Parti, Seçim ve Hükümet Sistemlerinin Giriftliği Üzerine Teorik Bir Analiz

Öz

Hükümet sisteminin işleyişi kadar parti sistemi ile seçim sisteminin işleyişi bir o kadar önem arz etmektedir. Bu çalışma, siyasal partileri, seçimlerde ve hükümet etmede bekleyen sistemik ilişkileri gündemine almıştır. Bir siyasal partinin bir hükümet sistemine erişebilmesi, görünürde öncelikle seçim sistemi aşamasını geçmesi ile mümkündür. Buna karşın mevcut hükümet sisteminin işleyişi, seçim sistemi üzerinden partiler sistemini yönlendirmeyi ya da biçimlendirmeyi de beraberinde getirebilir. Ortaya çıkan bu girift alanın çözümlenmesi günümüzde hala ciddi tartışmalara kaynaklık etmeye ya da kimi kronik sorunların görülememesine neden olabilmektedir. Dahası Türkiye özelinde temsil adaleti ile yönetsel istikrarı birlikte sağlayabilmenin bu girift alanda ne oranda mümkün olup olmadığının anlaşılması çalışmanın çıkış noktasını oluşturmuştur. Bu temelde Maurice Duverger’in konuya ilişkin yaklaşım biçimlerinden hareketle eleştirel bir tartışma yürütülmüştür. Bu kapsamda “demokratik bir siyasal sistem tasarımı” içerisinde parti sistemi ve seçim sistemi ile hükümet sistemleri arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Buna göre demokratik tasarımlarda mutlak temsile veya mutlak istikrara yönelik tek yönlü ısrarcı tercihlerin olumsuz çıktılar üretebilecek siyasal tercihlere dönüşebileceği ve olabildiğince her iki yönde bir denge güderek ancak eşitleme olanağının olmayacağı gerçeği ile demokratik bir tasarımın inşa edilebileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Parti Sistemleri
• Seçim Sistemleri
• Hükümet Sistemleri
• Demokrasi
• Siyasal Partiler

A Theoretical Analysis of Party Systems, Electoral Systems, and Government Systems as Complex Components

Öz

The functioning of the party system and the electoral system is as crucial as the functioning of the government system. This study focuses on the systemic relationships awaiting political parties in elections and governance. For a political party to gain access to government it is generally necessary to first pass the electoral system stage. However, the functioning of the existing government system can also shape the party system through its interaction with the electoral system. Analyzing this complex area still gives rise to serious debates today, or can lead to the overlooking of certain chronic problems. Furthermore, understanding the extent to which it is possible to achieve both representative justice and administrative stability in this complex area, specifically in Türkiye, forms the starting point of this study. On this basis, the study conducts a critical discussion drawing on Maurice Duverger’s theoretical approaches. Within this framework, the relationships between the party system, the electoral system, and the government systems are analyzed in the context of a "democratic political system design." Accordingly, it has been concluded that in democratic designs, one-sided, persistent preferences for either absolute representation or absolute stability can lead to negative political outcomes, and that a democratic design can be built by pursuing a balance between both directions as much as possible, while acknowledging that equalization is not possible.

Anahtar Kelimeler

• Party Systems
• Electoral Systems
• Government Systems
• Democracy
• Political Parties

Kaynakça

1. ABDULHAKİMOĞULLARI, Erdal (2013), “Yarı Başkanlık Sistemi: Fransa”, Karşılaştırmalı Hükümet Sistemleri, AK Parti Ar-Ge Başkanlığı Yayını, Ankara, ss.207-224.
2. AKGÜN, Birol ve TANIYICI, Şaban (2013), “Başkanlık Sistemi: Latin Amerika Ülkeleri ve Brezilya Örneği”, Karşılaştırmalı Hükümet Sistemleri, AK Parti Ar-Ge Başkanlığı Yayını, Ankara, ss.163-192.
3. AKSOY RETORNAZ, Eylem (2014), “Oydaşmacı Kurumsallaşmış Rejim: İsviçre”, Karşılaştırmalı Siyasal Sistemler (Ed. Ersin Kalaycıoğlu, Deniz Kağnıcıoğlu), Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir, 3. Baskı, ss.125-143.
4. ALKAN, Haluk (2013), Karşılaştırmalı Siyaset: Başkanlık ve Parlamenter Sistemler Işığında Yarı Başkanlık Modelleri, Açılım Kitap Yayınları, İstanbul.
5. ALSTON, Lee J. ve GALLO, Andres (2002), The Erosion of Legitimate Government: Argentina, 1930-1947, https://users.nber.org/~confer/2002/daes02/alston.pdf (Erişim Tarihi: 16.01.2020).
6. ASLAN AKMAN, Canan (2014), “Başkanlık Sistemlerinin Latin Amerika Deneyimi: Çok Parti Sistemlerindeki Çeşitlilikler, Sorunlar ve Fırsatlar”, (Yarı) Başkanlık Sistemi ve Türkiye (Der. İhsan Kamalak), Kalkedon Yayınları, İstanbul, ss.223-253.
7. BAYRAKTAR DURGUN, Gonca (2012), “Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı”, Çağdaş Siyasal Sistemler (Ed. Burhan Aykaç, Şenol Durgun), Binyıl Yayınevi, Ankara, ss.15-68.
8. BİNGÖL, Yılmaz (2024). “New Presidential System of Türkiye: A Sample Model for Stable and Effective Government?”, Asya Araştırmaları Dergisi, S.1(8), ss.51-58.

