Tokat’ta Madencilik Karşıtı Köylü Hareketi: Günçalı Köyü Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı Tokat’ın Günçalı Köyü’nde madencilik faaliyetlerine karşı gelişen çevre hareketini ve bu direnişi şekillendiren ekonomik, ekolojik ve inançsal dinamikleri incelemektir. Çalışmada kapitalizmin doğa üzerindeki baskısının köylüler tarafından nasıl deneyimlendiği, köylülerin doğayla kurdukları tarihsel bağların direnişteki rolü, madencilik projelerinin ekolojik ve toplumsal etkileri ile Alevi inancının çevre mücadelesine sağladığı motivasyon araştırılmaktadır. Araştırma sürecinde nitel bir yaklaşım benimsenmekte olup alan gözlemleri, köylülerle yapılan görüşmeler ve ikincil kaynaklar üzerinden incelemeler yapılmaktadır. Bulgular, köylülerin altın madeni arama faaliyetlerine karşı ekosistemlerini korumak amacıyla protestolar düzenlediğini, hukukî süreçler başlattığını ve dayanışma ağları oluşturduğunu göstermektedir. Bu eylemler köylülerin doğayla kurdukları tarihsel ve kültürel bağlar ile Alevi inancının ekolojik duyarlılıkları tarafından şekillenen güçlü bir toplumsal motivasyon temelinde gerçekleşmektedir. Köylülerin doğayla tarihsel ve kültürel bağlarının yanı sıra Alevi inancının ekolojik duyarlılıkları, çevre mücadelesine güçlü bir toplumsal motivasyon kazandırmaktadır. Sonuç olarak Günçalı Köyü’ndeki madencilik karşıtı hareket çevresel adaletin yalnızca doğal kaynakların adil paylaşımını değil aynı zamanda ekonomik, kültürel ve inançsal dinamiklerin iç içe geçtiği çok katmanlı bir mücadeleyi ifade ettiğini ortaya koymaktadır. Bu direniş çevresel adaletin ekolojik ve toplumsal eşitsizliklere karşı güç ilişkilerini yeniden sorgulayan bir pratik olduğunu vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çevresel Adalet
• Maden Direnişi
• Kırsal Toplumsal Hareketler

Anti-Mining Peasant Movement in Tokat: The Case of Günçalı Village

Abstract

This study aims to examine the environmental movement that emerged in response to mining activities in Günçalı Village, Tokat, and the economic, ecological, and faith-based dynamics shaping this resistance. The research investigates how capitalism’s pressure on nature is experienced by villagers, the role of villagers’ historical connections with nature in the resistance, the ecological and social impacts of mining projects, and the motivational influence of the Alevi faith on environmental activism. The study adopts a qualitative approach, utilizing field observations, interviews with villagers, and analysis of secondary sources. The findings indicate that villagers organized protests, initiated legal actions, and established solidarity networks to protect their ecosystems against gold exploration activities. These actions are grounded in a strong social motivation shaped by the villagers’ historical and cultural ties to nature and the ecological sensibilities of the Alevi faith. Overall, the anti-mining movement in Günçalı Village demonstrates that environmental justice encompasses not only the equitable distribution of natural resources but also a multilayered struggle intertwining economic, cultural, and faith-based dynamics. This resistance highlights environmental justice as a practice that challenges existing power relations to address ecological and social inequalities.

