İbn Sînâ Metafiziğinde Tanrı’nın Varlığı Lehine Argümanlar: İlahi Basitlik ve Modal Çöküş Problemleri Bağlamında Bir Değerlendirme

Öz

Bu makale, Tanrı’nın varlığının ispatını İbn Sînâ’nın metafizik çerçevesi içinde, özellikle ilahî basitlik ve modal çöküş problemi kavramlarını ele alarak incelemektedir. Makale, İbn Sînâ’nın metafiziğinin Aristoteles’in metafizik anlayışından farklı bir pozisyonda olduğunu iddia etmektedir. Bunun yanında, İbn Sînâ’nın metafiziksel sorgulamasının dinamik bir doğası olduğu vurgulamaktadır. Ayrıca, İbn Sînâ’nın metafiziksel araştırmayı fizikalist ön kabullerin ötesinde yeniden tanımlama ve metafiziği diğer bilimsel disiplinler için temel olarak kurma konusundaki farklılığını vurgulamaktadır. İbn Sînâ’nın Tanrı’nın varlığı lehine argümanlarının, öncelikle zorunlu, mümkün ve imkânsızı kapsayan modalite formları ve burhânü’s-sıddıkîn olarak bilinen argümanı aracılığıyla açıklığa kavuşturulması yer almaktadır. Bu argümanlar, İbn Sînâ metafiziğinde Zorunlu Varlık’ta varlık ve mahiyet özdeşliği olduğu fikrinden yola çıkarak Kant’ın analitik-sentetik önerme ayrımı üzerinden eleştirilerine varlığın ontolojik temelini vurgulayarak karşı çıkar. Bununla birlikte, Zorunlu Varlık’taki varlık ve mahiyet özdeşliği iddiası, ilahi basitlik meselesini ve modal çöküş problemini ortaya çıkarır. Söz konusu probleme İbn Sînâ’nın genel ve özel varlık arasında yaptığı ayrım ve teşkîku’l-vücûd (varlığın derecelenmesi) teorisi üzerinden cevap verilmeye çalışılacaktır. Ayrıca, Frege’nin anlam ve referans arasındaki ayrımının tartışmayı daha da aydınlatabileceğini öne sürülmektedir. Sonuç bölümünde, İbn Sînâ’nın Tanrı'nın varlığına ilişkin argümanlarının önemli bir ikna gücü sergilediği, ancak aynı zamanda ilahi basitlik ve modal çöküşe ilişkin daha fazla sorgulamayı da beraberinde getirdiği öne sürülmektedir. Bu temaların araştırılması, İbn Sînâ'nın metafiziğe katkılarının, çağdaş felsefi tartışmalarla ilişkisinin altını çizmekte ve bu katkıların, metafiziğin geleneksel Aristotelesçi veya Kartezyen yorumların ötesinde incelikli bir şekilde anlaşılmasını sağladığı savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Felsefesi
• İbn Sînâ
• Metafizik
• Burhânü’s-Sıddıkîn
• İlahi Basitlik
• Modal Çöküş

Arguments for the Existence of God in Ibn Sīnā’s Metaphysics: An Evaluation of the Problems of Divine Simplicity and Modal Collapse