9. BLAIS, Andre (2009), “The French Electoral System and its Effects”, West European Politics, S.32(2), ss.345-359.
10. BURAN, Hasan (2005), Seçim Sistemleri ve Türkiye için Yeni Bir Seçim Sistemi Önerisi, Siyasal Kitabevi, Ankara.
11. CHARRON, Nicholas (2011), “Party Systems, Electoral Systems and Constraints on Corruption”, Electoral Studies, S.30(4), ss.595-606.
12. CONVERSE, Philip E. (1989), “Kamuoyu ve Oy Verme Davranışı”, Siyasal Katılma, Kamuoyu ve Oy Verme Davranışı (Ed. Norman H. Nie, Sidney Verba, Philip E. Converse - Çev. Tunçer Karamustafaoğlu), Siyasi İlimler Türk Derneği Yayınları, Ankara, ss.93-217.
13. COTTERET, Jean-Marie ve EMERI, Claude (1991), Seçim Sistemleri (Çev. Ahmet Kotil), İletişim Yayınları, İstanbul.
14. ÇOLAK, Çağrı D. (2020), “Seçim İttifakı Sisteminin 2018 Milletvekili Genel Seçimine Etkileri”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, S.15(2), ss.719-742.
15. DAHL, Robert A. (1971), Polyarchy: Participation and Opposition, Yale University Press, New Haven.
16. DURSUN, Davut (2008), Siyaset Bilimi, Beta Basım Yayım, İstanbul, 4. Baskı.
17. DUVERGER, Maurice (1974), Siyasal Rejimler, Gelişim Yayınları, İstanbul.
18. DUVERGER, Maurice (1993), Siyasi Partiler (Çev. Ergun Özbudun), Bilgi Yayınevi, Ankara.
19. ERDEM, Çiğdem (2017). “Pratikte ve Teoride Siyasi Partiler ve Parti Sistemleri”, 21. Yüzyılda Prens: Siyaset ve Devlet Yönetimi (Ed. Ümit Özdağ), Kripto Kitaplar, Ankara, ss.237-274.
20. GRUMM, John C. (1958), “Theories of Electoral Systems”, Midwest Journal of Political Science, S.2(2), ss.357-376.
21. GÜLENER, Serdar (2021). Anayasal Düzenler ve Türkiye’nin Anayasal Düzeni, Sakarya Yayıncılık, Sakarya.
22. HALE, William (2014), Türkiye’de Ordu ve Siyaset, Alfa Basım Yayım, İstanbul.
23. KAHRAMAN, Selçuk (2019), “Türkiye’de Siyasi Partilerin Resmi Metinlerinde ve Söylemlerinde Medya Analizi”, Medya ve Siyaset (Ed. Faruk Temel, Ahmet Tarık Türkmenoğlu), Çizgi Kitabevi Yayınları, Konya, ss.265-324.
24. KALAYCIOĞLU, Ersin (2014), “Karşılaştırmalı Siyaset: Giriş”, Karşılaştırmalı Siyasal Sistemler (Ed. Ersin Kalaycıoğlu, Deniz Kağnıcıoğlu), Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir, 3. Baskı, ss.2-37.
25. KAPANİ, Münci (2013), Politika Bilimine Giriş, Bilgi Yayınevi, Ankara, 32. Basım.
26. KARL, Terry L. (1995), “The Hybrid Regimes of Central America”, Journal of Democracy, S.6(3), ss.72-86.
27. KRIESI, Hanspeter (2015), “Party Systems, Electoral Systems and Social Movements”, European University Institute, ss.1-21, https://www.eui.eu/Projects/POLCON/Documents/Kriesipartysystems.pdf (Erişim Tarihi: 02.02.2020).
28. KUTLU, Önder ve KAHRAMAN, Selçuk (2017), “Türk Cumhurbaşkanlığı Sisteminin Kamu Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi”, Türk Anayasa Hukukunun Güncel Sorunları (Ed. Ferhat Uslu), Beşköprü Yayınları, Sakarya, ss.1-26.
29. LEWIS, Paul G. (2006), “Party States and State Parties”, Handbook of Party Politics (Ed. Richard S. Katz, William Crotty), Sage Publications, London, ss.471-482.
30. LIJPHART, Arend (1995), Çağdaş Demokrasiler: Yirmi Bir Ülkede Çoğunlukçu ve Oydaşmacı Yönetim Örüntüleri (Çev. Ergun Özbudun, Ersin Onulduran), Yetkin Yayınevi, Ankara.
31. MAINWARING, Scott ve SCULLY, Timothy R. (1995), Building Democratic Institutions: Party Systems in Latin America, Stanford University Press, Stanford.