Keywords

• Environmental Justice
• Mining Resistance
• Rural Social Movements

Kaynakça

1. ADAMAN, Fikret, AKBULUT, Bengi ve ARSEL, Murat (2016), “Türkiye’de Kalkınmacılığı Yeniden Okumak: HES’ler ve Dönüşen Devlet-Toplum-Doğa İlişkileri”, Sudan Sebepler: Türkiye’de Neoliberal Su-Enerji Politikaları ve Direnişler (Der. Cemil Aksu, Sinan Erensü, Erdem Evren), İletişim Yayınları, İstanbul, ss.291-312.
2. AKSU, Cemil (2016), “Derelerin Özgürlüğünden Yaşamın Özgürleştirilmesine: HES Karşıtı Kitle Hareketlerinin Politik Ufku Üzerine Bir Deneme”, Sudan Sebepler: Türkiye’de Neoliberal Su-Enerji Politikaları ve Direnişler (Der. Cemil Aksu, Sinan Erensü, Erdem Evren), İletişim Yayınları, İstanbul, ss.395-432.
3. BAHÇETEPE, Sibel (2024), “Madenlere Karşı Bekçilerle Nöbet”, Birgün Gazetesi (E-Haber), https://www.birgun.net/haber/madenlere-karsi-bekcilerle-nobet-511064 (Erişim Tarihi: 17.09.2025).
4. BİRİNCİ HABER (2023), “Tokat Çal Baba’da Altın Madeni ÇED Onaysız Devam Edecek mi?”, Birinci Haber (E-Haber), https://birincihaber.com.tr/tokat-cal-babada-altin-madeni-ced-onaysiz-devam-edecek-mi/ (Erişim Tarihi: 17.09.2025).
5. BULLARD, Robert D. (1993), Confronting Environmental Racism: Voices from the Grassroots, South End Press, Boston.
6. GÜVEN, Hazal (2024), “Tokat, Siyanürlü Altın Madenine Karşı Ayakta: Tam 25 Köyü Etkileyecek!”, 12 Punto Haber (E-Haber), https://12punto.com.tr/gundem/video-tokat-siyanurlu-altin-madenine-karsi-ayakta-tam-25-koyu-etkileyecek-66742# (Erişim Tarihi: 17.09.2025).
7. HALIGUA, Avi (2011), “Küresel İklim Değişikliği ve Irkçılık”, Aktüel Yazı, http://www.kureseleylem.org/makaleler/168-kueresel-iklim-deiiklii-ve-rkclk.html#.VGBoDSsWvs (Erişim Tarihi: 06.06.2019).
8. HARVEY, David (1989), The Condition of Postmodernity, Blackwell Press, Cambridge.