Öz

This article investigates the proof of God’s existence within Ibn Sīnā’s metaphysical framework, particularly addressing the concepts of divine simplicity and the problem of modal collapse. It commences by positioning Ibn Sīnā’s metaphysics in contrast to Aristotle’s, emphasizing the dynamic and evolutionary nature of Ibn Sīnā’s engagement with metaphysical inquiry. The article highlights Ibn Sīnā’s distinctiveness in redefining metaphysical exploration beyond physicalist presuppositions and establishing metaphysics as foundational for other scientific disciplines. Central to this exploration is the elucidation of Ibn Sīnā’s arguments for God’s existence, primarily through his concept of modality—encompassing the necessary, contingent, and impossible—and his unique argument known as The Proof of the Sincere (Burhān al-Siddiqīn). These arguments demonstrate Ibn Sīnā’s belief in the necessity of a being whose existence and essence are identical, countering Kantian critiques by emphasizing an ontological foundation rather than rational judgments alone. However, the assertion of the identity of existence and essence in the Necessary Being introduces the issue of divine simplicity and the potential for modal collapse—a challenge whereby distinctions between possible states of affairs are nullified. The article proposes that Ibn Sīnā’s distinction between general and special existence, alongside his theory of tashkīk al-wujūd (gradation of existence), offers avenues to navigate this philosophical challenge. Additionally, it suggests that Frege’s distinction between meaning and reference could further elucidate the discussion. The conclusion posits that while Ibn Sīnā’s arguments for God’s existence exhibit significant persuasive power, they also prompt further inquiries into divine simplicity and modal collapse. The exploration of these themes underscores the relevance of Ibn Sīnā’s metaphysical contributions to contemporary philosophical debates, advocating for a nuanced understanding of his work beyond traditional Aristotelian or Cartesian interpretations.

Anahtar Kelimeler

• Philosophy of Religion
• Ibn Sīnā
• Metaphysics
• The Proof of the Sincere (Burhān al-Siddiqīn)
• Divine Simplicity
• Modal Collapse

Kaynakça

1. Abbas, Ahsan “Islamic Contradictory Theology”, University of Birmingham, PhD Dissertation (2021).
2. Alper, Ömer M. İbn Sînâ. İstanbul:Ankara: İSAM Yayınları, 2022.
3. Alper, Ömer M. “İslam Felsefe Geleneğinde Metafiziğin Konusu Sorunu: Özgünlük Açısından Bir İnceleme”. İslam Felsefesinin Özgünlüğü. Ankara: Elis Yayınları, 2009.
4. Alper, Ömer M. “Avicenna’s Conception Of The Scope Of Metaphysics: Did He Really Misunderstand Aristotle”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16 (2007).
5. Atar, A. "Fârâbî ve İbn Sînâ’da İlâhî Basitlik Anlayışının Tanrı-Âlem İlişkisine Yansıması," İslami Araştırmalar (2023) , c. 34/1.144-159.
6. Az, Mehmet Ata. İlahi Basitlik Bağlamında Tanrı’nın Bilinebilirliği. Ankara:Otto, 2016.
7. Back, Allen. “Avicenna’s ‘Conception of the Modalities’”. Vivarium 30/2 (1992), 217-255.
8. Chisholm, R. M. “Parts as essential to their wholes”. Review of Metaphysics 26 (1973), 581-603.