32. NEWTON, Kenneth ve VAN DETH, Jan W. (2010), Foundations of Comparative Politics, Cambridge University Press, Cambridge, Second Edition.
33. ÖZDEMİR, Eylem ve ATILGAN, Gökhan (2018). “Siyasal Partiler”. Siyaset Bilimi: Kavramlar, İdeolojiler, Disiplinler Arası İlişkiler (Haz. Gökhan Atılgan, E. Atilla Aytekin), Yordam Kitap, İstanbul, ss.239-251.
34. ÖZDEMİR, Hakan (2020). “Türkiye’nin Parlamenter Hükümet Sistemi Tecrübesine Kısa Bir Bakış”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.10(20), ss.373-400.
35. ÖZSOY BOYUNSUZ, Şule (2017), Dünyada Başkanlık Sistemleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz, İmge Kitabevi, Ankara.
36. ROGOWSKI, Ronald ve KAYSER, Mark Andreas (2002), “Majoritarian Electoral Systems and Consumer Power: Price-Level Evidence from the OECD Countries”, American Journal of Political Science, S.46(3), ss.526-539.
37. ROSKIN, Michael G. (2009), Çağdaş Devlet Sistemleri: Siyaset, Coğrafya, Kültür, Adres Yayınları, Ankara.
38. SARIBAY, Ali Yaşar (2001), Türkiye’de Demokrasi ve Politik Partiler, Alfa Yayınları, İstanbul.
39. SARTORI, Giovanni (1997), Karşılaştırmalı Anayasa Mühendisliği: Yapılar, Özendiriciler ve Sonuçlar Üzerine Bir İnceleme (Çev. Ergun Özbudun), Yetkin Yayınları, Ankara.
40. SARTORI, Giovanni (2017), Demokrasi Teorisine Geri Dönüş (Çev. Tunçer Karamustafaoğulları, Mehmet Turhan), Sentez Yayıncılık, İstanbul, 3. Baskı.
41. STEPAN, Alfred ve SKACH, Cindy (1994), “Presidentialism and Parliamentarism in Comparative Perspective”, The Failure of Presidential Democracy: Comparative Perspectives (Ed. Juan J. Linz, Arturo Valenzuela), The John Hopkins University Press, Baltimore and London, ss.119-136.
42. STERNSHER, Bernard (1975), “The Emergence of the New Deal Party System: A Problem in Historical Analysis of Voter Behavior”, The Journal of Interdisciplinary History, S.6(1), ss.127-149.
43. ŞAHİN, Engin (2015). “1982 Anayasasının Hazırlanış Sürecinde Başkanlık Sistemi Tartışmaları ve Yürütmenin Güçlendirilmesi”, Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, S.3(4), ss.43-66.
44. ŞEN, İlker Gökhan (2005), “1919’dan 2000’e Finlandiya: Anayasal ve Siyasi Gelişmeler”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S.7(2), ss.227-264.
45. TANIYICI, Şaban ve AKGÜN, Birol (2008), Amerikan Başkanlığı: Cumhuriyetten İmparatorluğa, Orion Kitabevi, Ankara.
46. TUNCER, Erol (2003), Osmanlı’dan Günümüze Seçimler (1877-2002), TESAV Yayınları, Ankara, 2. Baskı.
47. TUNÇ, Ahmet (2019), Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve Yeniden Yapılanan Türk Kamu Yönetimi, Dora Yayıncılık, Bursa.
48. TÜRK, Hikmet Sami (1995), “Türkiye İçin Nasıl Bir Seçim Sistemi?”, Türkiye İçin Nasıl Bir Sistem Önerileri, Seçim Uygulamaları (Ed. Hikmet Sami Türk, Erol Tuncer), TESAV Yayınları, Ankara, ss.1-43.
49. WARE, Alan (2001), Political Parties and Party Systems, Oxford University Press, Oxford.
50. WOLINETZ, Steven B. (2006), “Party Systems and Party System Types”, Handbook of Party Politics (Ed. Richard S. Katz, William Crotty), Sage Publications, London, ss.51-62.
51. YAVUZ, Bülent (2013), “Parlamenter Sistem: İngiltere”, Karşılaştırmalı Hükümet Sistemleri, AK Parti Ar-Ge Başkanlığı Yayını, Ankara, ss.16-49.
52. YAZICI, Serap (2013), Başkanlık ve Yarı-Başkanlık Sistemleri: Türkiye İçin Bir Değerlendirme, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 3. Baskı.