الاغْتِرَابُ في شعرِ ابن حَمْدِيسٍ الصِّقِلِّيّ التَّشْكيلُ والصُّورَةُ

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 1 , 329 - 346 , 30.06.2025

Aslam Jankır

https://izlik.org/JA32FY32GK

Öz

نشأ ابن حمديس في صِقلِّيَّة حيث الأودية والرياض وجمال الطبيعة فتفنن في رسم تلك المشاهد شعرًا، ثم كان أن ارتحل عن بيئته تلك إلى إشبيلية ثم إلى إفريقيا ثمّ إلى بجاية فتوفي فيها، أو في ميورفة سنة 527 هجرية، حمل ابن حمديس في رحلاته تلك كل ما علق في خلد شاعر مرهف من ذكريات موطنه، فهو وإن كان قد فارق الديار فإنَّ شعره كان يوصله بها كلّما سنحت له سانحه، لذا نجد أنَّ الألم والحنين يطغيان على شعره، وأنَّ الاغتراب يؤثِّر في تشكيل صوره الشعرية، ذلك أن اغترابه حرك شاعريته في أوج نضوجه الشعري، ولا مبالغة في القول إن صِقلِّيَّة هي من جعلته شاعرًا فذًّا، ومن هنا فإنَّ إشكالية البحث تكمن في طغيان معاني الاغتراب على معظم أشعاره، فلا تكاد تخلو قصيدة في ديوانه أيًّا كان غرضها من تلك المعاني. اتكاءً على كل ما سبق سنجد أن معاني الاغتراب المختلفة من ألم وشوق وحنين ويأس وبكاء وتوجع، وغير ذلك، قد تضافرت في تشكيل صوره الشعرية، وقد تمثلت تلك المعاني في عوامل عدة أسهمت في تشكيل صورة الاغتراب في شعره، سنستقصي أشعاره في ديوانه بهدف الكشف عن أبرز تلك العوامل، التي ستتحدَّد في الطبيعة ودورها في تشكيل تلك الصورة، والمكان وأثره في ذلك، وكذلك فراق الأحبة وأثره في ذلك. وسنبيِّن أنَّ ابن حمديس قد طوع وسائل عدة ‏لإبراز تلك الصور من مثل الحوار، والتشخيص، والأساليب البلاغية المختلفة كالنداء، والاستفهام، والنفي، وما إلى ذلك، ما أسهم في تنوع صوره الشعرية، سندرس كلَّ أولئك وفق المنهج الوصفي وسنعتمد آليات التحليل في ذلك.

Anahtar Kelimeler

اللغة العربية , ابن حمديس , الشعر , الاغتراب , الصورة

Expatriation in The Poetry of Ibn Hamdis of Sicily

https://izlik.org/JA32FY32GK

Öz

Ibn Hamdīs grew up in Sicily amidst the beauty of valleys, gardens and nature, and became skilled at describing these landscapes in poetic language. However, he later left Sicily and travelled to Seville, then to Africa, and finally to Bicaya, where he died in 527 Hijri, or Mauretania. These travels revived memories in the poet's soul, to which he remained attached with homesickness. His poetry was imbued with feelings of separation and longing; emigration had a moulding effect on his poetic imagery. This migration experience influenced Hamdīs' poetry at the peak of his poetic maturity, and we can say that Sicily made him a great poet. The difficulty of this study is that the theme of migration dominates the meanings of Hamdīs' poetry. Most of his poems are deeply imbued with these emotions. Emotions such as pain, longing, despair, sadness and even helplessness, which are different meanings of migration, come together to shape his poetic images. Factors such as the impact of nature and space, and the pain of separation from loved ones also became evident in their poetry. Ibn Hamdīs used various tools such as dialogue, description and different rhetorical techniques to reveal these images. In this study, by analysing his poems in his divan, the elements that play an important role in the creation of the theme of migration will be revealed and the nature and effect of these elements will be discussed in detail.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language and Rhetoric , Ibn Hamdīs , Poetry , Migration , İmagery