9. Craig, William L. The Kalam Cosmological Argument. Oregon: Wipf and Stock Publishers, 2000.
10. Davidson, Herbert Alan. Proofs for Eternity, Creation, and the Existence of God in Medieval Islamic and Jewish Philosophy. Oxford: Oxford University Press, 1987.
11. Erdem, Engin. “İbni Sina’nın Metafizik Delili”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 52/1 (01 Nisan 2011), 97-119.
12. Erdem, Engin. “Tecrîd Geleneğinde Zorunlu Varlık’ın Zorunluluğu Tartışması: İsfehâni, Kuşçu ve Devvânî”. Beytulhikme An International Journal of Philosophy 11/11:2 (2022), 659-682.
13. Feser, Edward. Five Proofs of the Existence of God. San Francisco: Ignatus Press, 2017.
14. Frege, Gottlob. “On Sense and Reference”. trans. M. Black. Translation From Philosophical Writings of Gottlob Frege. ed. P. Geach - M. Black. 56-78. Oxford: Blackwell, 1980.
15. Hintikka, Jaakko. Time and Necessity. Oxford: Oxford University Press, 1973.
16. Inwagen, Peter van. An Essay on Free Will. Oxford: Clarendon Press, 1983.
17. İbn Sînâ. Kitabu’ş-Şifâ: el-İlâhiyât. trans. Ekrem Demirli - Ömer Türker. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2004.
18. İbn Sînâ. Kitabu’ş-Şifâ: Mantığa Giriş. trans. Ömer Türker. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2006.
19. Ibn Sînâ. “Arş Risalesi: Allah’ın Birliği ve Sıfatları Üzerine”. çev. Enver Uysal. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/9 (2000), 641-656.
20. Ibn Sīnā. Al-Ishārāt wa’l Tanbīhāt. ed. S. Dunya. Cairo, 1957
21. Ibn Sīnā. The Metaphysics of The Healing. trans. Michael E. Marmura. Provo (Ut): Brigham Young University Press, 2005.
22. Kant, Immanuel. Critique of Pure Reason. trans. Paul Guyer - Allen W. Wood. Cambridge: Cambridge University Press, 1998.
23. Kaya, Hacı. “İbn Sînâ’da Varlık-Mahiyet Ayrımının Epistemolojik Bağlamı”. Beytulhikme 3/2 (2013).
24. Marmura, Michael E. “Avicenna’s Proof From Contingency for God’s Existence in the Metaphysics of the Shifā’”. Mediaeval Studies 42/1 (1980), 337-352.
25. Mayer, Toby. “Ibn Sina’s ‘Burhan Al‐Siddiqin’”. Journal of Islamic Studies 12/1 (2001), 18-39.
26. Miller, J.T.M. Metaphysical Realism and Anti-Realism. Cambridge: Cambridge University Press, 2022.
27. McGinnis, Jon. “Avicennan Infinity: A Select History of the Infinite through Avicenna”. Documenti e studi sulla tradizione filosofica medieval 21 (2010), 199-221.
28. McGinnis, Jon. “The Ultimate Why Question: Avicenna on Why God Is Absolutely Necessary”. The Ultimate Why Question: Why Is There Anything at All Rather Than Nothing Whatsoever? ed. J Wippel. 65-83. Washington: Catholic University of America Press, 2011.
29. Morris V. Thomas- Menzel, Christopher, “Absolute Creation” American Philosophical Quarterly 23/4(1986), 353-362
30. Muhtaroğlu, Nazif. “Plantinga and Ash’arites on Divine Simplicity”. Kader 18/2 (2020), 488-499.
31. O’Connor, Timothy. “Simplicity and Creation”. Faith and Philosophy 16/3 (1999), 405-412.
32. Plantinga, Alvin. Does God Have a Nature? Milwaukee: Marquette University Press, 1980.
33. Pruss, Alexander. “On Two Problems of Divine Simplicity”. Oxford Studies in Philosophy of Religion 1 (2008), 150-167.
34. Reçber, Mehmet Sait. Necessity, Logic and God. King’s College, University of London, PhD Dissertation, 1998.
35. Smith, Quentin. “A Natural Explanation of the Existence and Laws of Our Universe”. Australasian Journal of Philosophy 68/1 (1990), 22-43.
36. Smith, Quentin. “The Uncaused Beginning of the Universe”. Philosophy of Science 55/1 (1988), 39-57.
37. Stump, Eleonore - Fischer, J. M. “Transfer Principles and Moral Responsibility”. Philosophical Perspectives 14 (2000), 47-55.
38. Tûsî, Nasîruddin. “Risâle fî İsbâti’l-Vâcib”. trans. Parviz Morewedge. The Metaphysics of Tusi. Binghamton: SSIPS, 1992.
39. Ünügür-Tabur, Ayşenur. Divine Free Action in Avicenna and Anselm. Springer Nature Switzerland, 2023.
40. Wisnovsky, Robert. “İbn Sînâ’nın Şey’iyye Kavramı Üzerine Notlar”. trans. Arzu Meral. M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi 26 (2004), 85-118.
41. Zarepour, M.S. “Avicenna on the Nature of Mathematical Objects”. Dialogue: Canadian Philosophical Review 55/3 (2016), 511-536.
42. Zarepour, M.S. Necessary Existence and Monotheism: An Avicennian Account of Islamic Concept of Divine Unity. Cambridge: Cambridge University Press, 2022.