Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği

Mehmet Bulgen

doi:10.47425/marifetname.vi.1097347

Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği

Öz

Tanrı’nın varlığı kanıtlama (isbât-ı vâcib) kelâm ilminin diğer tüm meselelerin kendisine dayandığı en başta gelen gayesidir. Kelâmcıların özelliği inşa ettikleri bir bilgi teorisi ekseninde bunu ortaya koymaya çalışmalarıdır. Kelâmda mevcut, ma’dum, kadîm, muhdes, cevher, araz gibi ontolojik kavramların daha genelde bilinenler (malumat) kümesinin unsurları olmasından da anlaşılacağı üzere kelamcılar Tanrı’nın varlığı konusunu bilgiye konu olmak bakımından ele almaktadırlar. Bu durum kelâmcılara göre Allah’ın varlığının bilgisine (marifetgullah) ulaşmanın bir epistemoloji meselesi olduğunu ortaya koyar. Bu makalede Mu’tezile kelamında önemli bir yeri olan Kādî Abdülcebbâr’ın (ö. 415/1025) Tanrı’nın varlığını benimsediği bilgi teorisi ekseninde nasıl ispat etmeye çalıştığı ortaya konulacaktır. Bu doğrultuda makalede öncelikle Kādî’nin bilgiyi nasıl tanımladığı ve bu tanımında kendisinden önceki kelâmcılardan benzeşip farklılaştığı yerler ele alınacaktır. Ardından Kādî’nin bilgi edinme kaynaklarını “zorunlu” ve “iktisabi” bilgi türleri kapsamında nasıl tasnif ettiği ele alınacaktır. Son olarak Kādî’nin Tanrı’nın varlığını ortaya koyduğu bilgi teorisini ekseninde akli delilere dayalı olarak nasıl ispat etmeye çalıştığı ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abdülkāhir el-Bağdâdî, Usûlü’d-dîn, İstanbul: Matbaatü’d-Devle, 1928.
Bulgen, Mehmet, “Cevher-Araz Teorisi (Kelâm Geleneği)”, İslam Düşüncesinde Teoriler-I: Metafizik, ed. Ömer Türker, İstanbul: Ketebe Yayınları, 2021, II, 540-586.
Kādî Abdülcebbâr, el-Muğnî fi ebvâbi’t-tevhîd ve’l-adl, XII, “en-Nazar ve’l- Ma’ârif”, nşr. İbrâhim Medkûr, Kahire: ed Dârü’l-Mısriyye li’t-Te’lîf ve’t-Terceme, 1963.
Kādî Abdülcebbâr, Fazlu’l-İ‘tizâl ve Tabakātü’l-Mu‘tezile, nşr. Fuâd Seyyid, Tunus: Dârü’t-Tunusiyye; Cezâir: el-Müessesetü’l-Vataniyye li’l-Kitâb, 1986.
Kādî Abdülcebbâr, Şerhu’l-Usûli’l-hamse, Mu’tezile’nin Beş İlkesi, (metin-Çeviri, İlyas Çelebi) (İstanbul: Yazma Eserler Kurumu, 2013),
Kādi Abülcebbar, Kitâbu’l-Mecmû‘ fi’l-muhît bi’t-teklîf, I, nşr. el-Eb Jean Yusuf Houben el-Yesui, Beyrut: el-Matbaatü’l-Katolikiyye (Imprimerie Catholique), 1965.
İmâmü’l-Harameyn el-Cüveynî, eş-Şâmil fî usûli’d-dîn, nşr. Ali Sâmi en-Neşşâr-Süheyr Muhammed Muhtâr-Faysal Bedir Avn (İskenderiye: Münşeâtü’l-Maârif, 1969).
İbn Metteveyh, et-Tezkire fî ahkâmi’l-cevâhir ve’l-a‘râz, nşr. Daniel Gimaret (Beyrut: el-Ma’hedu’l-‘İlmî el-Fransî li’l-Âsâri’ş-Şarkiyye bi’l-Kahire, 2009), I.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehmet Bulgen ^*
0000-0002-2372-471X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

1 Nisan 2022

Kabul Tarihi

14 Haziran 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 9 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1097347

IZ

https://izlik.org/JA28YT47YZ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Bulgen, M. (2022). Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği. Marifetname, 9(1), 13-53. https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1097347

AMA

1.Bulgen M. Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği. Marifetname. 2022;9(1):13-53. doi:10.47425/marifetname.vi.1097347

Chicago

Bulgen, Mehmet. 2022. “Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği”. Marifetname 9 (1): 13-53. https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1097347.

EndNote

Bulgen M (01 Haziran 2022) Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği. Marifetname 9 1 13–53.

IEEE

[1]M. Bulgen, “Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği”, Marifetname, c. 9, sy 1, ss. 13–53, Haz. 2022, doi: 10.47425/marifetname.vi.1097347.

ISNAD

Bulgen, Mehmet. “Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği”. Marifetname 9/1 (01 Haziran 2022): 13-53. https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1097347.

JAMA

1.Bulgen M. Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği. Marifetname. 2022;9:13–53.

MLA

Bulgen, Mehmet. “Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği”. Marifetname, c. 9, sy 1, Haziran 2022, ss. 13-53, doi:10.47425/marifetname.vi.1097347.

Vancouver

1.Mehmet Bulgen. Tanrı’nın Varlığını Kanıtlamanın (İsbât-ı Vâcib) Kelâm Bilgi Teorisindeki Yeri: Kādî Abdülcebbâr Örneği. Marifetname. 01 Haziran 2022;9(1):13-5. doi:10.47425/marifetname.vi.1097347