İbn Hamdîs es-Sıkıllî’nin Şiiri’nde Gurbet Olgusu

https://izlik.org/JA32FY32GK

Öz

İbn Hamdîs, Sicilya'da vadilerin, bahçelerin ve doğanın güzelliklerinin içinde büyüdü ve bu manzaraları şiirsel bir dille betimlemekte ustalaştı. Ancak sonrasında Sicilya'yı terk ederek Sevilla'ya, ardından Afrika'ya ve son olarak Bicaya'ya göç etti ve 527 Hicri yılında burada veya Mauretanya'da vefat etti. Bu seyahatleri, şairin ruhunda memleket özlemiyle bağlı kaldığı hatıraları canlandırdı. Onun şiiri, ayrılık ve özlem duygularıyla yoğrulmuştu; göç, şiirsel imgelerini şekillendiren bir etki yaratmıştı. Bu göç deneyimi, Hamdîs'in şiirsel olgunluğunun zirvesinde şairliğini etkiledi ve Sicilya onu büyük bir şair yapmıştı diyebiliriz.Bu araştırmanın zorluğu, göç temasının Hamdîs'in şiirindeki anlamlarının baskın olmasıdır. Şiirlerinin çoğu, bu duygularla derinlemesine işlenmiştir. Göçün farklı anlamları olan acı, özlem, umutsuzluk, hüzün ve hatta çaresizlik gibi duygular, şiirsel imgelerini şekillendirmekte bir araya gelmişlerdir. Şiirlerinde, doğanın ve mekanın etkisi, sevdiklerinden ayrılmanın yarattığı acı gibi faktörler de belirgin hale gelmiştir.İbn Hamdîs, bu imgeleri ortaya çıkarmak için diyalog, tanımlama ve farklı retorik teknikler gibi çeşitli araçlar kullanmıştır. Bu çalışmada, onun divanındaki şiirleri incelenerek, göç temasının oluşturulmasında önemli rol oynayan unsurlar ortaya konulacak ve bu unsurların doğası ve etkisi detaylı bir şekilde ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili ve Belagatı , İbn Hamdîs , Şiir , Göç , İmgeler

Kaynakça

• ʻAbbûd, Zilâl. en-Nez‘atü’l-insâniyye fî şi‘ri İbn Hamdîs es-Sıkıllî el-hüviyyetü’l-Endelüsiyye bi caddihâ’l-lugavî ve’l-edebî ve’n-nakd. Ankara: Sonçağ Yayınları, 2021.
• Hâlid, Hâlid. es-San‘a fi’ş-şi‘ri’l-Arabî es-Sıkıllî. Beyrut: Dâru’n-Nevâdir, 2016.
• Hâlid, Hâlid. "Reziyyetu’l-Firâk ve te’sîruhâ fî şahsiyyeti İbni’r-Rûmî eş-Şiʻriyye, kirâatun saykeluciyye". Mukaddime. 15 Özel Sayı 1 (2024). ss. 111-126.
• Hûrî, Cemile Şıhâde. et-Tabî’atü fî’ş-şi‘ri’l-Endelüsî. Beyrut. el-Câmi‘atü’l-Emrîkiyye. 1946.
• ʻUmar, Ahmed. el-Muessirat el-İslamiyye fi edebi Lisani’d-dîn İbnu’l Hatîb. Halep: Dâr Nunfor: Suriye, 2019.
• ʻUmar, Ahmed. Mukevvinâtu’n-nassi’s-sûfi ʻinde Şuşterî Hasâisu-l uslûb ve fedailu’t-te’vîl. Beyrut: Dâru’l-Muktebis, 2016.
• İsmâîl, ʻİzzuddîn. et-Tefsîru’n-nefsî li’l-edeb. İskenderiyye: Dâru’l-ʻAvde, 4.Basım, 1981.
• İşbîlî, Ebû Nasr el-Feth b. Muhammed b. ʻUbeydillâh b. Hâkān. Kalâʾidü’l-ʿikyân fî mehâsini’r-rüʾesâi ve’l-kuḍâti ve’l-küttâbi ve’l-aʿyân. Bulak: el-Matba‘atu’l-Emîriyye, 1866.
• Sıkıllî, İbn Hamdîs. Dîvan. thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Dâr Sâdir. ts.
• Şenterînî, Ebu’l-Hasan ʻAlî b. Bessâm. ez-Zahîretu fî mehâsini ehli’l-Cezîre. thk. İhsân ʻAbbâs. Libya-Tunus: Dâru’l-ʻArabiyyeti li’l-Kitâb, 1981.
• ʻUbeydî, Ziyâd. "İbn Hamdîs es-Sıkıllî dirâse fenniye mevdûʻiyye". Mecelletu Diyâlâ. 26 (2007). ss. 1-23.