9. HARVEY, David (1996), Justice, Nature and the Geography of Difference, Blackwell Press, Cambridge.
10. HARVEY, David (2005), A Brief History of Neoliberalism, Oxford University Press, Oxford.
11. HOBSBAWM, Eric (1999), Industry and Empire: The Birth of the Industrial Revolution, The New Press, New York.
12. KARADENİZ, İlknur (2023), “Alevilerin Kutsal Mekânına Maden Darbesi: İnancımıza Balta Vuruyorlar”, KRT Haber, https://www.krttv.com.tr/alevilerin-kutsal-mekanina-maden-darbesi-inancimiza-balta-vuruyorlar (Erişim Tarihi: 17.09.2025).
13. KARAKOÇ, Mesut ve SÖYLEMEZ-KARAKOÇ, Büşra (2023), “A Struggle to Keep Envıronmental Protests Above Party Polıtıcs: The Cerattepe Case”, Alternatif Politika, S.15(2), ss.264-288.
14. KELKİT GAZETESİ (2023), “CHP’li Durmaz Günçalı Maden Projesini TBMM Gündemine Taşıdı”, Kelkit Gazetesi (E-Haber), https://www.kelkitgazetesi.com/chpli-durmaz-guncali-maden-projesini-tbmm-gundemine-tasidi (Erişim Tarihi: 17.09.2025).
15. KÜLTÜR RADYO VE TELEVİZYON YAYINCILIĞI A.Ş. - KRT TV (2023), “AKP'nin Talan Anlayışı: 25 Köy Maden Tehdidiyle Karşı Karşıya”, KRT TV (E-Haber), https://www.krttv.com.tr/akpnin-talan-anlayisi-25-koy-maden-tehdidiyle-karsi-karsiya (Erişim Tarihi: 17.09.2025).
16. LEIST, Anton (2011), “Daha İyi Bir Sürdürülebilirlik İçin Çevresel Adalet” (Çev. Selim Kılıç), Küresel Bakış Çeviri Hukuk Dergisi, S.1(1), ss.1-12.
17. MARTINEZ-ALIER, Joan (2002), The Environmentalism of the Poor: A Study of Ecological Conflicts and Valuation, Edward Elgar Publishing, Cheltenham.
18. MAZLUM, Sema C. (2012), “Çevrecilik ve Çevre Hareketleri”, Yeni Toplumsal Hareketler (Ed. Bilhan Kartal, Belkıs Kümbetoğlu), Anadolu Üniversitesi Yayını, Eskişehir, ss.206-246.
19. MENEKŞE, Mehmet (2024), “Çalbaba Ormanlarına Sahip Çıkmaya Kararlı Bölge Halkı 30 Aralık’ı Bekliyor”, Cumhuriyet Gazetesi (E-Haber), https://www.cumhuriyet.com.tr/cevre/calbaba-ormanlarina-sahip-cikmaya-kararli-bolge-halki-30-araliki-2282595 (Erişim Tarihi: 17.09.2025).
20. MOORE, Jason W. (2015), Capitalism in the Web of Life: Ecology and the Accumulation of Capital, Verso Press, London.
21. NİŞANYAN, Sevan (2010), “Nişanyan Yeradları: Türkiye ve Çevre Ülkeler Yerleşim Birimleri Envanteri”, Index Anatolicus, https://www.nisanyanyeradlari.com/?l=40.12069%2C36.61485&o=u (Erişim Tarihi: 20.03.2025).
22. PELLOW, David N. (2018), What is Critical Environmental Justice?, Polity Press, Cambridge.
23. SARIYAR, Simge (2024), “Günçalı’da Maden Projesine Karşı Direniş Sürüyor: Mahkeme İçin Köylüler Yola Çıktı”, Ulusal Gazetesi (E-Haber), https://www.ulusal.com.tr/gundem/guncalida-maden-projesine-karsi-direnis-suruyor-mahkeme-icin-koyluler-yola-cikti-15071555 (Erişim Tarihi: 03.03.2025).
24. SCOTT, James C. (2009), The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia, Yale University Press, London.
25. SCOTT, James C. (2013), Decoding Subaltern Politics: Ideology, Disguise, and Resistance in Agrarian Politics, Routledge Press, London.
26. SHIVA, Vandana (2016), Who Really Feeds the World? The Failures of Agribusiness and the Promise of Agroecology, North Atlantic Books, California.
27. SKELTON, Renee, MILLER, Vernice ve LINDWALL, Courtney (2025), “The Environmental Justice Movement”, Explainer, https://www.nrdc.org/stories/environmental-justice-movement (Erişim Tarihi: 17.09.2025).
28. SWARTZ, Davi (2015), Kültür ve İktidar: Pierre Bourdieu’nün Sosyolojisi (Çev. Elçin Gen), İletişim Yayınları, İstanbul.
29. ŞENGÜL, Mihriban (2013), “Türkiye'nin Su Politikası ve Köylülerin Öfkesi”, Su Kaynaklarının Yönetimi, Politikalar ve Sorunlar: Küreselden Yerele Panel Bildirileri, Nevşehir Üniversitesi İİBF Yayını, Nevşehir, ss.29-41.
30. ŞENGÜL, Mihriban (2017), “Türkiye’de ‘Sermaye Kapanı’ndaki Köylülerin HES Karşıtı Mücadelesi: Köylülerin Korumaya Çalıştığı Doğa mı?”, İdeal Kent Dergisi, S.8(21), ss.57-90.
31. ŞENGÜL, Mihriban, KOCATÜRK AKSU, Gündüz ve BİLGİLİ, Feride (2017), “Sanal Mekânda Yerel Çevre Hareketleri: Türkiye'de HES Karşıtı Mücadeleler Üzerine Bir İnceleme”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S.22(Kayfor 15 Özel Sayısı), ss.2183-2207.
32. TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU - TÜİK (t.y.), “Nüfus ve Demografi”, Merkezî Dağıtım Sistemi Veri Portalı, https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr (Erişim Tarihi: 22.09.2025).
33. YEŞİL GAZETE (2023), “Tokat’ta ‘Doğa Katliamına ve Talana Dur’ Diyen Köylüler Madene Karşı Nöbet Başlattı”, Yeşil Gazete (E-Haber), https://yesilgazete.org/tokatta-doga-katliamina-ve-talana-dur-diyen-koyluler-madene-karsi-nobet-baslatti/ (Erişim Tarihi: 17.09.2025).