the article important. The article was prepared through documentary observation within the scope of qualitative research techniques. According to the basic results reached at the end of the research, each of the economic, political, and social reasons for the transition to national economic policy in the empire complement each other. The concept of sovereignty is found in the common intersection of these reasons in different dimensions.
Keywords
Araştırmanın ortaya konulmasında herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Bu makale Araştırma ve Yayın Etiğine uygundur. Beyan edilecek herhangi bir çıkar çatışması yoktur. Araştırmanın ortaya konulmasında herhangi bir mali destek alınmamıştır. Makale yazım ve intihal/benzerlik açısından kontrol edilmiştir. Makale, “en az iki dış hakem” ve “çift taraflı körleme” yöntemi ile değerlendirilmiştir. Yazar(lar), dergiye imzalı “Telif Devir Formu” belgesi göndermişlerdir. Mevcut çalışma için mevzuat gereği etik izni alınmaya ihtiyaç yoktur. Bu konuda yazarlar tarafından dergiye “Etik İznine Gerek Olmadığına Dair Beyan Formu” gönderilmiştir.
